Jaarverslag_2013

Regionaal Landschap
Haspengouw en Voeren vzw
Jaarverslag 2013—Programma 2014
Jaarverslag 2013
Algemene Vergadering 24 februari 2014
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Inhoud
1
Inleiding ........................................................................................................................... 3
2
Organisatie en structuur ................................................................................................ 4
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6
3
WERKINGSGEBIED ................................................................................................................................ 4
BESTUURSORGANEN ............................................................................................................................. 7
PERSONEEL ....................................................................................................................................... 11
PROFESSIONALISERING VAN DE ORGANISATIE ........................................................................................... 13
OVERLEG EN SAMENWERKING .............................................................................................................. 15
COMMUNICATIE ................................................................................................................................ 17
Natuurbehoud en KLE ................................................................................................. 18
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6
3.7
3.8
4
KORTWEG NATUUR ............................................................................................................................ 18
FUNCTIONELE AGROBIODIVERSITEIT: AANLEG VAN MULTIFUNCTIONELE AKKERRANDEN..................................... 20
NATUUR- EN LANDSCHAPSPROJECTEN SINT-TRUIDEN ................................................................................ 26
HERK EN MOMBEEK: BLAUW LINT, GROENE PARELS.................................................................................. 30
AQUADRA, GRENSOVERSCHRIJDEND WATERBEHEER IN DE VIER DEELBEKKENS VAN DE JEKER, DE BERWIJN, DE VOER
EN DE GEUL ..................................................................................................................................... 36
HABITAT EUREGIO ............................................................................................................................. 40
MENSEN EN SOORTEN ALS AMBASSADEURS VOOR BIODIVERSITEIT ............................................................... 45
PLAN LEEUWERIK ............................................................................................................................... 48
Landschapszorg en streekeigen karakter ................................................................. 50
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5
4.6
4.7
4.8
4.9
5
LANDSCHAPSANIMATOR EN LANDSCHAPSTEAM ........................................................................................ 50
EEN ‘LANDSCHAPSLOKET’ IN HASPENGOUW EN VOEREN............................................................................ 55
HOOGSTAMKERNEN IN SINT-TRUIDEN.................................................................................................... 61
PARKRANGERS IN HASPENGOUW EN VOEREN (LANDSCHAPSTEAMS) ............................................................ 64
REGIONALE LANDSCHAPSPARKEN IN HASPENGOUW EN VOEREN .................................................................. 67
ACTIVITEITEN VLM-BEDRIJFSPLANNER ................................................................................................... 71
HOLLE WEGEN, EEN LEVENDE VERBINDING .............................................................................................. 74
KLEIN HISTORISCH ERFGOED IN DE KIJKER................................................................................................ 77
DE KLUIS VAN VRIJHERN HERBELEEFD .................................................................................................... 81
Recreatief medegebruik en natuurrecreatie .............................................................. 85
5.1
5.2
5.3
5.4
5.5
6
OPVOLGING GREENSPOTS – KWALITEITSVOL WANDELEN............................................................................ 85
WANDELEN ALS STREEKPRODUCT, EEN NIEUWE DIMENSIE VOOR WANDELEN IN HASPENGOUW .......................... 87
VERBORGEN MOOIS IN HASPENGOUW - NATUURRECREATIEVE ONTSLUITING VAN BIJZONDERE PLAATSEN IN
HASPENGOUW ................................................................................................................................. 93
WANDELEN IN LIMBURG OP EEN HOGER NIVEAU ...................................................................................... 97
OPVOLGING PROJECT ‘SINT-PIETERSBERG’ ............................................................................................ 102
Natuureducatie en -sensibilisatie ............................................................................. 104
6.1
6.2
6.3
7
DRAAGVLAKVERBREDING KORTWEG NATUUR................................................................................... 104
