(C) w燕Y燕 - InyaTrust;pdf

CzsÁåAiÀÄ 12
PÁ§ð£ï ªÀÄvÀÄÛ CzÀgÀ ¸ÀAAiÀÄÄPÀÛUÀ¼ÀÄ
(A) PÁ§ð£ï
F &]V®$Lwp¨3|Yp$YJqw
z
qw]p$opIwp]|±tw3t¹p¸$$L3¤8p¨8JZt|±M
z
J$Lq3$$L3¤8p¨3t¹q3wY¤&3t¹q3$$L3¤89w9¹3Mt|±M
z
3t¹p¸ptJr8p¨8JZxM
z
3Oq3JWwp¨qJsxM
z
*Y¤IY3t¹p¸rJwLWxp({3°p¸xp®wp¨tJ$LxM
z
3t¹p¸rJwLW8p¨pJJr3wzJrwY¤*$8JJr89
x$8Ut|±M
z
3t¹p¸$$L3¤8|±JwJ$Lq3t$]V]²Jrwp¨8JZt|±M
z
3t¹p¸$$L3¤88W8p¨8JZxwMt|±M
z
3t¹q3wY¤&3t¹q3$$L3¤8p¨w®Y®t|±M
z
3t¹p¸p$$L3¤88J$Lp}¤°]x}}6$Lp¨x|Tz3JWwp¨
Z$LxM
3t¹q3J$Lp}¤°wp¨qJst|±M
z
z
wL$8Y$Lp¨qJsxM
Iw]¯w®]r¯w5]VY3t¹p¸
3t¹p¸x}]VY.3$]J(]Iw]J$Lq3=OwQ3$L|±r¯w5
rYw
¯
Y]
¤ 'J($]Vp
tP xx]V r|wJ¸8 2o8
Å
tJ$LwtP$
L
J$8tp8wY¤ wLG¹38(wz±w3t¹p¸$$L3¤8$]{'9w
r¯Qp¸83t«83u¹T¯P¸8wY¤p®4±y3¸'w±8p¨8$T$Y
Ix$L ]] -{± Iw]¯w®w 3t¹p¸ $$L3¤8 ']¦M$] 3t¹p¸ Iw
w®w¥$L&Y®w}®3:O3w9]¦3t¹p¸(z±]Iw]&¤Y²xz±&p®8¯8|±Iw]
&¤Y²rY¤83t¹p¸$$L3¤8(Jx3$Lp¨$}oÅ{8Y¤]
Iww ($Y &rw¹ 3t¹p¸p J$Lq3 xHpwp¨ &wz$v] ']¦M$]
w]z($Y &]¬Y ]VYPÁ§ð£ït8 Z]3·W&p$YJ &]J gÀ¸ÁAiÀÄ£À
±Á¸ÀÛçªÀ£ÀÄßZ]3·W
157
3t¹p¸-$]Jp"
p
8$r
y 3t¹p¸ 'wY¹33] 14p IV A)
8$spw]z]®
y 3t¹p¸p w { p ¸µ 3 3 ´ $ L |± pz
rJwLW
$6® J~$6®
({3°p¸8w ']¦M$] (]J $$L8
w[®¹w{qµ4
y 3t¹p¸0$]&{
'wY¹33]|±3t¹p¸p6C12¥p
ZÀlÄªÀnPÉ 12 A.1
0$]=w=]|´µz¬3J$Lp«Y8]3º&]p«3)8qw3JQ]3r¬
w§wp«8wqxM3J3t¼p»$$L3§-p«w]p«)=OwQ3YMY§]
=rZ &[w JQ¢$Lp« = 3]8 &w 3JOw]p« 8wqo©M (]3
3JWwp8Y§"
zp«YYw93o]83²wW&]3JQ8Y§]']JqJp«)MZ
3o]83JOwoz´t]|8'x$LL98Y§].3"
(]MZ*r¬3JQ8Y§]$L")=OwQ3$Lp«pTqw°rV|Y$}wp«
zÁR°¹.
qwwJp«3]8z&]3JQ8woz´']J3r¬8Y§].3"
3|¸$L$3u¼pP»CaCO3p$Y3t¼p»$L3§$$L3§8p«3]8z
&]3JQ8woz´.3"3JW3U
3t¹p¸ptJr8
q8¹]|±}]§3t¹p¸2 Jr8|±3$TtJY¤]
(i) ©Q3wY¤
(ii) &©Q3Jr
q8¹]|± ]Jw &Y®$Y 3SW w¤w] wG¯ wY¤ w] w¤8|± 0$]]
8¯rVP¸3T3t¹p¸pxx]VJr8
tJrY-$]Jp"
]VYw$] 0$]4$Y Dp Jr]|±]¦ ) xx]V Jr8 uJ uJ uVY
8W8p¨ ']J 0$] MZ$L J$Lq3 8W8p¨ r¯]~¹w x]®wLp3
tJrY-p¨Y¤J
w|p*]JX$L|±8¯rVOwY¤wG¯3t¹q¨ptJr8
158
¸Àäj¹
ªÀdæ ªÀÄvÀÄÛ UÁæ¥sÉÊmïUÀ¼À ¨sËvÀ UÀÄtUÀ¼ÀÄ ¨ÉÃgÉAiÀiÁVgÀ®Ä PÁgÀtUÀ¼ÉÃ£ÀÄ?
ªÀdæ ªÀÄvÀÄÛ UÁæ¥sÉÊmïUÀ¼À°è PÁ§ð£ï ¥ÀgÀªÀiÁtÄUÀ¼À eÉÆÃqÀuÉAiÀÄ°è ªÀåvÁå¸À«zÉ. DzÀÝjAzÀ
CªÀÅUÀ¼À ¨sËvÀUÀÄtUÀ¼ÀÄ ¨ÉÃgÉ ¨ÉÃgÉAiÀiÁVªÉ. EªÉgÀqÀÆ PÁ§ð£ï£À §ºÀÄgÀÆ¥ÀUÀ¼ÀÄ. ªÀdæ ªÀÄvÀÄÛ
UÁæ¥sÉÊmïUÀ¼À £ÀqÀÄªÀt ªÀåvÁå¸ÀUÀ¼À£ÀÄß ¸Àäj¹.
qw9]ZoJ|
PÁ§ð£ï£À ºÉÆ¸À §ºÀÄgÀÆ¥ÀªÀ£ÀÄß
1985gÀ°è PÀAqÀÄPÉÆ¼Àî¯Á¬ÄvÀÄ. EzÀÄ 60
PÁ§ð£ï ¥ÀgÀªÀiÁtÄUÀ½AzÁVzÉ. EzÀ£ÀÄß
t3»xq¢J » rV z´J » -$t &wM3]
w§ ~ |¬ $ L Mq$] CCt3»xq¢ J »
¥sÀÅ®èjÃ£ï’’ (Buckminister fullerene)
-$] 3J$LY§J .3$]J rVz´J»p
8w°OwL]M3O¢T8C60 CtÄ«£À GAUÀÄgÀ gÀZÀ£ÉAiÀÄ£ÀÄß ºÉÆÃ®ÄwÛzÀÝªÀÅ. C60 CtÄUÀ¼À£ÀÄß
t4uÎ»¸-$]3J$LY§J
C60 &Wwp«'xM]xH¡q8]JtP»¼3Î»¼JÎ»¤3²PwY§M=T»¼
°|$LwJ1996gÀ°è gÀ¸ÁAiÀÄ£À ±Á¸ÀÛç PÉëÃvÀæzÀ°è £ÉÆÃ§¯ï ¥Àæ±À¹ÛAiÀÄ£ÀÄß ¥ÀqÉzÀÄPÉÆAqÀgÀÄ.
(]p«Z]3º
PÁ§ð£ï PÀ©âtzÉÆA¢UÉ «Ä±Àæ¯ÉÆÃºÀªÀ£ÀÄßAlÄ ªÀiÁqÀ§®èzÀÄ. EªÀÅUÀ¼À°è PÁ§ð£ïGPÀÄÌ §ºÀÄ
¸ÁªÀiÁ£Àå «Ä±Àæ¯ÉÆÃºÀ. 8²rVOp« HUwW¦p$o8 M tJ$Lz tw rq¸Î»
CÎT»k8 Y$LLM3$L|´ tY§J (]p« $L$Y²8 :¼X qwMw «389
wW¼]²w±w9 8Ip *Y¬]p$L|´ tw -J3] &Dp|´ x]±oµuVGp 4²$L$L|´
}3}8|´x]±]8²89x]±Y»wPJ8t²»89uI34²$LL3M8|´
ªÀÄAzÀPÀªÁV »ÃUÉ E£ÀÆß C£ÉÃPÀ PÉëÃvÀæUÀ¼À°è UÁæ¥sÉÊl£ÀÄß §¼À¸À¯ÁUÀÄwÛzÉ.
PÉÃªÀ® PÁ§ð£ï zsÁvÀÄ ªÀÄvÀÛzÀgÀ ¸ÀAAiÀÄÄPÀÛUÀ¼À CzsÀåAiÀÄ£ÀPÉÌ gÀ¸ÁAiÀÄ£À±Á¸ÀÛçzÀ ±ÁSÉAiÀÄ£ÀÄß
«ÄÃ¸À¯ÁVqÀ®Ä PÁgÀtªÉÃ£ÀÄ?
(]3 3JW 3t¹p¸p &pp®Y (] rMwY¹q$LY$L Versatile) gÁd.
(YJ 3t¹p¸ rJwLW8$o8 t| ¥J w{qµ t$]Vwp¨ *$OwLTw
¸ÁªÀÄxÀåð PÁ§ð£À£ÀÄß EvÀgÀ zsÁvÀÄUÀ½VAvÀ ©ü£ÀßªÁV¹zÉ. PÁ§ð£ï 1,00,000 VAvÀ ºÉaÑ£À
3t¹p¸rJwLW8Jw*]¦JrW$Lp¨*$OwLTtz±]&$5®3t¹p¸8
&]VJWJ=p8p¨*$OwLTtz±]3t¹p¸3t¹p¸t$]V8t|8
¥Jw
9Jw]M$]{ 3t¹p¸&$6®Y$$L3¤8
p
¨*$OwLTY¤] T¯ Gpp ¨
159
JY rU(YJ{
±]VY8 $$L3¤8
0O$6®9$YDp
$$L3¤8
p
¨3t¹p¸
*$OwLTY¤]
3t¹p¸ xZyz±] $6®$L $$L3¤8p¨ *$O wLTz 3JWw] x~
8W8$]J3Oq3JWPP¯w{qµ8wL$8Y
3Oq3JWCatenation)
3t¹p¸8Yp¨(YJrJwLW8$o8C-C w{qµt$]Vwp¨r¹UtY¸
&Wwp¨*$OwLTw&pp®w[®¹x])8Wwp¨C3Oq3JW
Jr$Lp¨
*$OwLT -p¨Y¤J $$L3¤8 pJ Jr 3wz Jr &[w wD]
*$8J3J] JrW8$] wLTz©QJt]3Oq3JWwtJr8z± 3$T
tJY¤]
3Oq3JWwJMZy$]'8Y¤]
1pJJrOpen Chain) :
23wzJrBranched Chain)
3wD]&[w*$8JJr
C
Closed or ring structure) :
C
C
C
C
C
C
C
C C
C
C
C
8&$6®Y3t¹p¸$$L3¤8*$P9wwLJY¤x|$Lp¸9$Yz
Dp w$Lw$$L3¤8
)88{ Zo]¦q$LYw9)8$s8]T¡$6®$L|±
$$L38
¤
r¹T$LL8Z¤w (YJ $LLw]]VYw3t¹p¸p|± 3$TtJw
3Oq3JW8Wwp¨r¯]~¹woz±
160
qw9]ZoJ|
B, Si, Ge, Sn, N, P, O, S, Se w]Î]]VY8$$L3§8x|$Lp»8O¢Î
$6±$L|´z´.3"
3t¼p»p$Y B - B, Si - Si, Ge - Ge, Sn - Sn, N - N, P - P, O - O,
S - S, Se - Se ªÀÄvÀÄÛ Te - Te $$L3§8 xY 3Oq3JWwp« r²]~¼Y§w
) $$L3§8 &¨J wY§ Zw² 4²$LL~zw9Jw]M$] o:¼3z]wJ8
(Jwoz´ ']J C-C t$]VxJw &p3 3t¼p» $$L3§8 wLp±
rM¨Z$L|´ }YwLp8wJ8 8 *ow 3t¼p» $$L3§8 ) &wLp±
¨JY8 3JWw$]J C - C t$]V] 8M£ w[±¼ T²Gp» rJwLW8 pTwW
H-Ht$]V]p$YJ-JTp&Zt|£.3t$]VwC-C t$]V
=Yw¹{qµTetravalent8W
8w qx[p¸p-JTH - C - H t$]V8
pTw 28c 3p (Jw wJ
'$L L w ] &W '] J &] p ¨
=r©P$L w{ =r©P J=p$LL9
tJ$Lw 3JW -JT C - H t$]V
z$tw]$YqJsw]JUÅ
H
H
C
H
H
x[p¸&WxpJ=p
3t¹p¸prJwLW$6®- 6
&]J({3°p¸xp®
1s2
2s2
2px1 2py1 2pz0
wLp®rM¥Z$L|±
2p *r 3w=]|± HU$Lz±] 2 ({3°p¸8w*Y¤IY8$T8 2sp 0$]
({3°p¸2pz33´33.Mz©TY¤]83t¹p¸pw{p¸µ3w=]|±pzHU$Lz±]
({3°p¸8(JY¤w']¦M$]3t¹p¸PP¯w{$P¸&[w=Yw¹{qµ$Lw9]
r¯4¯$LL$Y]|±
1s2
2s1
*Y¤IY$Y]|±
161
2px1 2py1 2pz1
H
P=6
n=6
H
P=6
n=6
H
H &[w H C H
H
3t¹p¸p=Yw¹{qµ
H
3t¹p¸rJwLW
JwLWw{qµt$]V8p¨ *]x[p¸CH4
-{3°p¸8 T3t¹p¸r
¯ Gp¸rJw
L W8
$o8*$OwLTY]
¤ 3t¹p¸rJw
L WYp¨ =Y w¹{qµ 8Wo$]-JT wJ&[wpz3t¹p¸
rJw
L W8
$o8.3t$]V o²t$]V &[wZ¯t$]V8

wz3MJt]']¦M$]
3t¹p¸pJ3wz&[w*$8JJr8p¨$OwLTtz±]
H
H
H
H
C
C
C
H
H
C
H
H
H
ipJJr
H
H
C
C
H
iv3wzJr
H
H
H
H
H
H
iio²t$]V
H
H
C
H
C
C
C
C
C
H
H
H
H
H
v) *$8JJr

iiiZ¯t$]V
3t¹p¸ rJwLW8 Yw Yw{± &[w (YJ rJwLW8 HY$L|±
({3°p¸8p¨ $D3 wLTw wz3 w{qµ t$]VxJw 3t¹q3 &W8p¨
*$OwLTY¤w3w{$P¸t$]Vw3r¯tzwY¤¥JJ$Lq3t$]Vw9]
162
wL$8YIsomerism)
DY ¯ ] | ± Y M] t®P p¸p J = p $ L p ¨
8wq -JT DY¯8|±p T¯Gp¸ wY¤
3t¹p¸rJwLW8 $6®8p
¨-W-JT
J=p8|±p3t¹p¸wY¤T¯Gp¸8$6®
0$]'9]¦JJ=p$L|± w®Y®x])MZ
n- t®Pp¸
0$]&WYx
¯ ]¦uJuJJ=p
xp®w
p
¨
$oJww$Lw$$L38
¤
8wL $98 H
H
H
H
C
C
C
C
H
H
H
H
-p¨Y¤w ) x]®wLp3 wL$8Y -$]
H
w L $8 Y $ L w $ L w $ $L 3 ¤ 8
$6®$Lp¨ DY¤] $$L3¤]|± 3t¹p¸
rJwLW8 $6® D] rJwLW8
H
/t®Pp¸
3J$L{8Y¤]
HTX$
Lx]V8