CURSUS KLE ................................................................................................................................... 106
EDUCATIEF AANBOD NAAR SCHOLEN .................................................................................................... 107
Projecten voorbereid in 2013 .................................................................................... 109
7.1
7.2
BLOESEMLINT INTERREG.................................................................................................................... 109
BLOESEMLINT LEADER ...................................................................................................................... 109
1
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
7.3
7.4
7.5
7.6
7.7
7.8
7.9
8
PROVINCIALE BIODIVERSITEITSPROJECTEN ............................................................................................. 109
LEADER HASPENGOUW ..................................................................................................................... 110
KORTWEG NATUUR .......................................................................................................................... 110
‘STALLEN, SNACKBARS VOOR VLEERMUIZEN’ .......................................................................................... 110
QUICK-WIN-PROJECTEN NATURA 2000 ANB ..................................................................................... 110
LIFE+-PROJECT ‘RESTORING HAMSTER POPULATIONS AND BIODIVERSITY: WIN-WIN SOLUTIONS FOR RURAL REGIONS’
................................................................................................................................................... 111
LIFE+-PROJECT ‘PRIVATE-LIFE’......................................................................................................... 111
Verplichte activiteiten ................................................................................................ 112
8.1
8.2
8.3
LANDSCHAPSKRANTEN ...................................................................................................................... 112
VORMINGSACTIVITEITEN ................................................................................................................... 113
PUBLIEKSACTIVITEITEN ...................................................................................................................... 119
9
Relatie doelstellingen en activiteiten ....................................................................... 129
10
Participatie aan studiedagen en overlegfora, adviesverlening en presentaties .. 130
STUDIEDAGEN EN WERKBEZOEKEN .................................................................................................................. 130
OVERLEGFORA EN ADVIESVERLENING ............................................................................................................... 130
PRESENTATIES EN BEGELEIDINGEN ................................................................................................................... 131
11
Financieel verslag ...................................................................................................... 132
2
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
JAARVERSLAG 2013
1 Inleiding
Documenten zoals gevraagd in artikel 3 § 2 van het besluit van de Vlaamse regering tot
vaststelling van de regelen voor de voorlopige en definitieve erkenning van regionale
landschappen dd. 8 december 1998, gewijzigd bij besluit van de Vlaamse regering dd. 11 mei
1999.
Deze documenten sluiten eveneens aan bij het Ministerieel Besluit tot toekenning van een
subsidie aan de erkende regionale landschappen voor het uitbouwen van een
landschapswerking.
3
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
2 Organisatie en structuur
2.1
Werkingsgebied
Beschrijving van het werkingsgebied
Het Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren (RLH) komt grosso modo overeen met het
Limburgse grondgebied ten zuiden van de Demer. Deze typische streek kenmerkt zich door
een glooiend landschap met vruchtbare gronden, dooraderd met holle wegen. Tussen de
akkers, boomgaarden en weilanden liggen kleine dorpen met historische kerken,
vierkantshoeven en kastelen. Het landschap en de natuur geven ieder toeristisch seizoen een
unieke invulling: in het voorjaar de bloesem, in het najaar het fruit en gedurende de zomer
worden de talrijke kastelen en hun parken in de kijker gezet.
Haspengouw wordt opgedeeld in droog en vochtig Haspengouw.
Droog Haspengouw ligt ten zuiden van de lijn Sint-Truiden, Borgloon, Tongeren. Het is een
open plateaulandschap met uitgestrekte graanakkers, suikerbietvelden en koepelbosjes op de
toppen van de heuvels. Een ideale biotoop voor tal van akkerfauna en –flora. De dikke
krijtlagen onder de vruchtbare leemgronden zorgen ervoor dat het regenwater snel in de
ondergrond verdwijnt waardoor hier nauwelijks rivieren zijn. Wel liggen hier de bronnen van de
Demer, de Herk en de Mombeek. Daarnaast zit er ook mergel in de ondergrond die zorgt voor
de typische mergelgroeves waar heel wat vleermuizen een overwinteringplaats vinden.
In droog Haspengouw tref je rondom de kleine kerkdorpen landbouw op grote schaal aan.
In het noorden vanaf de lijn Sint-Truiden, Borgloon, Tongeren ligt vochtig Haspengouw. Onder
de leemlaag bevindt zich een dikke kleilaag die nauwelijks water doorlaat. Vochtig
Haspengouw is dan ook rijk aan rivieren en beken. Hier stromen de Demer, de Herk en de
Mombeek. Grootschalige landbouw is niet overal mogelijk omdat het terrein door waterlopen
en kleine landschapselementen (meidoornhagen, hoogstamboomgaarden, poelen,…) wordt
doorbroken. Hierdoor behoudt vochtig Haspengouw zijn kleinschalige en afwisselende
karakter, de ideale biotoop voor onder andere de steenuil, eikelmuis, hazelmuis, das,
kamsalamander, …
Opvallend is de verwevenheid met het cultuurhistorisch patrimonium. Vochtig Haspengouw
telt veel kastelen met bijhorende parken en boomgaarden. De fruitteelt domineert het
landschap door laagstam plantages en de dorpskernen zijn vaak omzoomd
hoogstamboomgaarden met meidoornhagen.
De vzw Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren is opgericht in 1999. Sinds 2002 maakt
ook Voeren deel uit van dit regionaal landschap. In het najaar van 2004 sloot de gemeente
Herstappe aan.
Volgende aaneengesloten 17 gemeenten maken deel uit van het Regionaal Landschap
Haspengouw en Voeren: Alken, Bilzen, Borgloon, Diepenbeek, Gingelom, Hasselt, Heers,
Herk-de-Stad, Herstappe, Hoeselt, Kortessem, Nieuwerkerken, Riemst, Sint-Truiden,
Tongeren, Voeren en Wellen. Goed voor een totale oppervlakte van 86.839,82 ha. Daarmee is
het RLH het grootste regionaal landschap van Vlaanderen.
4
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Gemeente
Oppervlakte
Aantal inwoners (2011)
Alken
Bilzen
Borgloon
Diepenbeek
Gingelom
Hasselt
Heers
Herk-de-Stad
Herstappe
Hoeselt
Kortessem
Nieuwerkerken
Riemst
St-Truiden
Tongeren
Voeren
Wellen
Totaal
2.813,91 ha
7.589,53 ha
5.112,28 ha
4.118,77 ha
5.649,23 ha
10.224,00 ha
5.306,60 ha
4.283,24 ha
135,46 ha
3.002,11 ha
3.389,96 ha
2.246,11 ha
5.787,63 ha
10.689,75 ha
8.756,11 ha
5.062,70 ha
2.672,43 ha
86.839,82 ha
11.277
31.226
10.450
18.242
8.214
73.807
7.090
12.264
85
9.602
8.322
6.687
16.210
39.579
30.301
4.181
7.383
294.920
Situeringskaart
5
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Getekende overzichtskaart Haspengouw en Voeren
6
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
2.2
Bestuursorganen
Algemene Vergadering
Op de Algemene Vergadering van 21 februari 2013 werd de samenstelling van de raad als
volgt verkozen voor 3 jaar:
Effectieve leden
Afgevaardigden
Doelgroep gemeenten en Provincie
Provincie Limburg
Dhr. Ludwig Vandenhove
Gemeente Alken
Dhr. Dirk Luyck
Stad Bilzen
Dhr. Stefan Jans
Stad Borgloon
Dhr. Jo Dardenne
Gemeente Diepenbeek
Dhr. Frans Vandormael
Gemeente Gingelom
Dhr. Jan Wicheler
Gemeente Heers
Dhr. Jan Leus
Gemeente Herstappe
Mevr. Leen Vanwetswinkel
Stad Herk-de-Stad
Dhr. Wim Berden
Stad Hasselt
Mevr. Marijke Jordens
Gemeente Hoeselt
Dhr. Bert Vertessen
Gemeente Kortessem
Dhr. Camille Cuyx
Gemeente Nieuwerkerken
Mevr. Brenda Berden
Gemeente Riemst
Dhr. Christian Bamps
Stad Sint-Truiden
Mevr. Hilde Vautmans
Stad Tongeren
Dhr. Patrick Jans