= Y
¤w
8wL $98
$6®8=Y¤w
DY¯]|± wLp® n- t®Pp¸p|± pz 3t¹p¸8 pJ JrW$L|±
HTX8$U]¦J/t®Pp¸p|±3wzJrWJ=py]
wL$98YwuVYwY¤J$Lq38W8|±w®Y®wp¨$ow
8wq
'Î p» JW $ L w]z wJ ]±J] x[p» )[p» wY§
r²rp»88$LLw]wL$98z´.3"x[p»CH4)[p»CH3CH3
wY§ r²rp»CH3CH2CH38|´ 3t¼p»Jr3wÎT$Lz]V±xz´
']©M$](w88wL$98z´
r²$LZ«r$Pp»C5H12)8wL$98w&w8J=p$Lp«tJyM
163
/Z3r¯w5®
3t¹q3 $$L3¤8 &]V®$Lp wLJ 200 w¹8 $] 'J$uVwyY
(|±$LwJ8 -{± J$Lq3 w¤8p¨ &w8 *Y©Z¤$L '3J] ']VJ] w{
w9¹3M{9]&$]J5qG8$]®8$]wY¤r¯W8$]rT]w8-$]
w9¹3M] rMwLXY3 wY¤ 8XY3 Quantitative and Qualitative)
x}±X8-{±®Gp®r¯WGp®J$Lq38|±3t¹p¸p(Jx3$Lp¨YMw
(]tI¹|$L¸3t¹q3 $$L3¤8Ix8$] rT]w8-$]w]3
3JWwyY
Iwtz]§$YVital Force Theory)
1827 J|± tI¹|$L¸ w$Lw $$L3¤8 *$P8x3$Lp¨ xwMz
Iwtz]§$Ywp¨w$U]p)]§$Y]r¯3Jw$Lw$$L3¤8Ix8
]]|± Iwtz] r¯uVwo$]9 $}±X8·Y¤w Iwtzwp¨ Ix8 ]]
J8 3Y3w9oÅw]'8 ]V®xJ|z±'] 3JWw$Lw $$L3¤8p¨
3Y3w9r¯$L8}{$L|±Y$LLM{8]$]uVx{yY
1828 J|±rV¯U¯3¸wzJ¸Fridrich Wohlerpr¯W8=$LLr=$L4¯$LL
*Y©p¨ w]$LM$LLwp ¨Y$LLM]p &wq$L$$LpP¸pG|$L]¯wW
wp ¨
3]8$LM$LL*Y©p¨wyY(]&Hx3w¤xq$]rT]w]zw$Lw
$$L3¤
NH2 - CO – NH2
NH4CNO
NH4Cl + AgCNO -AgCl
&wq$L$$LpP¸
$LM$LL
&3t¹q3$$L3¤3t¹q3$$L3¤
1828 JwJ8 Ix8|±Jw Iwtz] r¯uVwxz±] w$Lw $$L3¤8¨
*Y©Z¤ wLTw]]V®xz±w$]J$Lp }¤°GJp$v]¦JwzJp $LM$LL
$}±X$LxHq8'p$v3$Lp¨wLUY
rV²U²3»wzJ»Friedrich Wohler) wY²]|´Jw
3t¼p»$$L3§w]$LM$LLwp«qJw$L'3t¼q3w§8$]
Y$LLM]p(]w$LwJ$Lp}§³]qJrX$Lp«rpJ»
w±6±qY
164
3u$LKolbe&Q3¸'w±]$}±Xt[¹{P¸pBerthellotx[p¸
Y$LLM38w$op3zw]}38|±&$Zww9Iwtz]§$Ywp¨&z±8]w
&$oq$] ($opwJ8 ¯J $6®$L|± p9¹3 w$Lw $$L3¤8p¨
r¯$L8z$L]|±$}±{9]
qw9]ZoJ|
3±|¸$L$3u¼T»CaC23t¼p»wLp3¸ÂT»CO3t¼p»T'3¸ÂT»CO2
T²Gp» $LpT» HCN wY§ 3±|¸$L$ 3u¼pP» CaCO38 3t¼p»
$o]©JqJw$Lw$$L3§8$]w9¼3MÎ8Y§].3"
) $$L3§8|´ 0$] &[w -JT 3t¼p»8]© C-C, C-H t$]V8p«
$oz´']©M$](w8p«qJw$LwInorganic) $$L3§89w9¼3MÎ9]
qw9]ZoJ|
Gw¼q$L &$=DQ$L|´
&WJ=p$Lp«DZ²Î9]
$LM$LL]
1982 J|´wzJpxp}YwLp]pps89
)&$=DQ$Lp«vT8TwLTÎyY
wzJp r²$L8wp« xH¡p] w|8Î´$]
rM8WÎ9] Iwtz ]ª$Ywp« &U
wÎ9w|´pw]zH$L)r²$L8
J|± ²Tq¨p J$Lp }¤°Gp] HH tI¹|$L¸ -{±
J$Lq3w¤8p¨39p-JTr¯w58$r8|±w9¹3M]
i qJw$Lw inorganic $$L3¤8 wY¤ ii w$Lw organic
$$L3¤8
w$LwwY¤qJw$Lw$$L3¤8pTwWw®Y®8
-{±w$Lw$$L38
¤
3t¹p¸8$]3Uw)&W8 3t¹p¸TG
¯ p¸
'4µGp¸ &z±] (YJ rJwLW8] pP¯Gpp¨ 3Uw 3zw &W8 zªJ¸
rVªJ¸®{Gp¸8wY¤ { rJwLW8$]9ww$Lw $$L3¤8
3zwx~8W8p¨r¯]~¹Y¤w)8W8&w8p¨qJw$Lw$$L3¤8$]
w®Y®Y¤w39prQ$Lp¨8wq
165
3¯$
8W8
]¯wp
v$]wY¤
3ov$]8
J$Lq3
t$]V]x]V
x|pY
¸ÁªÀAiÀÄªÀ ¸ÀAAiÀÄÄPÀÛUÀ¼ÀÄ
]¯wpv$]wY¤
3ov$]83Uw
wLp®w9'x~z
qJw$Lw$$L3¤8
Dp]¯wpwY¤3o
v$]8]¦wLp®w9
'x~zwz±
wLp®w9w{qµ
wLp®w9&$LLq3t$]Vx
]
t$]V8w
wLp®w9qMp|±
wLp®w9qMp|±
x|pw8Y¤wwLp®w9
x|pw8woz±
w$Lw]¯w38|±
wLp®w9w$Lw
x|pw8woz±
]¯w3]|±*]
'{{¸x|pw8Yw
¤
]®Y
wLp®w9-z±w
3zw8$L|±*M$LY¤w
8$L|±*M$LY¤w
J$Lq3
J$Lq3 4¯$L8 J $ L q 3 4 ¯ $ L 8
4¯$L$Lw8
wLp®w9q]Vp8Z$L|± w L p ® w 9 w 8 w 9
GJ8Y¤w
GJ8Y¤w
wL$8YwY¤ &pJrYwY¤wL$8Y &pJrY wY¤ wL$8Y
&pJrY
wLp®w93$TtJYw
¤ wLp®w93$TtJwoz±
8]Jw$LwJ$Lp}¤°Organic Chemistry) -$]Jp"
3t¹p¸$$L3¤8p¨&]V®$Lp wLTw J$Lp }¤°] }6$Lw$Lw
J$Lp }¤°3t¹p¸Yp¨&pp®8Wo$]9&Z]T¡ $6®$L|± $$L3¤8p¨
*$OwLTY]
¤ 1861J|± 33 {Jw$Yw$LwJ$Lp}°¤ -$]J 3t¹p¸
$$L38
¤
p

¨8
$TJ$Lq34¯$L8 &]V® $Lp'3J8

p
¨rM8Wp8 Y8]
3]
· p9¹3wY¤ $}± Y3t¹p¸$$L38
¤
&]V® $Lpwp
¨(]08
$U]3z3w
¯ W
CC3t¹p¸$$L3¤8&]V®$Lpww$LwJ$Lp}¤°kk-$]qJsz©Q]
']8®Cw$LwkOrganicr]w
p
¨&]J /Z3wY²o
$]9($]w$Lw
$$L3¤8p¨3Y3w9r¯$L8}{$L|±Y$LLMt]]J*3·{9]
wHq3'xJ]|±3p8r¯w5rY¯x]CCw$L4¤3&r3´$Lp¨
vO pw 3p 3Wz 3|$LW ']J w¹3|3 Y®wp¨
(YJJTp$D3·Wkk
33{
166
w$LwJ$Lp}¤°]r¯w5®Y
($]J$Lp}¤°] }68
|
±w$LwJ$Lp}¤°w 4$
¯ Lw]tw5®
3´ Y¯ (]33JWw$]J IwJ
$Lp}°¤ x}w92]V 36¹p8
wY¤ rP
¯ J$Lp}¤°x}w9}4¤8$t$oÅ]38M33´Y¯8xZ(z±]*r$L3¤Y
w$Lw J$Lp }¤°] w®s¤ &p$Y J$88 ²]3J38 wLG¹38
w38$]$L¹w]V¹38(Y®ow$Lw $$L3¤ w¤8pw Iwp3
J$8Y$ow8Iwpw
p
¨5w$Lw9ww$LwJ$Lp}¤°r3´w9
(Z¤D9p 4J (Zx]¦J pp xHp -q] (] pp op8|± G8Z¤p
r¯Z$Lt«JIwpwp¨r¯uVxY8wop8]Jxz±
Z]3º
33´Y¯]|±wY¤op&$8U8|±t3$LL8Z¤Jww$Lwr]]&[¹wp"
p9¹3 w¤8$] rT] 'J r][¹8p¨ 3Y3 &[w wLpw $}±Y
w¤8$]rT]w8p¨w®Y®z)r]wp¨t{8Z¤]
C¨sÁå¸À
I )39pr¯}¨88*Y¤M
tJrY-$]Jp"
3t¹p¸p©Q3tJr8p¨Z
3t¹p¸$$L3¤8p¨r¯Y®3 J$Lp }¤° }6$L|± &]V®$Lp wLTz
3JWwp"
3t¹p¸ (YJ ]VY8$o8 J$Lq3w9 wZ¹ &$LLq3 &[w
3w{$P¸$$L3¤8p¨*$OwLTY¤]$L"
3t¹p¸rJwLWxp|±Jw({3°p¸8$6®$Lp¨Z
wLp®¥Z$L|±3t¹p¸p({3°p¸xp®tJyM
*Y¤IY3t¹p¸p({3°p¸xp®tJyM
w$LwJ$Lp}¤°-$]Jp"
J$Lp}¤°]r¯w5®]t84JQr©WtJyM
167
II vQJw¥8p¨3¤w]*Y¤J8$]Y$vM
3t¹p¸$$L38
¤
|
± 3$TtJwJ$Lq3t$]V]
x]V BBBBBBBBBBBBBB
3t¹p¸pw{qµBBBBBBBBBBBBBB
(YJ rJw
L W8
$o8w
{qµ t$]V8