Gemeente Wellen
Mevr. Kristien Treunen
Gemeente Voeren
Dhr. Huub Broers
Doelgroep milieu- en natuurverenigingen
Natuurpunt De Herk Heers
Dhr. Charlie Claesen
Natuurpunt Diepenbeek
Dhr. Chris Dictus
Natuurpunt Zuidoost Limburg
Dhr. Peter Van Lindt
Natuurpunt vzw
Dhr. Stefan Carolus
Natuurpunt Beheer vzw
Dhr. Ignace Schops
Nationale Boomgaardenstichting vzw
Dhr. Ludo Royen
Natuurpunt Kortessem
Dhr. Kris Castro
Limburgs Landschap
Dhr. Jean Vangrinsven
Orchis vzw
Dhr. Jos Bijnens
Natuurpunt Aulenteer
Dhr. Diederik De Leersnyder
Natuurpunt Spouwen
Dhr. Lambert Schoenmaekers
Leefmilieu Tongeren
Dhr. Jan Konings
Natuurpunt De Vrienden van het
Schulensbroek
Dhr. Piet Rymen
7
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
JNM Zuid-Limburg
Dhr. Niele Geypens
Natuurpunt Alken
Dhr. Gustaaf Grouwels
Natuurpunt – Leefmilieu Borgloon
Dhr. Luk Robijns
Natuurpunt Hasselt-Zonhoven
Dhr. Jos Coteur
Limburgse Milieukoepel vzw
Dhr. August Feyen
Natuurpunt Limburg
Dhr. Jos Ramaekers
Doelgroep landbouw, toerisme en WBE
Boerenbond
Mevr. Heidi Pinxten
Landbouwcomice Sint-Truiden
Dhr. René Moyaers
Landbouwcomice Zichen Zussen Bolder
Landelijke Gilden
Mevr. Dorien Verrecht
WBE Hesbania
Dhr. Jozef Ruison
WBE Haspengouw
Dhr. Ghislain d’Ursel
WBE Perdix
Dhr. Ludo Fastré
WBE Patrijzenkuilen
Dhr. Jozef Bogaerts
WBE De Herk
Dhr. Georges van Hövell tot Westerflier
Toerisme Riemst
Dhr. Xavier Noelmans
Toerisme Herk-de-Stad
Dhr. Jos Boesmans, vanaf 4/12/13
vervangen door dhr. Dirk Den Haese
Toerisme Borgloon
Mevr. Ingrid Depraetere
Toerisme Limburg
Mevr. Veerle Cops
Toerisme Voerstreek
Toerisme Kortessem
Dhr. Gaston Stas
In & Uit Hasselt
Mevr. Veerle Bijnens
Toerisme Bilzen
Dhr. Jos Baerten († 21/09/2013)
Adviserende leden
Milieuambtenaar Alken
Mevr. Wendy Houben
Milieuambtenaar Bilzen
Dhr. Filip Konings
Milieuambtenaar Borgloon
Mevr. Nathalie Steegmans
Milieuambtenaar Diepenbeek
Mevr. Lieve Houtmeyers
Milieuambtenaar Gingelom
Mevr. Ingrid Leemans
Milieuambtenaar Hasselt
Mevr. Hilde Pootemans
Milieuambtenaar Heers
Mevr. Patricia Knaepen
Milieuambtenaar Herk-de-Stad
Dhr. Patrick Gevers
Milieuambtenaar Hoeselt
Mevr. Denise Wijnen
Milieuambtenaar Kortessem
Mevr. Caroline Mariotti
Milieuambtenaar Nieuwerkerken
Mevr. Rachel Van Acker
Milieuambtenaar Riemst
Mevr. Francine Thewissen
Milieuambtenaar St-Truiden
Dhr. Peter Wiame
Milieuambtenaar Tongeren
Mevr. Linda Lousbergh
Milieuambtenaar Wellen
Dhr. Pieter Flamend
Milieuambtenaar Voeren
Mevr. Judith Voets
Vlaamse Landmaatschappij
Dhr. Martijn Erkens
8
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Provincie Limburg
Dhr. Johan Van den Broek
Agentschap voor Natuur en Bos
Dhr. Jasper Goffin
Onroerend erfgoed
Dhr. Eddy Timmers
Afd. Land-en Tuinbouw
Mevr. Lieve Vandebroeck
Velt Zuidoost Haspengouw
Dhr. Philip Droogmans
Velt Hasselt-Diepenbeek
Dhr. Mario Parys
Landelijk Vlaanderen
Dhr. Lionel le Hardy
Groendienst Hasselt
Dhr. Geert Vande Kerkhof
Erfgoedcel Haspengouw
Dhr. Guy Plevoets
ZOLAD+
Dhr. Tim Vanderbeken
De Algemene Vergadering vergaderde op 21 februari 2013. Het verslag is in bijlage
opgenomen.