p
¨.r¹Uxx]V Jr
W
8

p
¨$O
wLTw3t¹p¸p&pp®8WBBBBBBBBBBBBBB
3t¹p¸p&Z3SWw]p9¹3w¤BBBBBBBBBBBBBB
&wq$L$$LpP¸q$]$LM$Lwp ¨$}± ]xHqBBBBBBBBBBBBBB
III M$LL]*Y¤Jwp¨'MtJyM
wzJ¸Y$LLM]w$Lw$$L3¤
--X£
v$LM$LL
3¯¸
U3®|µ$L$rVªP¸
3t¹p¸p&pp®8WBBBBBBBBBBBB
-&$LLq3t$]V v&Jw3
3Oq3JW=Yw¹{qµwY¤wL$8Y
Uw{qµ$Lt$]V
(w8|±w$Lw$$L3¤
-3®|µ$L$3u¹T¸
vu4$8¸T
3t¹p¸T'3µ¿T¸
UQ¯3¸'w±
vT¯Gp¸rJ3µ¿T¸
U3t¹p¸PP¯3±JT¸
(w8|±w$Lw]¯w3
-qJ
T¯3±M3¸'w±
168
IV )39pr¯}¨88*Y¤M
w$LwwY¤qJw$Lw$$L3¤8pTwWw®Y®8p¨rQwLU
qw ]p$op Iwp]|± tw w$Lw wY¤ qJw$Lw $$L3¤88
Y{/]*]JX3U
w$Lw $$L3¤8Iw tz] r¯uVwo$] *$P8Y¤wM$LYr©
-p¨w]p¨xwM
'J]|±tw$LLw]]JwJw$Lw$$L3¤8p¨M
3Oq3JWwp¨*]JX8$o8xwM
Iwtz]§$Ywp¨ZJMz3JWwp"
wL$8Y-$]Jp"*]JX3U
IV $otJyM
- v
1.
3t¹p¸$$L3¤
-.
$LM$LL
2.
w]z$}±]
w$Lw$$L3¤
v.
&wq$L$$LpP¸
3.
3t¹p¸px~8W
.
3Oq3JW
U.
w$Lw$$L3¤
(.
$3Jp
7
169
(B)
ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼ÀÄ
)&]V®$Lwp¨3|Yp$YJqw
z
ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼À£ÀÄß M¼ÀUÉÆAqÀ ¥sÁ¹¯ï (Fossil) (¥À¼ÉAiÀÄÄ½PÉ) EAzsÀ£ÀUÀ½UÉ
GzÁºÀgÀuÉUÀ¼À£ÀÄß PÉÆqÀ§°èj.
z
ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼À£ÀÄß C°¥sÁånPï ªÀÄvÀÄÛ DgÉÆÃªÀiÁånPï ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼ÉAzÀÄ
ªÀVÃðPÀj¸ÀÄ«j.
z
PÉÆnÖgÀÄªÀ C°¥sÁånPï ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼À£ÀÄß D¯ÉÌÃ£ï, D°ÌÃ£ï ªÀÄvÀÄÛ D¯ÉÌöÊ£ïUÀ¼ÁV
ªÀVÃðPÀj¸À§°èj.
z
¥ÀAiÀiÁð¥ÀÛ ªÀÄvÀÄÛ C¥ÀgÁå¥ÀÛ ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼À£ÀÄß ªÀåvÁå¹¸À§°èj.
z
PÁ§ð£ï ¥Àgª
À iÀ ÁtÄUÀ¼À eÉÆÃqÀtA
É iÀÄ£ÀÄß £ÉÃgÀ ¸Àg¥
À ½
À , PÀª®
À Ä ¸Àg¥
À ½
À ªÀÄvÀÄÛ GAUÀÄgÀ gÀZ£
À U
É ¼
À ÁV
r¯ZqoÅt|±M
z
&pJr}¯W$Lp¨qJst|±M
z
DgÉÆÃªÀiÁånPï ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ½UÉ GzÁºÀgÀuÉ PÉÆqÀÄ«j.
z
IUPAC q$LwLpJT¯3t¹p¸8p¨Mt|±M
z
D¯ÉÌÃ£ï, D°ÌÃ£ï ªÀÄvÀÄÛ D¯ÉÌöÊ£ïUÀ¼À £ÀqÀÄ«£À ªÀåvÁå¸ÀUÀ¼À£ÀÄß ¥ÀnÖªÀiÁqÀ§°èj.
z
PÉÆnÖgÀÄªÀ ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼À gÀZÀ£Á «£Áå¸ÀªÀ£ÀÄß §gÉAiÀÄÄ«j.
z
x[qpr$LL¹$L*Y©p¨8p¨Mt|±M
z
¸ÁªÀiÁ£Àå CtÄ¸ÀÆvÀæªÀ£ÀÄß §¼À¹ C°¥sÁånPï ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼À CtÄ ¸ÀÆvÀæUÀ¼À£ÀÄß
§gÉAiÀÄ§°èj.
z
DgÉÆÃªÀiÁånPï ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼À G¥ÀAiÉÆÃUÀUÀ¼À£ÀÄß UÀÄgÀÄw¸À§°èj.
z
`QæAiÀiÁUÀÄA¥À’£ÀÄßqJst|±M
z
§ºÀÄ QæAiÀiÁ UÀÄA¥À£ÀÄßqJst|±M
¦ÃpPÉ
qw ]p$op Iwp]|± qw wp$L Y¤wY¤z pUoJ]J 5$UYw9
T¯3t¹p¸*Y©p¨8p¨pUJZ¤Mp®r¤|pp¨rY$8x3¹3w9wWwp¨
PÁåAqÀ¯ï (ªÉÄÃtzÀ§wÛ) vÀAiÀiÁjPÉAiÀÄ®Æè, LPG, ¹ÃªÉÄJuÉÚ ªÀÄvÀÄÛ ¥ÉmÉÆæÃ¯ïUÀ¼À£ÀÄß
EAzsÀ£ÀUÀ¼ÁVAiÀÄÆ §¼À¸À¯ÁUÀÄwÛzÉ.
170
6]®Yz8}D3J3*Y©p¨8}D3J38wJ]X£&$OrQ8
rp¸8$Y 3{ qwJ3 wY¤ sRr3JW8 r|}¸8 $]J® r¯]Vp8
w8xp 3}Yz wY¤ ¨p] Yz8 $L¹J~ J3´38 *8J wJ9p
}3J38wY¤ r¯]Vp qwJ38make up removers) ¥Áè¹ÖPï aÃ®UÀ¼ÀÄ
ªÀÄvÀÄÛ xÀªÉÆÃðPÉÆÃ¯ïUÀ¼ÀÄ, ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ï ¸ÀgÀ¥À½ EgÀÄªÀ ¸ÀAAiÀÄÄPÀÛUÀ¼ÉÃ.
qw9]8Y§"
PÁågÉmï£À (UÀdÓ j AiÀÄ) QvÀÛ ¼ É §tÚ , ªÉÆmÉÖ A iÀÄ ºÀ¼À¢¯ÉÆÃ¼É ªÀÄvÀÄÛ ¨ÉuÉÚ A iÀÄ
ºÀ¼À¢ §tÚ , mÉÆªÀiÁåmÉÆUÀ¼À PÉA¥ÀÅ§tÚ , ¸ÉÃ©£À ¸ÀAUÀæ º ÀAiÉÆÃUÀå PÁ® (Shelf
life D w wW] Îr wY§ &T8 &qz -z´ w T² 3t¼p»8
CqÀÄUÉ ªÀÄ£ÉAiÀÄ°è ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼ÀÄ
=OwQ312 B.1
]p$opIwp]|´twT²3t¼p»*Y¬p«8p«rQ¢wLU
ºÁUÁzÀgÉ ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼ÀÄ JAzÀgÉÃ£ÀÄ?
ºÉÊqÉÆæÃd£ï ªÀÄvÀÄÛ PÁ§ð£ï ¥ÀgÀªÀiÁtÄUÀ¼À£ÀÄß ªÀiÁvÀæ M¼ÀUÉÆAqÀ ¢ézsÁvÀÄ ¸ÀAAiÀÄÄPÀÛUÀ¼ÀÄ.
(wq8¹]|±rP¯|$L$p9¹3&qzwY¤3|±]¦|pJr8|±Jw9
EªÉ. ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼ÀÄ DPÀgÀªÀÅ ¸ÁªÀAiÀÄªÀ ¸ÀAAiÀÄÄPÀÛUÀ¼ÀÄ F ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼À MAzÀÄ
171
CxÀªÁ ºÉaÑ£À ºÉÊqÉÆæÃd£ï ¥ÀgÀªÀiÁtÄUÀ¼ÀÄ ¸ÀÆPÀÛ 4¯$LL8$sq$]À ¥À®èl£ÀUÉÆAqÀÄ GAmÁVªÉ
JAzÀÄ ¨sÁ«¸À¯ÁVzÉ.
T¯3t¹p¸8 &qz89Jt] *] x[p¸ wY¤ r¯rp¸
]¯w89Jt] *] 3µp¸ wY¤ u$Ip¸ &[w 3Uw ]¯wp v$]xJw
:p8

9Jt]*]r®JsÅp¸wWwY¤ p®r|
¤ p¸&[wr|wJ¸89Jt]
*]r|)[|p¸r|r¯r|p¸wY¤ r|¿Mp¸T¯3t¹p¸8
'\¹3w9wY²]w.3$]J r¯w5rV{¸($]Vp8] 3|±]¦zrP¯|$L$
wY¤p9¹3&qz8wY¤&]J*Y©p¨8]r±3¸8r®JsÅp¸wW8wY¤
]¯w38T¯3t¹p¸8'9w
qw9]8Y§"
ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼ÀÄ £ÉÊmÉÆæÃd£ï DPÉìöÊqïUÀ¼ÉÆA¢UÉ ªÀÄvÀÄÛ ¸ÀÆgÀå£À ¨É¼ÀQ£ÉÆA¢UÉ ªÀwð¹
]±ZJ$Lq3°8»*Y¬Z§83JWw8Y§w
=OwQ312 B.2
0$] wW] tZ§$Lp« Y8]3º &]J wp$Lp« 8wq )8 wW]
tZ§$Lp«*Mwp(]$L(z´w-$]rM4·3p$L]9wW]tZ§$Lp«
'M)8&]Jwp$Lp«rM~|
wW]tZ§ 'M]8tJwwp$op$]uV¼8|´ uJoJw]M$]qw
&=M8088xM(]M$]T²3t¼p»'9JwwWw:p&[w]²w¨Z$L|´
$LLw] wp vJ] -$] Z] tJY§] ']J (] 'x ¨Z$L|´ x~¢ wp
vJw]p«¬¢rUY§]wW]tZ§*M$Lw8'x$L]p8ºw3JWwp
vJ]
[T²3t¼p»8 wLp±w9 $LLw] x~¢ wp vJw ']J 3zw *p«Y
T²3t¼p»8Yw°'x¨Z$L|´x~¢wpvJY§w]
r¯3¤q¨w}]|±T¯3t¹p¸8G8Z¤px]®Y¸}4¤$LwY¤*£}4¤$Lr¯w5
'3J89w.3$]J'88Yz&[wp9¹3&qzwp¨*M]8*Y©Z¤$LL8w
}4¤$Lp¨pJw9wp8|±*£w9t{8Y¤]T¯3t¹p¸8p¨*M]8
172
*Y©Z¤$LL8w*£wp¨tqJp¨3{8Y¤]38M38|±)*£wp¨$LL$Z¯3
}4¤$LL9rMwZ¹{8Y¤]T¯3t¹p¸8p¨t&p3 wW¹38w]¦8
w]{]J$Lq38p¨rT$L{8Y¤]
:pJ

r]|
±T¯ 3t¹p¸8 'ª{¸Jr]|
J
± Yw
¤ 'x~zT¯ 3t¹p¸8
«Ä±ÀætªÀ£ÀÄß FUÀ PÉÆèÃgÉÆÃ ¥sÀÆègÉÆÃ PÁ§ð£ïUÀ¼À (CFC) t]|8 .J{¸ ©°8|±
`£ÉÆÃzÀPª
À ÁV' (Propellant)§¼À¸¯
À ÁUÀÄwÛz.É KPÉAzÀgÉ ¹. J¥sï. ¹UÀ¼ÄÀ NgÉhÆÃ£ï ¥Àzg
À ª
À £
À ÄÀ ß
p}rUY¤w
ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼À DPÀgÀUÀ¼ÀÄ
rP¯|$L$ wY¤ 3|±]¦z8 T¯3t¹p¸8 &Z w5® '3J8
&|rV®Q3¸T¯3t¹p¸8p¨w5®w9rP¯|$L$q$] rT]J'JwL®Q3¸
T¯3t¹p¸8p¨ r¯w5w9 3|±]¦|±q$] rT$LY¤J 1JK3JP¸ p9¹3
wWwY¤®8$]rT](YJwW8*p¨Y'{p¸8p¨08$Uw
ªÀVÃðPÀgÀt
gÀZÀ£ÉAiÀÄ DzsÁgÀzÀ°è ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼À£ÀÄß 2w5®8$r89w9¹3M{9]
1. vÉgÉzÀ ¸ÀgÀ¥À½ ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼ÀÄ
2. ªÀÄÄaÑzÀ ¸ÀgÀ¥À½ ºÉÊqÉÆæÃ PÁ§ð£ïUÀ¼ÀÄ
vÉgz
É À ¸Àg¥
À t
À º
Â ÊÉ qÉÆÃæ PÁ§ð£ïUÀ¼£
À ÄÀ ß C°¥sÁånPï ºÉÊqÉÆÃæ PÁ§ð£ïUÀ¼ÄÀ JAzÀÆ PÀgA
É iÀÄÄvÁÛg.É
F ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼ÀÄ PÁ§ð£ï£À, £ÉÃgÀ ¸ÀgÀ¥À½ CxÀªÁ PÀªÀ¯ÉÆqÉzÀ ¸ÀgÀ¥À½UÀ½AzÁVªÉ.
qw9]ZoJ|
9²3» uV$L|´ &|rV±P» -$]J 3t® -$][¼ ']©M$] &|rV±Q3»
T²3t¼p»8$]J3v®q$]rT]T²3t¼p»8-$][¼
x|$Lp¸8O{ $6®$L|±Jw T¯3t¹p¸8p¨ w$L4¤3w9 &]V®$Lp
wLTw]4±3J
&]V® $Lpwp
¨J
8