Raad van Bestuur
Effectieve leden
Afgevaardigden
Doelgroep gemeenten en Provincie
Provincie Limburg
Dhr. Ludwig Vandenhove (voorzitter)
Gemeente Alken
Dhr. Dirk Luyck
Stad Borgloon
Dhr. Jo Dardenne
Gemeente Kortessem
Dhr. Camille Cuyx
Doelgroep milieu- en natuurverenigingen
Limburgs Landschap vzw
Dhr. Jean Vangrinsven
Natuurpunt vzw
Dhr. Stefan Carolus
Natuurpunt Limburg vzw
Dhr. Jos Ramaekers (ondervoorzitter)
Doelgroep landbouw, toerisme en WBE
Boerenbond
Mevr. Heidi Pinxten
WBE Haspengouw
Dhr. Ghislain d’Ursel
Adviserende leden
Toerisme Limburg
Mevr. Veerle Cops
Agentschap voor Natuur en Bos
Dhr. Jasper Goffin
Onroerend erfgoed
Dhr. Eddy Timmers
A & co
Mevr. Ann Van Baelen
…
De Raad van Bestuur vergaderde in 2013 vier keer.
9
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Dagelijks Bestuur
Het Dagelijks Bestuur bestaat uit de voorzitter (Ludwig Vandenhove), de ondervoorzitter (Jos
Ramaekers) en de coördinator en vergadert gemiddeld één keer per maand.
Statuten
De ledenlijst van de Raad van Bestuur is in de statuten opgenomen.
10
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
2.3
Personeel
Naam
An Digneffe
Functie
Coördinator
1
Martin Merken
Landschapsloket
1/2
Kristel
Van Lishout
Kathleen
Stappers
Frederik
Santermans
Organisatie activiteiten
en publicaties
Medewerker
administratie
Ondersteuning
landschappelijke
projecten
Projectcoördinator
Biodiversiteit
1/2
Christel
Cornelissen
Tine Rijvers
Projectcoördinator
Natuurrecreatie
Landschapsanimator
1
Ward
Andriessen
Mieke Vanlangenaeker
Katleen
Vandenbergh
Eliane Erens
Projectcoördinator
Integraal Waterbeheer
Projectmedewerker
Natuur en Landschap
Projectcoördinator
Aquadra
Landschapsloket
1
Joke Rymen
VTE
4/5
4/5
Landschapsarchitectuur
1
Graduaat Chemie optie milieuzorg
Milieucoördinator B
Lic. Biologie
Duurzame ontwikkeling & menselijke
ecologie
Economische wetenschappen
1
Lic. Biologie
Bosbouwbekwaamheidsgetuigschrift
Lic. Biologie
1
1
tot 19 april
4/5
1/2 vanaf 1
mei
Erik Van Esch
Meg Verhees
Medewerker Natuur en
Recreatie
Projectmedewerker
Opleiding
Landschapsarchitectuur
Landschapsontwikkeling
Verkeerskunde
Natuurgids
Bosbouwbekwaamheidsgetuigschrift
Natuurbeheer
Productontwikkeling
Bachelor Groen en
landschapsmanagement
Lic. Biologie
Master Journalistiek
Graduaat Chemie optie milieuzorg
Milieucoördinator B
1
Cultuurspreidingstechnieken, afdeling film
1 en 1/2
Bio-ingenieur, landbouwwetenschappen
vanaf 1 sept
Martijn Erkens
(personeelslid
VLM)
Landschapsbedrijfsplanner
Bachelor Groen en
landschapsmanagement
Huidige personeelsbestand RLH: 10,8 VTE.
11
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Opleiding personeel:

An Digneffe volgde op 5 november een cursus Bestuurdersaansprakelijkheid en op
10 oktober en 24 november de opleiding: Teammanagement in tijden van
verandering.