w*]¦}o$]T¯ 3t¹p¸8p
¨xx]V
UÀÄA¥ÀÅUÀ¼ÀÄ ªÀÄvÀÄÛ G¥ÀUÀÄA¥ÀÅUÀ¼ÁV ªÀVÃðPÀj¸À¯ÁVzÉ.
173
ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼ÀÄ
vÉ g É z À ¸À g À ¥ À ½ CxÀ ª Á
C°¥sÁånPï ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼ÀÄ
C°¸ÉÊQèPï
ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼ÀÄ
C¥ÀAiÀiÁð¥ÀÛ
¥ÀAiÀiÁð¥ÀÛ
¸ÉÊQèPï CxÀªÁ ªÀÄÄaÑzÀ
¸ÀgÀ¥À½ ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼ÀÄ
CgÉÆÃªÀiÁånPï
ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼ÀÄ
D¯ÉÌÃ£ïUÀ¼ÀÄ
D°ÌÃ£ïUÀ¼ÀÄ D¯ÉÌöÊ£ïUÀ¼ÀÄ
C¥ÀAiÀiÁð¥ÀÛ
¥ÀAiÀiÁð¥ÀÛ
C°¥sÁånPï ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼ÀÄ
3t¹p¸rJwLW8pTw(Jw.3t$]Vo²t$]VwY¤Z¯t$]V8']VJ]|±
C°¥sÁånPï ºÉÊqÉÆÃæ PÁ§ð£ïUÀ¼£
À ÄÀ ß ¥ÀAiÀiÁð¥ÀÛ (D¯ÉÌÃ£ïUÀ¼ÄÀ ) ªÀÄvÀÄÛ C¥ÀAiÀiÁð¥ÀÛ ºÉÊqÉÆÃæ PÁ§ð£ï
(D°ÌÃ£ï ªÀÄvÀÄÛ D¯ÉÌöÊ£ï)UÀ¼ÉAzÀÄ ªÀVÃðPÀj¸À¯ÁVzÉ.
&r$LL¼r§T²3t¼p»8
r$LL¼r§T²3t¼p»8
CnH2n+2
CnH2n
D¯ÉÌÃ£ï (KPÀ§AzsÀ)
D°ÌÃ£ï
(0$]o²t$]V
C
C
C
C
CnH2n-2
D¯ÉÌöÊ£ï
(MAzÀÄ wæ§AzsÀ)
C
C
¥ÀAiÀiÁð¥ÀÛ ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼ÀÄ CxÀªÁ D¯ÉÌÃ£ïUÀ¼ÀÄ
EªÀÅ CvÀåAvÀ ¸ÀgÀ¼À ¸ÀAAiÀÄÄPÀÛUÀ¼ÀÄ. EªÀÅUÀ¼À°è PÁ§ð£ï ¥ÀgÀªÀiÁtÄUÀ¼À £ÀqÀÄªÉ PÉÃªÀ® KPÀ
t$]Vx](w8pJJrW&[w3w{T]JrJ=p$Lp¨$ow
qw8ZoJ|
r$LL¼r§ T²3t¼p»8] 'Îp»8 T²Gp»p$o8 wZ¼woz´
']J &r$LL¼r§ T²3t¼p»8] '|p» wY§ 'ÎÂp»8 T²Gp»p$o8
J$Lq3w9wZ¼&$Zww9'Îp»8p«*$OwLTY§w
174
3t¹p¸ rJwLW8 pTwW .3t$]Vo$]9 T¯3t¹p¸8|± 3t¹p¸
rJwLW88M$6®$LT¯Gp¸rJwLW8$o83w{$P¸w{qµ
t$]Vwp¨$OwLUw
GzÁºÀgÀuÉUÉ.
nr$Pp¸
J. £ÉÃgÀ¸ÀgÀ¥ÀtÂ ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ï
L¸ÉÆÃ¥ÉAmÉÃ£ï
©. PÀªÀ®Ä¸ÀgÀ¥ÀtÂ ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼ÀÄ
w|pDY¯]|±Jww]z$$L3¤]|±3t¹p¸8pJw9HTX8$U]¦J
-JTp$LDY¯]|±3t¹p¸JrW$L3w{ToJw]p¨8wq
ªÉÄÃ°p $$L3¤8|±3t¹p¸rJwLW8 pTwW.3t$]Vwp¨8wq
(w8p¨'{p¸8$]3J$L{8Y¤](w8p¨r®JsÅp¸8$]3J$L{8Y¤]
(]ZoJ|
r±JsÈp»-$tr]wp«Î±Qp»uVy$]rT$LÎ9]Î±Qp»uV$L|´Cr±JwL»k
-$]J 3q£ -$] C&sÈq»k -$]J 4²$LL3JY -$][¼ (w 3Uw 4²$LL3JYµ]
w9]©qMp$o8wZ¼woz´
D¯ÉÌÃ£ï ¸ÀgÀtÂAiÀÄ ªÉÆzÀ® 5 ¸ÀzÀ¸ÀågÉAzÀgÉ
¸ÀAAiÀÄÄPÀÛUÀ¼À ºÉ¸ÀgÀÄUÀ¼ÀÄ
«ÄxÉÃ£ï
FxÉÃ£ï
¥ÉÆæÃ¥ÉÃ£ï
§ÆåmÉÃ£ï
¥ÉAmÉÃ£ï
PÁ§ð£ï ¥ÀgÀªÀiÁtÄUÀ¼À
¸ÀASÉå (n)
1
2
3
4
5
ºÉÊqÉÆæÃd£ï ¥ÀgÀªÀiÁtÄUÀ¼À
¸ÀASÉå (2n+2)
4
6
8
10
12
CH4
C2H6
C3H8
C4H10
C5H12
CtÄ ¸ÀÆvÀæ CnH(2n + 2)
175
D¯ÉÌÃ£¸8|±Jw3t¹p¸wY¤T¯Gp¸8&prYwp¨8wq
ºÉÊqÉÆæÃd£ï ¥ÀgÀªÀiÁtÄUÀ¼À ¸ÀASÉå = (2× PÁ§ð£ï ¥ÀgÀªÀiÁtÄUÀ¼À ¸ÀASÉå) +2
']¦M$] ) w8¹] $$L3¤8p¨ ‘CnH2n+2’ wLp® &W Y¯o$]
r¯ZqoÅ{9](|±‘n’ J£ÀÄßªÀÅzÀÄ PÁ§ð£ï ¥ÀgÀªÀiÁtÄUÀ¼À ¸ÀASÉåAiÀÄ£ÀÄß ¸ÀÆa¸ÀÄvÀÛzÉ.
*]JX83µp¸p|±3t¹p¸rJwLW8w']¦M$]n = 6
ºÉÊqÉÆæÃd£ï ¥ÀgÀªÀiÁtÄUÀ¼À ¸ÀASÉå = 2n +2 = (2 × 6) + 2 = 14
']¦M$]3µp¸p&WY¯= C6H14
)'{p¸8&pJrT¯3t¹p¸}¯W89]¦CH4 8CH2 UÀÄA¥ÀÅUÀ¼À£ÀÄß
¸ÉÃj¸ÀÄªÀ ªÀÄÆ®PÀ EªÀÅUÀ¼À£ÀÄß ¥ÀqÉAiÀÄ¯ÁUÀÄvÀÛzÉ.
D¯ÉÌÃ£ïUÀ¼À £ÁªÀÄPÀgÀt ªÀåªÀ¸ÉÜ (ºÉ¸Àj¸ÀÄ«PÉ)
PÉ¼ÀV£À ¥ÀnÖAiÀÄ°è MAzÀjAzÀ 103t¹p¸rJwLW8Jw$oJw'{p¸8p ¨
M{9])$$L3¤8 JC.p¸k-$t&$Y®r¯Y®$L]$o8 3p8·Y¤]
D¯ÉÌÃ£ïUÀ¼À ºÉ¸Àj£À ¥ÀÇªÀð¥ÀzÀªÀ£ÀÄß PÁ§ð£ï ¥ÀgÀªÀiÁtÄUÀ¼À ¸ÀASÉåUÀ£ÀÄUÀÄtªÁV VæÃPï CxÀªÁ
{®Qp¸ uVy$] rT$L{9] 3t¹p¸ Jr$L *]¦wp¨ D 100 CxÀªÁ
1000 CxÀªÁ 1x|$Lp¸p&8WY$6®$LT¯3t¹p¸8p¨rT$Lt]
(w8p¨ 3¯wt]§w9 3t¹p¸ $6®$Lp¨ r¯ZqoÅw rw¹r¯Y®$L3 C.p¸k
JA§ CAvÀå ¥ÀzÀ ¸ÉÃj¹ ºÉ¸Àj¸À¯ÁUÀÄªÀÅzÀÄ.
3t¹p¸$6®8p¨r¯ZqoÅ¸ÀÄªÀ ¥ÀÇªÀð¥ÀævÀåAiÀÄUÀ¼ÀÄ F PÉ¼ÀV£ÀAwªÉ.
¥ÀÇªÀð ¥ÀævÀåAiÀÄ
«ÄÃxï
Fxï
¥ÉÆæÃ¥ï
§Æåmï
¥ÉAmï
ºÉPïì
ºÉ¥ïÖ
MPïÖ
£ÉÆ£ï
qÉPï
PÁ§ð£ï ¥ÀgÀªÀiÁtÄUÀ¼À ¸ÀASÉå
(meth)
(Eth)
(Prop)
(But)
(Pent)
(Hex)
(Hept)
(Oct)
(Non)
(Dec)
176
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
ªÉÆzÀ® 4 ¥ÀÇªÀð ¥ÀævÀåAiÀÄUÀ¼À£ÀÄß £É£À¦qÀ®Ä ¸ÀägÀtvÀAvÀæ
x[¸
«ÄvÀ ¨sÁ¶
«ÄxÀÄ£J~$L
)[¸
FvÀ
FvÀ£ÉÃ£ÀÄ
r¯r¸ ¥ÉÆæÃvÁì»¹
¥ÉÆæÃ¥s¸
É ÀgÀ£ÉÃ? E®è
t®P¸
§ÆånÃ¶AiÀÄ£ÉßÃ?
§Äo§w$Yp
=OwQ3B.3 :
wz$Trw¼r²Y±$LrQ¢$Lp«8CnH2n+2 Y²wp« *r$L93$T
5 jAzÀ 10 3t¼p»rJwLW8Jw'Îp»8J=pY²8p«tJyM
HU wW¦p =$T8 [w¼3Î» wY§ rrJ» =$T8 3U¤8 &[w
uÎ»rq«p6|MsÈÎ»t)39pT²3t¼p»8J=p$LwL]MY$LLM
1. x[p»2. §ÆåmÉÃ£ï 3. 3¸p»4. ºÉ¥ÉÖÃ£ï
)88Î Y$LLM] -JT x[p» &W8p« Y8]3º (w8p« t
)[p»&Wwp«JDqwwLU]t]ÎwX8p«rQ¢wLU
IUPAC ºÉ¸ÀgÀÄUÀ¼À£ÀÄß ¥ÀqÉAiÀÄ®Ä PÁ§ð£ï ¸ÀASÉåAiÀÄ£ÀÄß ¸ÀÆa¸ÀÄªÀ ¥ÀÆªÀð¥ÀævÀåAiÀÄPÉÌ
¸ÀÆPÀÛ CAvÀå¥ÀævÀåAiÀÄªÀ£ÀÄß ¸ÉÃj¸À¯ÁUÀÄvÀÛzÉ. CAvÀå ¥ÀævÀåAiÀÄªÀÅ, ¸ÀAAiÀÄÄPÀÛªÀÅ ¥ÀAiÀiÁð¥ÀÛ CxÀªÁ
&r$LL¹r¤z3´W(Jw]p¨DY¤]
¸ÀAAiÀÄÄPÀÛ ªÀUÀð
¥ÀAiÀiÁð¥ÀÛ
C
C
CAvÀå ¥ÀævÀåAiÀÄ
¸ÁªÀiÁ£Àå ºÉ¸ÀgÀÄ
.p¸
D¯ÉÌÃ£ï
C¥ÀAiÀiÁð¥ÀÛ
C
C
)p¸
D°ÌÃ£ï
C¥ÀAiÀiÁð¥ÀÛ
C
C
/p¸
D¯ÉÌöÊ£ï
177
«ÄÃxÉÃ£ï (CH4jH8&qzk
Yzuxy$] rT] p9¹3 &qz]|±
x[p¸ &qz 3$TtJY¤] (] 3|±]¦z
&qz]Coalgas:O3w9]H8pz]|±
¨ÁåQÖÃjAiÀiÁUÀ¼ÄÀ ¸À¸åÀ PÁAiÀÄªÀ£ÄÀ ß «WÀn¸ÀÄªÀ ªÀÄÆ®PÀ
x[p¸ *Y©Z¤$LL8Y¤] ']¦M$] (]p¨
H8&qz JAzÀÄ PÀgÉAiÀÄÄvÁÛgÉ.
x[ p¸ '{ p¸ 3 O$t] r J ®r ¤
ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ï) ªÉÆzÀ® ¸ÀzÀ¸Àå. E°è PÁ§ð£ï,
x[p¸&qz]*Y©Z¤
pz T¯Gp¸ rJwLW8$o8 .3
w{qµ t$]Vwp¨ $o] wLp®w9
T¯Gp¸rJwLW83t¹p¸rJwLW8$o9p rJ©J 3w{$P¸t$]V]
p$YJ]r¯r¤t$]Vp¥p8p¨'3¯x3·Y¤w
«ÄÃxÉÃ£ï CtÄ«£À gÀZÀ£É
¨Á¯ï ªÀÄvÀÄÛ ¹ÖPï ªÀiÁzÀj
vÀAiÀiÁjPÉ
¥ÀæAiÉÆÃUÀ±Á¯Á «zsÁ£À
U$L$&PP¸wY¤
¸ÉÆÃqÁ¯ÉÊªÀiï «Ä±Àæt
U$L$&PP¸
ªÀÄvÀÄÛ ¸ÉÆÃqÁ ¯ÉÊªÀiï
( NaOH+CaO)
x} ¯ W w p ¨ 8Ip
r¯p]|± 3y]8
x[p¸&qzvT8T
$LL8Y]
¤ )&qzwp ¨
qMp 3w5 ¥p
rz±Oo$]$8¯{8Y¤]
x[p¸&qz
qJ
©MP¸or
CH3COONa+ NaOH CaO
x[p¸&qz]Y$LLM3
Na2 CO3 + CH4 Ń
178
'ÎD
x[p» &qzwp« qMp 3w5 ¨prz´Oo$] .3 $8²Y§J"
¨sËvÀ UÀÄtUÀ¼ÀÄ
x[p¸tW£xz±]wpyz±] &qz(]89$Y 8JqMp|± 3Uw
¥Àª
æ iÀ ÁtzÀ°è «°Ã£ÀªÁUÀÄvÀz
Û .É DzÀgÉ ¸ÁªÀAiÀÄªÀ ¸ÀAAiÀÄÄPÀU
Û ¼
À ÁzÀ D¯ÉÆÌÃºÁ¯ï ªÀÄvÀÄÛ FxÀgïUÀ¼°
À è
3r¯wLW]|±x|p8Y¤]
J$Lq38W8
x[p¸ r$LL¹r¤ $$L3¤w9Jw]M$] J$Lq3w9 GT ']¦M$]
EzÀÄ DªÀÄè, ¥ÀævÁåªÀÄè ºÁUÀÆ ¥Àæ§® ¸À®ÆáöåjPï DªÀÄè, £ÉÊnæPï DªÀÄè ªÀÄvÀÄÛ ¥ÉÇmÁå¹AiÀÄA
rwL®¹$8pP¸8$Y*Y¹W3M8$o8wZ¹woz±
zÀºÀåvÉ
1. ¥ÀÇtð zÀºÀ£À
8$L|±p '4µGp¸p$o8 x[p¸rW¹w9Z¤3$Tq|H²{$L$o8
*M]3t¹p¸T'3µ¿T¸wY¤qJp¨*$OwLTY¤]
CH4 + 2O2ń&22 + 2H2O
§£Àì£ï §£Àðgï
&qzH²{
DY¯]p4¯$L
179
&qz0{
2. C¥ÀÇtð zÀºÀ£À
'4µGp¸3JYy]¦8x[p¸oH²{$L$o8&rW¹]p388Y¤]
3zww3t¹p¸w$Lp¨$OwLTt]
«ÄÃxÉÃ£ï + DQìd£ï ń3t¹p¸wLp3µ¿T¸qJ
2CH4 + 3O2ń&2+2O
qw9]Zo]$L"
PÁ§ð£ï ªÀiÁ£ÉÆÃPÉìöÊqï (CO) JAzÀgÉÃ£ÀÄ?
3t¹p¸wLp3µ¿T¸tW£xz±]wp(z±]x3M&qz]$L3¤&rW¹
]p 4¯$L$L3t¹p¸wLp3µ¿T¸p¨*Y©Z¤ wLTY¤]pw &Mx8 uJ]$Y
(]3RU$L8$Lp¨xw$Lw9Y¤]r¯Zw¹w3t¹p¸wLp3µ¿T¸
xqzwp8t|$LL8Z¤]¦J
PÁ§ð£ï ªÀiÁ£ÉÆÃPÉìöÊqï KPÉ «µÀPÁj?
3t¹p¸ wLp3µ¿T¸ J3¤]|±p w8±vp¸p$o8 wZ¹ xw¤w8Y¤]
wLp®w9 w8±vp¸ '4µGp¸p$o8 wZ¹Y¤] wY¤ '4µGpp¨ ]]
J¯Áè ¨sÁUÀUÀ½UÀÆ ¸ÁV¸ÀÄvÀÛzÉ. PÁ§ð£ï ªÀiÁ£ÉÆÃPÉìöÊqï DQìd£ïVAvÀ ªÉÃUÀªÁV
w8±vp¸p$o8 wZ¹ 3u¹4µw8±vp¸ -$t ¥J $$L3¤wp¨
*$OwLTY¤](]J3¤ rM=zp$L|± '4µGp¸8W3$Lp¨w®Y®$L8Y¤]
]]8'4µGp¸3JYy$]*J8Qw®4¤x9T8Y¤p
'Pwu{¸wp8|±($]Vp]&rW¹]po$]3t¹p¸
wLp3µ¿T¸wY¤3t¹p¸w*Y©Z¤$LL8Y¤]
180
DzÉ±À£À QæAiÉÄUÀ¼ÀÄ (Substitution Reactions)
x[p¸wY¤3±Mp¸8x}¯Wwp¨pJZY$L¹J~$L|±Jwx4JW3
0U¡]8r$LL¹$L4¯$LpT]3±Jx[p¸w$Lw$$L3¤*Y©Z¤$LL8Y¤]
CH4 + Cl2 £ÉÃgÀ¼ÁwÃvÀ «QgÀt CH3Cl + HCl
)4¯$L$L&|±8 qz±] x[qp|J
± w-{±T¯ Gp¸rJw
L W8
3± Mp¸
rJw
L W8$]$Y$Yw9rzO
± 8Y
· w
¤ 893± Jx[p¸T3± Jx[p¸
mÉæöÊPÉÆèÃgÉÆÃ «ÄÃxÉÃ£ï (PÉÆègÉÆÃ¥sÁgÀA) ªÀÄvÀÄÛ mÉmÁæPÉÆèÃgÉÆÃ «ÄÃxÉÃ£ï (PÁ§ð£ï
PP¯3±JT¸8$Yr$LL¹$L*Y©p¨8*$P8Y¤w
hv
CH4+Cl2
CH3Cl+HCl
hv
CH2Cl2+HCl
CH3Cl+Cl2
hv
CHCl3+HCl
CH2Cl2+Cl2
CHCl3+Cl2
hv
CCl4+HCl
C£ÀÄgÀÆ¥À ±ÉæÃtÂUÀ¼ÀÄ (Homologous series)
0$] wLp® &WY¯ 0$] MZ$L J$Lq3 8W8 8 &p3¯w
¸ÀzÀ¸ÀågÀ £ÀqÀÄªÀt ªÀåvÁå¸ÀªÀÅ CH2 DVgÀÄªÀ ¸ÁªÀAiÀÄªÀ ¸ÀAAiÀÄÄPÀÛUÀ¼À ªÀUÀðPÉÌ C£ÀÄgÀÆ¥À±ÉæÃtÂUÀ¼ÀÄ
J£ÀÄßvÉÛÃªÉ.
C°¥sÁånPï ºÉÊqÉÆÃæ PÁ§ð£ïUÀ¼°
À è D¯ÉÌÃ£ï, D°ÌÃ£ï ªÀÄvÀÄÛ D¯ÉÌöÊ£ïUÀ¼A
É § ªÀÄÆgÀÄ ªÀUð
À zÀ
C£ÀÄgÀÆ¥À±ÉæÃtÂUÀ½ªÉ.
C£ÀÆgÀÆ¥À ±ÉæÃtÂUÀ¼À ¸ÀzÀ¸ÀågÀ UÀÄtUÀ¼ÀÄ (ªÉÊ²µÀÖöåUÀ¼ÀÄ)
1. (w88W8q$LxYw9wY¤+t]]MZ$L|±t]{8Y¤w
2. (w80$]MZ$LJ$Lq38W8w
3. (w8&p3¯ww9w®Y®$L8·wuVY8W8w
4. EªÀÅUÀ¼À CtÄ¸ÀÆvÀæUÀ¼ÀÄ ¸ÁªÀiÁ£Àå CtÄ¸ÀÆvÀæPÉÌ C£ÀÄUÀÄtªÁVªÉ.
181
5. AiÀiÁªÀÅzÉÃ JgÀqÀÄ C£ÀÄPÀæªÀÄ ¸ÀzÀ¸ÀågÀ CtÄ¸ÀÆvÀæzÀ ¸ÁªÀiÁ£Àå ªÀåvÁå¸ÀªÀÅ CH2 DVzÉ.
CH4 ªÀÄvÀÄÛ C2H6 CxÀªÁ C5H12 ªÀÄvÀÄÛ C6H14UÀ¼À ªÀåvÁå¸À MAzÀÄ PÁ§ð£ï
ªÀÄvÀÄÛ 2 ºÉÊqÉÆæÃd£ï ¥ÀgÀªÀiÁtÄUÀ¼ÀÄ DVgÀÄvÀÛªÉ.
GzÁºÀgÀuÉUÉ
(i)
CH4
+ CH2
«ÄÃxÉÃ£ï
(ii )
C2H6
C5H12
+ CH2
C6H14
FxÉÃ£ï
¥ÉAmÉÃ£ï
ºÉPÉìÃ£ï
=OwQ312B.4
39prQ¢$Lp«rW¼8
ºÉ¸ÀgÀÄ
PÁ§ð£ï
¥ÀgÀªÀiÁtÄUÀ¼ÀÄ
ºÉÊqÉÆæÃd£ï
¥ÀgÀªÀiÁtÄUÀ¼ÀÄ
MlÄÖ §AzsÀUÀ¼À
¸ÀASÉå
CtÄ¸ÀÆvÀæ
«ÄxÉÃ£ï
1
4
4
CH4
FxÉÃ£ï
2
6
7
C2H6
¥ÉÆæÃ¥ÉÃ£ï
3
§ÆåmÉÃ£ï
4
¥ÉAmÉÃ£ï
5
C¥ÀAiÀiÁð¥ÀÛ ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼ÀÄ
3t¹p¸Jr
W
$
L$LLw]-JT &p3w
¯ 3t¹p¸8 pT w3q0$]o²t$]V
CxÀªÁ wæ§AzsÀ«gÀÄªÀÀ ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼À£ÀÄß C¥ÀAiÀiÁð¥ÀÛ ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼ÀÄ J£ÀÄßvÉÛÃªÉ.
C. D°ÌÃ£ïUÀ¼ÀÄ
$L L w ] -J T &p 3 ¯ w 3t¹p¸ r J w L W8 p T w 0$] o² t $]V
(J w T ¯ 3t¹p¸8 '| p¸8 '| p¸8 p ¨ 0{ s Å p ¸8 -$]
PÀgÉAiÀÄÄvÁÛgÉ. EªÀÅUÀ¼À ¸ÁªÀiÁ£Àå CtÄ¸ÀÆvÀæ CnH2n (vÉgÉzÀ ¸ÀgÀ¥ÀtÂ ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼ÉAzÀÄ
182
¥ÀjUÀt¹
Â ) D°ÌÃ£ïUÀ¼°
À è C£ÀÄgÀÆ¥À ¥ÀAiÀiÁð¥ÀÛ ºÉÊqÉÆÃæ PÁ§ð£ïUÀ½VAvÀ
'{p¸8-JTT¯Gp¸rJwLW83Uw(JY¤w
D°ÌÃ£ïUÀ¼À°è AiÀiÁªÀÅzÉÃ JgÀqÀÄ C£ÀÄPÀæªÀÄ PÁ§ð£ï ¥ÀgÀªÀiÁtÄUÀ¼ÀÄ
-JT w
{qµ$Lt$]Vo
$]HUz©Qw (]p¨ Co²t$]Vk J£À Ä ßvÉ Û Ã ªÉ . CvÀ å AvÀ ¸À g À ¼ À D°Ì Ã £ï, JgÀ q À Ä PÁ§ð£ïUÀ ¼ À ° è
)\p»C2H4)
o²t$]Vx]
)$$L3¤wp¨)\p¸-p¨Y¤w&]J
J=p$Lp¨8wq
8$r=OwQ3B
qw)88ÎY$LLM])[p»wL]M$Lp«Y8]3º(]p«)\p»'9
8t]ÎyxM"3t¼p»T²Gp»8$$L8w[±¼88&p8Ww9
rpJ²D)839pr²}«88*Y§M
¾$$L3§]&WY²wp"
¾(](p«w$Lw$$L3§w'9]$L"
¾)[p»rJwLWx8]9.pp«']~xM"
¾&WY²t]Î]p$YJw(])[p»'9$L*o]$L"
'|p¸8p¨Mw]
o²t$]Vwp¨ $oJw T¯3t¹p¸8 J C)p¸k -$t r¯Y®$Lo$]
3p8·Y¤] C.p¸k r¯Y®$L .3t$]Vwp¨ D]J )p¸ r¯Y®$L o²t$]Vwp¨
¸ÀÆa¸ÀÄvÀÛzÉ. FyÃ£ï CxÀªÁ FxÉÊ°Ã£ï, D°ÌÃ£ï ¸ÀgÀtÂAiÀÄ ªÉÆzÀ® ¸ÀzÀ¸Àå.
39p*]JX8p¨8wq
PÀæ.
¸ÀA
1.
ºÉ¸ÀgÀÄ
FyÃ£ï
PÁ§ð£ï
ºÉÊqÉÆæÃd£ï
¥Àgª
À ÀiÁtÄUÀ¼À ¥Àgª
À iÀ ÁtÄUÀ¼À
¸ÀASÉå (n) ¸ÀASÉå 2n
2
2×2=4
183
CtÄ
¸ÀÆvÀæ
gÀZÀ£É
H
H
C
C
H
2.
r¯sp¸
3
C3H6
2×3=6
H
C
H
H
H
3. §ÆånÃ£ï
4
4. ¥ÉAnÃ£ï
2×4=8
5
2×5=10
C4H8
C5H10
C
H
H
C
H
H
H
C
C
C
C
H
H
H
H
H
H
=OwQ3B6
wÎYMJw$Y4¸p»s¢p»wY§04¢p»8J=pY²8p«tJyM
F D°ÌÃ£ïUÀ¼ÀÆ C£ÀÄgÀÆ¥À ±ÉæÃtÂUÀ¼ÀÄ. AiÀiÁªÀÅzÉÃ C£ÀÄPÀæªÀÄ D°ÌÃ£ïUÀ¼À CtÄ¸ÀÆvÀæUÀ¼À
ªÀåvÁå¸ÀªÀÅ CH2'9Jw]p¨8wq
)[p¸wY¤)\p¸8J=p8p¨|
H
H
H
C
C
H
H
H
FyÃ£ï£À°ègÀÄªÀ ¥ÀæwÃ PÁ§ð£ï ¥ÀgÀªÀiÁtÄªÀÇ JgÀqÀÄ T¯Gp¸rJwLW8$o8
-JT.3t$]V8p¨r3]3t¹p¸p$o80$]o²t$]Vwp¨*$OwLTY¤]
']J )[p¸p|± r¯Z 3t¹p¸ rJwLWw wJ T¯Gp¸ rJwLW8$o8
.3t$]Vo$]HUz©Q]¦Jr3]3t¹p¸p$o8.3t$]Vo$]HTX8$U]
¾ FyÃ£À£ÀÄß C¥ÀAiÀiÁð¥ÀÛ J£ÀÄßvÉÛÃªÉ. KPÉAzÀgÉ JgÀqÀÄ PÁ§ð£ï ¥ÀgÀªÀiÁtÄUÀ¼ÀÄ
o² t $]V o $] H U z © Q w w Y ¤ 8 M } 3 ® $ 6 ® 9$Y 3 U w
¸ÀASÉåAiÀÄ ºÉÊqÉÆÃæ d£ï ¥Àgª
À ÀiÁtÄUÀ½ªÉ.É DzÀgÉ FxÉÃ£ï ¥ÀAiÀiÁð¥ÀÛ ºÉÊqÉÆÃæ PÁ§ð£ï,
.3 $ ] J )[ p¸p | ± 3t¹p¸ r J w L W8 8 M } 3 ® $ 6 ® $L
184
T¯Gp¸8$o8 HUz©Qw &z±] 3t¹p¸ rJwLW8 pTw
o²t$]V(Jwoz±
D¯ÉÌöÊ£ïUÀ¼ÀÄ
0$] &[w = Z¯t$]V8p¨ $oJw &r$LL¹r¤ T¯3t¹p¸8p¨
D¯ÉÌöÊ£ïUÀ¼ÀÄ J£ÀÄßvÁÛgÉ.
'{¿p¸8 &pJr}¯ W8
9]¦(w8 wLp®&WY¯ CnH2n-2 D¯ÉÌöÊ£ïUÀ¼À
IUPACpw3JW
w'|p¸8$
Y$L(]¦(w8 J
8 C/p¸k-$trY
¯ ® $Lo$]
3p8·Y¤](]3t¹p¸JrW$L|±0$]Z¯t$]VxJw]p¨DY¤]
)[p¸pJ=pY¯&O|p¸
FxÉÊ£ï (C2H2 ) 3O$t] w]z ]® wLp®w9 (]p¨ &O|p¸
JAzÀÄ PÀgÉAiÀÄÄvÁÛgÉ.
qw9]ZoJ|
IUPAC-p«w]J$Lp}§³3$t$oÈ]&$YJ¢³$L$¨&$YJ¢³$L
}]ªwY§&pµy3J$Lp}§³$¨$LµJrwIUPAC
(International Union of Pure and Applied Chemistry)
39prQ$Lp¨8wq
PÁ§ð£ï
¥ÀgÀªÀiÁtÄUÀ¼À
¸ÀASÉå(n)
ºÉÊqÉÆæÃd£ï
¥ÀgÀªÀiÁtÄUÀ¼À
¸ÀASÉå 2n-2
CtÄ ¸ÀÆvÀæ
FxÉÊ£ï
2
(2 × 2) - 2 = 2
C2H2
¥ÉÆæÃ¥ÉÊ£ï
3
(2 × 3) - 2 = 4
C3H4
ºÉ¸ÀgÀÄ
185
gÀZÀ£Á ¸ÀÆvÀæ
§ÆåmÉÊ£ï
4
(2 × 4) - 2 = 6
C4H6
¥ÉAmÉÊ£ï
5
(2 × 5) - 2 = 8
C5H8
AiÀiÁªÀÅzÉÃ C£ÀÄPÀæªÀÄ D¯ÉÌöÊ£ïUÀ¼À £ÀqÀÄªÀt CtÄ¸ÀÆvÀæzÀ ªÀåvÁå¸ÀªÀÅ CH2 DVgÀÄªÀÅzÀ£ÀÄß
8wq']¦M$](w&pJr}¯W89w
¸ÉÊPÉÆèÃ D¯ÉÌÃ£ïUÀ¼ÀÄ
¸ÉÊPÉÆèÃ D¯ÉÌÃ£ïUÀ¼ÀÄ ªÀÄÄaÑzÀ ¸ÀgÀ¥À½AiÀÄ ¥ÀAiÀiÁð¥ÀÛ ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼ÀÄ. EªÀÅ MAzÀÄ
CxÀªÁ ºÉZÀÄÑ PÁ§ð£ï GAUÀÄgÀUÀ½gÀ§ºÀÄzÀÄ. MAzÀÄ GAUÀÄgÀ«gÀÄªÀ EªÀÅUÀ¼À ¸ÁªÀiÁ£Àå
CtÄ¸ÀÆvÀæ CnH2n.
GzÁºÀgÀuÉUÀ¼ÀÄ
H
H
H
H
H
C
C
H
H
H
C
C
H
H
C
C
C
C
H
C
H
C
H
C
H
H
H
C
C
H
H
H
H
H
H
H
H
H
H
H
H
H
H
C
C
C
C
H
H
H
C
H
¸ÉÊPÉÆèÃ¥ÉÆæÃ¥ÉÃ£ï C3 H6 ¸ÉÊPÉÆèÃ §ÆåmÉÃ£ï C4 H8 ¸ÉÊPÉÆèÃ¥ÉAmÉÃ£ï C H
5
10
H
H
¸ÉÊPÉÆèÃºÉPÉìÃ£ï C6 H12
'{p¸'|p¸'{¿p¸wY¤3±'{p¸8p¨|
D¯ÉÌÃ£ï
D°ÌÃ£ï
D¯ÉÌöÊ£ï
¸ÉÊPÉÆèÃ D¯ÉÌÃ£ï
«ÄÃxÉÃ£ï CH4
FxÉÃ£ï C2H6
FyÃ£ï C2H4
FxÉÊ£ï C2H2
¥ÉÆæÃ¥ÉÃ£ï C3H8
r¯sp¸C3H6
¥ÉÆæÃ¥ÉÊ£ï C3H4 ¸ÉÊPÉÆèÃ ¥ÉÆæÃ¥ÉÃ£ï C3H6
§ÆåmÉÃ£ï C4H10
§ÆånÃ£ïC4H8
§ÆåmÉÊ£ï C4H6
¥ÉAmÉÃ£ï C5H12
¥ÉAnÃ£ï C5H10 ¥ÉAmÉÊ£ï C5H8
186
¸ÉÊPÉÆèÃ §ÆåmÉÃ£ïC4H8
¸ÉÊPÉÆèÃ ¥ÉAmÉÃ£ï C5H10
'ÎD
3´ 'Îp»88 '|p»88 0$] wLp± &WY²xJz
3JWwp"
H
DgÉÆÃªÀiÁånPï ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼ÀÄ
C
C
ªÀÄÄaÑzÀ ¸Àg¥
À ½
À AiÀÄ EªÀÅUÀ¼£
À ÄÀ ß CjÃ£ïUÀ¼ÄÀ JAzÀÆ PÀgA
É iÀÄÄvÁÛg.É EªÀÅUÀ¼ÄÀ
3q0$]uqp¸*$8JxJY¤]*]JX8uqp¸P|p¸ H C C
ªÀÄvÀÄÛ £Áå¥sÀÛ°Ã£ï.
C
H
C
H
H
H
'JwL®Q3¸T¯ 3t¹p¸8 JW
$
Lp¨u$Ip¸*$8Jo$]
u$Ip¸C6 H6
¥ÀqÉAiÀÄ¯ÁVzÉ. DgÉÆÃªÀiÁånPï ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼À ªÉÆzÀ® ¸ÀgÀ¼À ¸ÀzÀ¸Àå
u$Ip¸C6H6).
¨ÉAfÃ£ï gÀZÀ£É :w$LwJ$Lp}¤°]|±u$Ip¸pJ=ptr¯w5w9]
u$Ip¸p|± 3t¹p¸ rJwLW8 *$8J3J]|± HTX8$U]¦ .3t$]V
o²t$]V8

&p3w
¯ w9HTX8

$UwpGw9o²t$]V8

3t¹p¸*$8J]]®$Y
w®s3$Uw (]M$] u$Ip¸ &W wxZ$L J=p$Lp¨ $o] u$Ip¸
&Wwp¨T¬H3Z$L|±r¯ZqoÅw]wLp®JUÅ
CxÀªÁ
CxÀªÁ
u$Ip¸
qw8ZoJ|
33Î rV²U²3» '8»¢ Gw¼q$L J$Lp
}§³G¡ )Y 3pp|´ w Yp«] uzwp« p$8Z§Jw]p«
3$T (]M$] u$Ip» *$8J ]ª$Ywp« r²Zro]p
H
EvÀgÉ DgÉÆÃªÀiÁånPï ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼ÀÄ
1) mÁ°Ã£ï: mÁ°Ã£ï£À gÀZÀ£ÉAiÀÄÄ »ÃVzÉ.
CH3
C
H
C
C
CH3
H
C
C
H
C
H
mÁ°Ã£ï C6 H5 CH3
187
CxÀªÁ
2) £Áå¥sÀÛ°Ã£ï:(]-JTu$Ip¸*$8J8u8y$]9](]JJ=p$Lp¨
8wq
H
H
C
C
H
C
C
C
H
H
C
C
C
H
C
C
H
H
CxÀªÁ
£Áå¥sÀÛ°Ã£ï
qw9]ZoJ|
'JwL-$]Jwp-$][¼'JwL±Q3»T²3t¼p»88$t$oÈ]$Y
(]p«Yr¬9&[¼Î9]&=M-p«w$Y'JwL±Q3»T²3t¼p»8($Y
'3¼3wpvJw3zw&q$Lwp$Lw3zw$LLw]wp$Lwz´
*] p±r§|p»p88$Lwp$L]uqp»wY§P|p»8w
-X¦$Lwp$Lp«$owwp(]©J3r¼J'JwL±Q3»*$8Jo$]
3Uz´
DgÉÆÃªÀiÁånPï ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼À G¥ÀAiÉÆÃUÀUÀ¼ÀÄ
1) ¨ÉAfÃ£ï£À G¥ÀAiÉÆÃUÀUÀ¼ÀÄ
&Yz8 3t«8
J8
Jt«J¸zªJ¸&$LUp¸88]¯w3 w
9t Y¤J
'w]¦8J$88w38©O38w]{]w8*Y©]p$L|±
§¼À¸ÀÄvÁÛgÉ.
E) UÁåªÉÄPÉìÃ£À£ÀÄß (Gammexane4Op}3]Y$LLM3$L|±tY¤J
)}²=3MDry cleaning) AiÀiÁV §¼À¸ÀÄvÁÛgÉ.
2) mÁ°Ã£ï£À G¥ÀAiÉÆÃUÀUÀ¼ÀÄ
JuÉU
Ú ¼
À ÄÀ , PÉÆ§ÄâU¼
À ÄÀ , ºÉÆ¼À¥ÄÀ PÁjUÀ¼ÄÀ (Lacqures) gÁ¼ÀU½
À UÉ zÁæªPÀ ª
À ÁV §¼À¸ÄÀ vÁÛg.É
TNTP¯¿pP¯P|p¸$Lp¨ªO38Y$LLM3$L|±tY¤J
3) £Áå¥sÀÛ°Ã£ï£À G¥ÀAiÉÆÃUÀUÀ¼ÀÄ
£ÀÄ¹UÀÄ½UÉ (Moth balls) vÀAiÀiÁjPÉAiÀÄ°è §¼À¸ÀÄvÁÛgÉ. ¸ÀA±ÉèÃ¶vÀ gÀAUÀÄUÀ¼À
vÀAiÀiÁjPÉAiÀÄ°è £Áå¥sÀÛ°Ã£À£ÀÄß §¼À¸ÀÄvÁÛgÉ.
qw9]ZoJ|
)[p»)\p»wY§)[p»&W8|´3t¼p»rJwLWxpwÎq¸-¢"
wÎq¸ pz ) wJ $$L3§8|´ 3t¼p» rJwLWxp -Î´ pz wÎq¸
(Î3¢³p8wÎq¸t$]Vwp«$OwLTY§w-JT&p3²w3t¼p»rJwLW8
pTw -¢ HY (Î3¢³p8 $D3$LL9w -$t]J wÎ .3t$]V oµt$]V
Z²t$]V8.r¼TY§w
188
(C)
QæAiÀiÁ UÀÄA¥ÀÅUÀ¼ÀÄ
ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼À£ÀÄß EvÀgÉ¯Áè ¸ÁªÀAiÀÄªÀ ¸ÀAAiÀÄÄPÀÛUÀ¼À DzsÁgÀ ¸ÀAAiÀÄÄPÀÛUÀ¼ÉAzÀÄ
¥ÀjUÀtÂ¸À¯ÁVzÉ. ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼À MAzÀÄ CxÀªÁ ºÉZÀÄÑ ºÉÊqÉÆæÃd£ï ¥ÀgÀªÀiÁtÄUÀ¼À£ÀÄß
EvÀgÀ zsÁvÀÄUÀ¼À ¥ÀgÀªÀiÁtÄ CxÀªÁ ¥ÀgÀªÀiÁtÄ UÀÄA¥ÀÅUÀ¼ÀÄ ¸ÁÜ£À¥À®èlUÉÆ½¹ ºÉÆ¸À
¸ÀAAiÀÄÄPÀÛUÀ¼ÁUÀÄvÀÛªÉ.
GzÁºÀgÀuÉUÉ,
«ÄÃxÉÊ¯ï D¯ÉÆÌÃºÁ¯ï («ÄxÀ£Á¯ï)
- CtÄ¸ÀÆvÀæ CH3OH
FxÉÊ¯ï D¯ÉÆÌÃºÁ¯ï (JxÀ£Á¯ï)
- CtÄ¸ÀÆvÀæ C2H5OH
¥ÉÉÇæÃ¥ÉÊ¯ï D¯ÉÆÌÃºÁ¯ï (¥ÉÇÃ¥À£Á¯ï)
- CtÄ¸ÀÆvÀæ C3H7OH
(w8$Y(YJ'{{¸80$]MZ$LJ$Lq34¯$L80rTY¤w
EªÀÅUÀ¼°
À ègÄÀ ªÀ ¸ÁªÀiÁ£Àå CA±ÀU¼
À ÄÀ AiÀiÁªÀÅªÀÅ? EªÀÅUÀ¼ÄÀ C¹nPï DªÀÄèzÆ
É A¢UÉ ªÀwð¹ `J¸ÀÖgï’
UÀ¼ÉA§ ªÀUÀðzÀ ¸ÀAAiÀÄÄPÀÛUÀ¼À£ÀÄß KPÉ GAlÄ ªÀiÁqÀÄvÀÛªÉ? KPÉAzÀgÉ EªÀÅUÀ¼À°ègÀÄªÀ - `OH’
8$r)J$Lq34¯$L83JWw9]'{{¸8Alcoholx~J$Lq3
UÀÄtPÉÌ CªÀÅUÀ¼À°ègÀÄªÀ -`OHk8$r3JWw9Jw]M$](]p¨4¯$LL8$r-p¨Y¤J
&W8 x~8W883JWw]qo¹rJw
L W8$r8 &[w&W8
9p
t$]V884¯$LL8$r8-p¨Y¤w ¸ÁªÀiÁ£ÀåªÁV F UÀÄA¦£À°è, PÁ§ð£ï, ºÉÊqÉÆæÃd£ï
¸ÀgÀ¥À½AiÀÄ®èzÉ, «©ü£Àß ¥ÀgÀªÀiÁtÄ¥ÀÇjvÀ UÀÄA¥ÀÅ EzÉ.
0$]4¯$LL8$r·$$L3¤8J$Lq3w90$]YJp9wZ¹Y¤w)
¸ÀAAiÀÄÄPÀÛUÀ¼ÀÄ MAzÉÃ ªÀUÀð CxÀªÁ PÀÄlÄA§PÉÌ ¸ÉÃjªÉ JAzÀÄ ºÉÃ¼À¯ÁUÀÄvÀÛzÉ. ¸ÀAAiÀÄÄPÀÛUÀ¼À°è£À
4¯$LL8$sp']VJ]|±w$Lw$$L3¤8p¨qo¹w8¹89x$8U{9]
¥Àæw ªÀUÀðzÀ ¸ÀAAiÀÄÄPÀÛªÀ£ÀÄß JgÀqÀÄ ¨sÁUÀUÀ¼ÁV UÀÄgÀÄw¸ÀÄvÉÛÃªÉ.
w$Lw&WxpuV88
ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ï¨sÁUÀ
&{¿{¸&J{¸J®U3{¸uV8
ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ï ¸ÀgÀ¥À½ CxÀªÁ
3Uw4¯$LL~{uV8(R)
4¯$LL8$ruV84¯$LL~zuV8
«©ü£Àß ¥ÀgÀªÀiÁtÄ«gÀÄªÀAvÀºÀzÀÄ.
x~J$Lq38W883JWw9](X)
4¯$LL8$sJww$Lw$$L3¤8p¨R-X-$tY¯o$]r¯ZqoÅ{8Y¤]
189
R- JAzÀgÉ ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ï ¨sÁUÀ, X--$]Jqo¹4¯$LL8$r
`OHk4¯$LL8$rp ¨rTo
JwT¯ 3t¹p¸Jr

w$Lw$$L3¤ w8¹
8 D¯ÉÆÌÃºÁ¯ïUÀ¼ÀÄ. EªÀÅUÀ¼À£ÀÄß R-OH -$twLp®Y¯o$]r¯ZqoÅY¤J
'OH' 4¯$LL8$sJwu$Ip¸*$8J$L3¤J=p
8

8sÅp|3¸$$L3U
¤ ¼
À £
É ÄÀ ßvÁÛg.É
- `COOHk 4¯$LL8$sJw $$L3¤8p¨ 3u¹4µ|3¸ 'w±UÀ¼ÀÄ J£ÀÄßvÁÛgÉ.
EªÀÅUÀ¼À£ÀÄß R-COOH -$twLp®Y¯o$]r¯ZqoÅ{8Y¤]
- CHO UÀÄA¥À£ÀÄß ºÉÆA¢gÀÄªÀ ¸ÁªÀAiÀÄªÀ ¸ÀAAiÀÄÄPÀÛUÀ¼À£ÀÄß &|¡T¸UÀ¼ÀÄ J£ÀÄßvÁÛgÉ.
EªÀÅUÀ¼À£ÀÄß - R-CHO -$]wLp®Y¯o$]r¯ZqoÅY¤J
- NH2 UÀÄA¥À£ÀÄß ºÉÆA¢gÀÄªÀ ¸ÁªÀAiÀÄªÀ ¸ÀAAiÀÄÄPÀÛUÀ¼À£ÀÄß &wp¸UÀ¼ÀÄ J£ÀÄßvÁÛgÉ.
EªÀÅUÀ¼À£ÀÄß R-NH2 wLp®Y¯o$]r¯ZqoÅY¤J
qw9]ZoJ|
C¯ÉÌöÊ¯ï UÀÄA¥ÀÅ (R) JAzÀgÉ «ÄÃxÉÊ¯ï, FxÉÊ¯ï, ¥ÉÆæÃ¥ÉÊ¯ï ªÉÆzÀ¯ÁzÀ ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ï
UÀÄA¥ÀÅUÀ¼ÀÄ. ºÁUÉAiÉÄÃ CgÉÊ¯ï UÀÄA¥ÀÅUÀ¼ÀÄ (R) JAzÀgÉ ¨ÉAfÃ£ï GAUÀÄgÀªÀ£ÀÄß ºÉÆA¢gÀÄªÀ UÀÄA¥ÀÅ].
w$Lw$$L3¤8p¨MwIUPACpw3JW
'{{¸8
ºÉÊqÉÆæÃPÁ§ð£ïUÀ¼À ºÉÊqÉÆæÃd£ï ¥ÀgÀªÀiÁtÄªÀ£ÀÄß -OH
8$sq$]rz±O8rT]w$Lw$$L3¤8'{{¸8'{{¸8|±
MAzÀÄ CxÀªÁ ºÉZÀÄÑ -OH T¯4µ{¸ 8$r (]¦J &w NaOH, KOH UÀ¼ÀAvÀºÀ
¥ÀævÁåªÀÄèUÀ¼ÀAvÉ ªÀwð¸ÀÄªÀÅ¢®è. KOH, NaOHUÀ¼ÀÄ -OH 8$rp¨$oJw &$LLq3
$$L3¤89]¦'{{¸8w{qµ $$L3¤89w'{{¸8|± -OH
8$r3t¹p¸rJwLWxp$o8w{qµt$]Vwp¨$OwLTY¤]
ªÀÄÆgÀÄ PÁ§ð£ïUÀ½gÀÄªÀ D¯ÉÆÌÃºÁ®£ÀÄß ¥ÉÉÇæÃ¥É£Á¯ï JAzÀÄ ºÉ¸Àj¸À¯ÁUÀÄvÀÛzÉ. EzÀgÀ
ºÉ¸ÀgÀ£ÀÄß F PÉ¼ÀV£ÀAvÉ ¥ÀqÉAiÀÄ¯ÁUÀÄªÀÅzÀÄ.
ªÀÄÆgÀÄ PÁ§ð£ï ¥ÀgÀªÀiÁtÄUÀ½gÀÄªÀÅzÀjAzÀ CzÀgÀ ºÉ¸ÀgÀÄ ¥ÉÉÇæÃ¥ÉÃ£ï D¯ÉÆÌÃºÁ¯ï
UÀÄA¥ÀÅ ¸ÉÃjgÀÄªÀÅzÀjAzÀ `N¯ï’ (Ol) JA§ CAvÀå ¥ÀævÀåAiÀÄ ¸ÉÃj¸À¨ÉÃPÀÄ. ¥ÉÉÇæÃ¥ÉÃ£ï + N¯ï
= ¥ÉÉÇæÃ¥ÉÃ£Á¯ï
CH3 - CH2 - CH2 - OH D¯ÉÆÌÃºÁ¯ï UÀÄA¥ÀÅ
¥ÉÉÇæ¥ÉÃ£ï + N¯ï = ¥ÉÉÇæ¥ÉÃ£Á¯ï
(ªÀÄÆ®¥ÀzÀ) (¥ÀævÀåAiÀÄ)
190
N¯ï
¥ÉÉÇÃ¥ÉÃ£ï
D¯ÉÆÌÃºÁ¯ï QæAiÀiÁUÀÄA¥ÀÀÅ
¥ÉæÇ¥ÉÃ£Á¯ï£À gÀZÀ£É
)33$T4¯$LL8$r8p¨8wq
PÀæ.
¸ÀA.
¸ÁªÀAiÀÄªÀ
¸ÀAAiÀÄÄPÀÛUÀ¼À
ªÀUÀð
IUPAC
¸ÁªÀiÁ£Àå QæAiÀiÁ
CtÄ ¸ÀÆvÀæ UÀÄA¥ÀÅ
CAvÀå
¥ÀævÀåAiÀÄ
ºÉ¸ÀgÀÄ
ªÀÄÆ®¥ÀzÀ +
CAvÀå¥ÀævÀåAiÀÄ
GzÁºÀgÀuÉ
H
1.
D¯ÉÆÌÃºÁ¯ïUÀ¼ÀÄ R-OH
-OH N¯ï (-ol)
D¯ÉÌÃ£Á¯ï
H
H
C
C
H
H
OH
JxÀ£Á¯ï
C2H5OH
2.
C°ØºÉÊqïUÀ¼ÀÄ
R-CHO
H
O
-C-H
Då¯ï (al)
D¯ÉÌÃ£Áå¯ï
H
O
C
C
H
H
JxÀ£Áå¯ï
CH3CHO
H
3.
PÁ¨ÁðQì°Pï
DªÀÄèUÀ¼ÀÄ
H
O
C
C
OH
N¬ÄPïDªÀÄè
O
D¯ÉÌÃ£ÉÆÃ¬ÄPï
H
(Oic
R-COOH
DªÀÄè
-C-OH
JxÀ£ÉÆÃ¬ÄPï
acid)
DªÀÄè
CH3COOH
4.
CªÉÄÊ£ïUÀ¼ÀÄ
R-NH2
H
CªÉÄÊ£ï
D¯ÉÌöÊ¯ï
-N-H (-amine) CªÉÄÊ£ï
H
H
H
C
C
H
H
H
FxÉÃ£ÀªÉÄÊ£ï
C2H5NH2
191
H
N
=OwQ312 C .1
ªÉÄÃ°£À £Á®ÄÌ QæAiÀiÁUÀÄA¥ÀÅUÀ¼ÀÄ¼Àî ¸ÀgÀtÂAiÀÄ ªÉÆzÀ® 5 ¸ÀzÀ¸ÀågÀ CtÄ¸ÀÆvÀæ, ºÉ¸ÀgÀÄ ªÀÄvÀÄÛ
gÀZÀ£ÉUÀ¼À£ÀÄß §gÉ¬Äj.
t4¯$LL8$r$$L3¤8(Polyfunctional Compounds)
r¯Qp¸8 'J] r¯w5 :O38$] ) w]z qw 3|Zo¦M
¥ÉæÇÃnÃ£ïUÀ¼ÀÄ CªÉÄÊ£ÉÆÃ DªÀÄèUÀ½AzÀ gÀÆ¦vÀªÁVªÉ. £ÀªÀÄä zÉÃºÀPÉÌ 20 §UÉAiÀÄ CªÉÄÊ£ÉÆÃ
DªÀÄèUÀ¼ÀÄ CªÀ±Àå.
4¯$LL8$r8] &wp8$rNH2wY¤ 3u¹4µ|3¸'w± COOH)
UÀ¼À£ÀÄß ºÉÆA¢gÀÄªÀ CtÄUÀ¼ÉÃ CªÉÄÊ£ÉÆÃ DªÀÄèUÀ¼ÀÄ. UÉèöÊ¹£ï Cw aPÀÌ ªÀÄvÀÄÛ ¸ÀgÀ¼À CªÉÄÊ£ÉÆÃ
DªÀÄè.
H2N-CH2-COOH- UÉèöÊ¹£ï.
0$]4$Y Dp 4¯$LL 8$r8Jw w$Lw $$L3¤88 t4¯$LL 8$r
$$L3¤8-p¨Y¤J.
(w 8 | ± J w 4¯ $ L L 8 $r 8 0$] '9J t ] &[ w u J u J
UÀÄA¥ÀÅUÀ¼ÁVgÀ§ºÀÄzÀÄ.
OH
COOH
¸Áå°¹°Pï DªÀÄ.è JgÀqÀÄ «©ü£Àß
4¯$LL8$r8·$$L3¤0$]
OH, ªÀÄvÉÆÛAzÀÄ-COOH4¯$LL8$r
MAzÉÃ jÃwAiÀÄ ªÀÄÆgÀÄ - OH
4¯$LL8$r8·9±J{¸
qw9]ZoJ|
Vè¸ÀgÁ¯ï J£ÀÄßªÀÅzÀÄ ¸Á§Æ£ÀÄ PÉÊUÁjPÉAiÀÄ G¥À GvÀà£Àß. EzÀ£ÀÄß ªÀÄÆgÀÄ -OH
UÀÄA¥ÀÄUÀ½gÀÄªÀÅzÀjAzÀ, mÉæöÊºÉÊræPï D¯ÉÆÌÃºÁ¯ï J£ÀÄßvÁÛgÉ. ¸Áå°¹°Pï DªÀÄèªÀÅ -OH ªÀÄvÀÄÛ
-COOH UÀÄA¥ÀÄUÀ¼À£ÀÄß ºÉÆA¢gÀÄªÀ ¸ÀAAiÀÄÄPÀÛ. EzÀ£ÀÄß `D¹àj£ï' OµÀzsÀ vÀAiÀiÁjPÉAiÀÄ°è
§¼À¸ÀÄvÁÛgÉ.
192
qw9]ZoJ|
¸ÉÆÃrAiÀÄA ºÉÊqÁæPÉìöÊqï£À CtÄ¸ÀÆvÀæ NaOH (EzÀgÀ°è MAzÀÄ ºÉÊqÁæQì¯ï CAiÀiÁ£ï EzÉ).
&wq$L$ T²3¸ÂT»p &WY² NH4OH (EzÀgÀ°è MAzÀÄ ºÉÊqÁæQì¯ï CAiÀiÁ£ï
EzÉ).
PÁå°ìAiÀÄA ºÉÊqÁæPÉìöÊqï£À CtÄ¸ÀÆvÀæ Ca(OH)2 (EzÀgÀ°è JgÀqÀÄ ºÉÊqÁæQì¯ï CAiÀiÁ£ïUÀ½ªÉ).
ªÉÄÃ°£À GzÁºÀgÀuÉUÀ¼À°è MAzÀÄ CxÀªÁ MAzÀQÌAvÀ ºÉaÑ£À ºÉÊqÁæQì¯ï CAiÀiÁ£ïUÀ½ªÉ
(OH). EªÀÅ DAiÀiÁ ¸ÀAAiÀÄÄPÀÛUÀ½UÉ ¥ÀævÁå«ÄèÃAiÀÄ UÀÄtªÀ£ÀÄß PÉÆqÀÄvÀÛªÉ.
&z±xq$L$T²3¸ÂT»Al(OH)3 £À°è JµÀÄÖ ºÉÊqÁæQì¯ï CAiÀiÁ£ïUÀ½ªÉ?
qw)88Îx[Î»'ÎÎ»CH3OH), FxÉÊ¯ï D¯ÉÆÌÃºÁ¯ïUÀ¼À (C2H50H)
gÀZÀ£É §UÉÎ w½zÀÄPÉÆAr¢ÝÃj.
EªÀÅUÀ¼À°è ºÉÊqÁæ Q ì ¯ ï UÀÄA¥ÀÅ (-OH)UÀ½zÀÝ g ÀÆ EªÀÅUÀ¼À£ÀÄß ºÉÊqÁæ P Éì ö ÊqïUÀ¼ÉAzÀÄ
PÀgÉAiÀÄ¯ÁUÀÄªÀÅ¢®è. §zÀ°UÉ D¯ÉÆÌÃºÁ¯ïUÀ¼ÉAzÀÄ PÀgÉAiÀÄÄvÁÛgÉ KPÉ? ºÁUÉAiÉÄÃ ºÉÊqÁæQì¯ï
CAi À i Á £ïUÀ¼À£ÀÄß ºÉÆA¢zÀ ¸ÀAAi À ÄÄPÀÛ U À¼À£ÀÄß D¯ÉÆÌ Ã ºÁ¯ïUÀ¼À®è . §zÀ°UÉ CªÀÅUÀ¼À£ÀÄß
ºÉÊqÁæPÉìöÊqïUÀ¼ÉAzÀÄ PÀgÉAiÀÄ¯ÁUÀÄvÀÛzÉ.
GzÁºÀgÀuÉUÉ,
«ÄÃxÉÊ¯ï D¯ÉÆÌÃºÁ®£ÀÄß «ÄÃxÉÊ¯ï ºÉÊqÁæPÉìöÊqï JAzÀÄ PÀgÉAiÀÄ¯ÁUÀzÀÄ. ¸ÉÆÃrAiÀÄA
ºÉÊqÁæPÉìöÊqï ¸ÉÆÃrAiÀÄA D¯ÉÆÌÃºÁ®®è.
ºÁUÁzÀgÉ ºÉÊqÁæQì¯ï CAiÀiÁ£ïUÀ¼ÀÄ ºÉÊqÁæPÉìöÊqïUÀ½VAvÀ ºÉÃUÉ ©ü£ÀßªÁVªÉ?
¸ÁªÀAiÀÄªÀ ¸ÀAAiÀÄÄPÀÛUÀ¼À°è PÀAqÀÄ §gÀÄªÀ ºÉÊqÁæQì¯ï UÀÄA¥ÀÄ PÉÃªÀ® ¥ÀgÀªÀiÁtÄUÀ¼À
8$r9]© 3t¼p»p$o8 3wÎ$P» t$]Vo$] HTX8$U] qJw$Lw
¸ÀAAiÀÄÄPÀÛUÀ¼À°ègÀÄªÀ ºÉÊqÁæQì¯ï CAiÀiÁ£ï (OH-) ¥ÀævÉåÃPÀªÁUÀ§®èzÀÄ. ¸ÁªÀAiÀÄªÀ ¸ÀAAiÀÄÄPÀÛUÀ¼À
««zsÀ ªÀUÀðUÀ¼ÁzÀ D¯ÉÆÌÃºÁ¯ïUÀ¼ÀÄ, ¦üÃ£Á¯ïUÀ¼ÀÄ, PÁ¨ÁðQì°Pï DªÀÄè ªÉÆzÀ¯ÁzÀªÀÅUÀ¼ÀÄ -OH
UÀÄA¥ÀÅUÀ½AzÀ PÀÆrzÉ.
193
(D)
-X£8T¯Gq3JW
ZÀlÄªÀnPÉ 12.D.1
LzÀÄ Mt SÁ° OµÀ¢ü ¨Ál°UÀ¼À£ÀÄß vÉUÉzÀÄPÉÆ½î. ¥ÀæwAiÉÆAzÀÄ ¨Ál°UÀÆ MAzÉÆAzÀÄ
ZÀªÀÄZÀ PÀgÀV¹zÀ ªÀ£À¸Ààw, PÉÆ§âj JuÉÚ, ¥ÁªÀiï JuÉÚ, PÀqÀ¯ÉPÁ¬Ä JuÉÚ, ªÀÄvÀÄÛ ¸ÀÆAiÀÄðPÁAw
JuÉÚAiÀÄ£ÀÄß ¥ÀævÉåÃPÀªÁV ºÁQ (¥ÀæwAiÉÆAzÀÄ ¨Ál°UÀÆ UÀÄgÀÄvÀÄ aÃn CAn¹). ºÉ¸ÀgÀÄ §gÉzÀÄ
8JZ3zwqqJp«MuO|8p«YJ]8$L|´J±pu3vw$Y
(U 3zwop8 p$YJ 3wOwp tJw]p« 8wq $LLw uO|$L|´ Dp
3wOwptJZ§]"-X¦$LÎ´&[w3v®pÎ´"-$]8wq
'{p¸8 r$LL¹r¤ T¯ 3t¹p¸89]¦J$Lq3w9¥Jw
9w-p¨w]p ¨
&]V® $LpwLUo¦M']J '|p¸wY¤'{¿p¸8 &r$LL¹r¤w9]¦J$Lq3w9
4¯$LL~zw9w 3u¹4µ|3¸ 'w± -COOH 8$sJw *]¦w] pJ JrW$L
'{p¸&[w'|p¸8p¨3v«pw±8-p¨Y¤J
3v«pw±8P¯¿U¯3¸'{{¸9±J{¸p$o8wZ¹9±JT¸88Y¤w
J$Lq3w99±JT¸8-X£8&[w3t«8
3v«pw± 9±J{¸ -M3JW -X£83t«8qJ
£É£À¦¹PÉÆ½î
'w´r²Y±w´ńzwWqJ
3t«8wY¤-X£8P¯¿9±JT¸83v«pw±89±J{¸IUPAC
ºÉ¸ÀgÀÄ 1,2,3- r¯rp¸ P¯¿$LL{¸ 8 -J¸89w 9±J{¸p|± wJ -OH
8$r8Jw]M$] wJ &W 3v«pw±8p¨ tu3 3v«pw±8 0$]
MZ$L]'9Ju4z±
H
H
C
OH
H
C
OH
H
C
OH
H
H
H H
H H
H H
H
H H H
H
H
H
H
H
H
C
C C
C
C
C C
C
C
C
C
C
C
C
C
C
H
H H
H H
H H
H
H H H
H
H
H
H
H
H
H
9±J{¸
C
C
C
O
C17H35COOH
$LM3¸'w±r$LL¹r¤3v«p'w±w9Jw]M$]
&]J|±o²t$]Vxz±
194
H
P¯¿9±JT¸-¸J¸$}±X
3t«8-X£89$Y8uJ$LL9w"
3t«8 wY¤ -X£88 J$Lq3w9 Dp w®Y®xz± uVY 8W8|±
3zww®Y®8w-X£8&r$LL¹r¤w9]¦wLp®*£Y$L|±]¯wJr]|±JY¤w
3t«8=9r$LL¹r¤w9]¦wLp®Yr]|±:p¥Z$L|±JY¤w
&r$LL¹r¤ -X£8p¨ IW¹w] zuV .3$]J &w J$Lq3w9
4¯$LL~zw9w'J8®]t8Dp3I(Jww®4¤8$L¹3$Z-X£$L$Y
&r$LL¹r¤-X£8$]wLU]'Jr][¹8p¨xY¤Jr$LL¹r¤3t«8
q]Vpw9 IW¹w8Y¤w .3$]J &w8 J$Lq3w9 3Uw 4¯$LL3JY²wp¨
$ow ']J &r$LL¹r¤ -X£8 3Uw $8¯$L8®3z Shelf lifewp¨
$ow .3$]J -X£8 8$L|± *Y¹X $o 3wOwp$Lp¨ *Y©Z¤
wLTY¤w&$]J-X£8u83TY¤w-X£8GRJ]|±8X'8w]33J
-X£8p¨r$LL¹r¤:p3t«89rMwZ¹t](]M$]&wJ$Lq3w9
3Uw4¯$LL~zw8w]M$]&w8$8¯$L8®3z=w]z±]8W3$L
zuVw8Y¤]
T¯Gp¸ &qzwp¨ yw]J wz3 ]¯w -X£8p¨ r$LL¹r¤ :p
3t«89 rMwZ¹w r¯4¯$L8 -X£8 T¯Gq3JW -p¨Y¤J p$Lw9
rUwLU] q3zp¨ ) r¯4¯$L$L|± 4¯$LLw]V¹3w9 tY¤J xx]V J8|±
wLJOw8wwp©ZT¯Gq3M]-X£88*]JX$LL9w
195
D¯ÉÆÃa¹
D°ÌÃ£À£ÀÄß D¯ÉÌÃ£ï DV ¥ÀjªÀwð¸À®Ä JµÀÄÖ ºÉÊqÉÆæÃd£ï ¥ÀgÀªÀiÁtÄUÀ¼À£ÀÄß ¸ÉÃj¸À¨ÉÃPÀÄ?
uqpp«3´3¸p»'9zMu3]T²Gp»rJwLW8¢"
T²Gp»8p«Mw$3zp4²$L8p«T²Gq3JW4²$L8-$]
3J$LÎ8Y§]
eÁÕ¦¹PÉÆ½î
-X¦8wY§3t®8pw°]3&8Y±xJwr3$}8¢&z´tp
Y$LLM3$Lz´t3$LL8Y§w
GzxuVGp
3v®pw´89´JÎ»
-X¦3t®qJ
fÃtðQæAiÉÄ
-X£8&[w3t«8tq3JWr¯4¯$L$LwLz®
*Y¤w 8WwO] tp Y$LLM38 tq3JW] wLz® &Y®w}®3w9]
tq3JWr¯4¯$L$L|±3v«pw±8p¨U$L$&[wrP®$L$T¯3µ¿T¸q$]
YO¥3M{8Y¤] 3v«pX£ wY¤ U$L$ T¯3µ¿T¸8 pTwW J$Lq3
4¯$L$L|±w]z$Y]|±-X£8&[w3t«8GzxuVGp8$T3u¹4µ|3¸
'w± wY¤ 9±J
{¸88Yw
¤ -JTp
$Y]|
± 3v«pw8
±
U$L$T¯3¿µ T¸q$]
tq3JWw8Y¤]
R-C=C-C-C-COOH + NaOH
R - C = C - C - COONa+H2O
&r$LL¹r¤3v«pw±8
tq3JWwLz®
0$] 8¯wL¸ -X£$L|±Jw 3v«pw±wp¨ tq3Mz x|8¯wL¸8|± u3]
rP®$L$T¯3µ¿T¸pr¯wLWwp¨tq3JWwLz®-$]qJst]
tq3JW wLz®w 3¤ r¯wLW]|± rP®$L$ T¯3µ¿T¸ tw|±
3M$LL9]
qw9]ZoJ|
]3 &w}±3w] xOxp» A, D, E, K 8 'J] w5± :O38]
3t®8 &[w -X¦8|´ x|pw8Y§w -w tT3O¢ Gp$8]wJ Yw°
w ¨w] (8´8|´ 3t®p« u3 wY§ *¦ }4§$L '3Jw9 tY§J
196
-X£8 ¥JY wY¤ $8¯$L8® 3zwp¨ Dz zwJ ]}38$]z
-X£8p¨T¯Gq3JW4¯$L8 0rU{8Z¤]T¯Gq3JWo$] -X£8|±
*$P]J$Lq3t]{wXzwJrMXw8p¨*$OwLTY¤]
T¯Gq3M]-X£$L$8¯$L8®3z=Y¤](]zuVw9-X£8$Y
3wOwp *$OwLTwoz±(]Dp 3J8w v$]wp¨$o]']¦M$]
(]p¨'Jr][¹8p¨3M$LzwY¤6]®8Y$LLM3$L|±tY¤J-X£8
J$Lq3 J=p t]{8w]M$] &] pw 'J8®] w{ ]©MXw8p¨
*$OwLTw]V®Y(Jw]p¨xHq8J]}3]|±3$T3$TJ
qw9]ZoJ|
¥ÁågÁ¦ü£ï ªÉÄÃt ªÀÄvÀÄÛ eÉÃ£ÀÄ ªÉÄÃt MAzÉÃ jÃwAiÀiÁV PÁtÂ¹zÀgÀÆ
J$Lq3w9 uJ uJ$LL9w rV±JsÈp» 0$] T²3t¼p»
Hp wW p9¼3w9]© w5±w9 *]©Jr$L 'ÎÎ»8
wY§ 3v®pw´8 -¢J»89w Hp wWwp« $]$L¼w]V¼38
YQ¢3]wW]tZ§8=w¼]wÎw8Y$LLM3$L|´tY§J
-X¦$L$Y 3Ww T²3t¼p» Yz8 qGw9 -X¦$Lz´ .3$]J &w8|´
3v®pw´8z´ 2oÈ8 wY§ $]$L¼ w]V¼38|´ tw 9´JÎ» &p«
3v®pX¦8GzxuVGpy$]rT$LÎ8Y§]
Z]3º
w$opuM4JW&$8U8uVQqU]8CPUFA' JAzÀÄ £ÀªÀÄÆ¢¹zÀ SÁåzÀvÉÊ®zÀ
rO¢Wwp«8wq
CPUFA' JAzÀgÉÃ£ÀÄ?
PUFA-$]Jt&r$LL¼r§3v®pw´Poly unsaturated fatty Acids)
8-$][¼
PUFA 8 3t¼p» Jr$L|´ &p3 oµt$]V8w (]M$] (w r$LL¼r§
3t®89$Y = 4²$LL~z 8 &¨J ) &¨JYy$] *$P8w &Ww
rMXw3M$LL9µY$Y²J±U3Î»8'3²wWo$]8wq$Lp«YT$LY§]µY$Y²
J±U3Î»8$]8wq$L&$88w$L¸8x3$Lw8]|´=J°p»8
&wYzp3±p¸J»8qJÉÆÃzsÀPÀ ±ÀQÛAiÀÄ C¥À¸ÁªÀiÁ£ÀåvÉUÀ½UÉ PÁgÀtªÁUÀÄvÀÛzÉ.
197
&uV®
&]V®$L(B)(C)wY¤(D)
I
39pw8p¨r$LL¹r¤wY¤&r$LL¹r¤T¯3t¹p¸89w9¹3M
1. uqp¸3±r¯rp¸'|p¸'{¿p¸
2. 39p T¯3t¹p¸8p¨ o²t$]V wY¤ Z¯t$]V8 ']VJ] w{ w9¹3M
)[p¸uqp¸t®Pp¸r$Qp¸
II 39pw883JW3U
1. '{p¸8J$Lq3w9¥Jw]w
2. U$L$T¯3µ¿T¸p|±T¯4µ{¸4¯$LL8$s]¦J&]p¨U$L$'{{¸
-$]3J$L{8woz±
3. '{p¸83wz¥prz±OJ$Lq34¯$L80rOJ'|p¸wY¤'{¿p¸8
$3zpwY¤¥prz±OJ$Lq34¯$L80rTY¤w
4. -[pzp¨t4¯$LL8$rp¨$oJw$$L3¤-$]{8]
5. Iwtz]§$YxrVzw8z3JWwp"
6 -X£8T¯Gq3JWwLT{8Y¤]
III.)39pr¯}¨88*Y¤M
1. &pJrJW-$]Jp"*]JX3U
2. wL$8Y-$]Jp"*]JX8p¨3U
3. 39p$$L3¤8|±Jw4¯$LL8$r8p¨8JZ
w[p®{¸w[p{¸w[py3¸'w±&wp'w±
4. 39p$$L3¤8J=pY¯8p¨tJyM
i/t®Pp¸iiuqp¸ iii3±3µp¸
iv)\p¸
v) ¥ÉÆæ¥ÉÊ£ï
198
vi) w[p{¸
5. uqp¸p*r$L88p¨Z
6. t4¯$LL8$r$$L3¤8-$]Jp"*]JX3U
7. IUPAC $LLw]p¨r¯ZqoÅY¤]"
8. +&ŋ&+wY¤ H2C = CH2&pJr JW8 w]zpz ]®J J=p
Y¯tJyM
9. 39pw8|±Jw4¯$LL8$r8p¨8JZ
&CH3 OH (D) CH3 COOH
. 4¯$LL8$r8-$]Jp"*]JX$L$o8xwM
. tq3JWwLz®-$]Jp"
IVM$LL]*Y¤J8p¨'MtJyM
x[qp|±Jw wJT¯Gp¸rJwLW8p¨3±Mp¸rJwLW8
rz±O8]8*$P8w*Y©p¨BBBBBBBBBB
a) DDT
b3±JrVwL¸¹
cx[{¸'{{¸
d) CFC
/]3t¹p¸8·'{qp&WY¯BBBBBBBBBBBBB
a)
C5H8
b) C5H10
c) C5H5
d) C5H12
39pw8|±wJo²t$]V8·T¯3t¹p¸
a)[p¸
b)\p¸
cu$Ip¸
d3±3µp¸
u$Ipp ¨3±3µ p¸'9zMu3]T¯ Gp¸rJw
L W8 $6®
a) 2
b) 3
c) 4
d) 6
u$H|¡T¸p|±Jw4¯$LL8$rBBBBBBBBBBBB
a)OH
b)COOH
c)CHO
d) NH2
199
)[p¸p|± r¯Z3t¹p¸ BBBBBBBBBB rJwLW8$o8 t$]Vwp¨$O
wLTY¤]
a) 6
b) 3
c) 2
d) 4
'{¿p¸8wLp®&WY¯
a) CnH2n
b) CnH2n c) CnH2n
d) CnH2n
V. $otJyM
'JwL®Q3¸T¯3t¹p¸8
- &wp'w±8
&|4±3¸T¯3t¹p¸8
v r$Pp¸
'|p¸8 /t®Pp¸
t4¯$LL8$r·$$L3¤8
U 3±r¯rp¸
( P|p¸
-rV¸)\p¸
7
200

Download Report