Meg Verhees volgde de opleiding ‘Hoogstamfruitbomen en klein fruit, aanplanting,
kweek, snoei en verzorging’ in Bree, een organisatie van de Nationale
Boomgaardenstichting. Op acht zaterdagen kwamen volgende items aan bod (theorie
en praktijk):
 Fruitbiologie en de fruitboom als levend organisme
 Grondbewerking, planttechnieken en principes van de snoei
 Vorm- en onderhoudssnoei
 Sleunen van fruitbomen
 Enttechnieken
 Herkennen van ziektebeelden en hun biologische bestrijding
 Herkennen van ziektebeelden en hun biologische bestrijding
 Oculeren en chipbudden
 Zomersnoei
 Variëteitenkeuze, oogsten en bewaren van fruit

Meg Verhees volgde een tweede cursus ‘Onderhoud van hoogstam fruitbomen’ in
Eijsden-Margraten, Nederland. Deze cursus was een organisatie van IKL en bestond
uit vier bijeenkomsten (2 donderdagavonden en 2 zaterdagen in maart). Inhoud van
de cursus:
 Biologie van hoogstam fruitbomen
 Verzorging van hoogstam fruitbomen
 Achterstallige snoei van oude bomen
 Jaarlijkse snoei van oude bomen
 Vormsnoei van jonge bomen
 Aanleg van nieuwe boomgaarden
 Bestrijden van ziekten en plagen

De personeelsleden namen deel aan studiedagen, werkbezoeken, overlegfora, … een
overzicht hiervan wordt gegeven in hoofdstuk 10.
Stageplaatsen:
 Steven Cuyx kreeg verschillende fotografieopdrachten via de dienst begeleid werken
van vzw Intesa. Hij maakte ondermeer foto’s tijdens het akkersymposium en tijdens
de snoeicursus.
 Sjors Krol, student Stad en Streekontwikkeling, HAS Hogeschool in ’s-Hertogenbosch
liep stage van 26 februari t/m 3 mei 2013.
 Remi Chevalier, Provinciale Hogeschool Limburg, Groen en landschapsmanagement
liep stage bij het regionaal landschap.
 Twee studenten van het PIBO (Tongeren) deden bij het regionaal landschap een
meeloopstage van 18 tot 27 maart.
12
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
2.4
Professionalisering van de organisatie
1. Personeelsbeleid
13
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Werkveldverantwoordelijken
Er zijn werkvelden bepaald binnen de werking van het regionaal landschap, per werkveld is
een verantwoordelijke aangesteld, deze persoon:
- ziet er op toe dat het werkveld in de werking voldoende aan bod komt
- prospecteert naar mogelijkheden die zich aanbieden in het werkveld
- is op de hoogte van en volgt de ontwikkelingen in het werkveld
Projectbureauverantwoordelijken (managementcomité)
Gezien het regionaal landschap sterk afhankelijk is van projecten zal er constant aandacht
moeten zijn voor het zoeken en uitwerken van nieuwe projecten. De
projectbureauverantwoordelijken werken nieuwe projectideeën uit en zullen hiervoor geregeld
en naar gelang de noodzaak samen komen en waar nodig aangevuld worden door de
werkveldverantwoordelijken.
Intern overleg
- Jaarlijks of indien nodig 2 maal per jaar zal er een denkdag (of 2-daagse) plaatsvinden
- Eén maal per maand vergadert het team van het regionaal landschap
- Afhankelijk van de noodzaak en op vraag van een medewerker worden er op
teamvergaderingen werkgroepen samengesteld voor verder overleg tussen bepaalde
projecten, projectbureaus en/of thema’s.
- In de projectbureaus is er constant overleg en terugkoppeling
- Managementcomité (algemene ondersteuning in beleid en visie + vervanging in geval
van verlof/bevalling)
- Het regionaal landschap is zowel voor uitvoering van projecten als voor de coördinatie
ervan sterk afhankelijk van projecten. Daarom wordt constant aandacht besteed aan het
zoeken en uitwerken van nieuwe projecten. Dit is een taak voor iedere
projectverantwoordelijke
samen
met
het
managementcomité
en
de
werkveldverantwoordelijke.
2. Administratie en financieel beheer
Zowel de administratieve als financiële opvolging worden gedaan volgens de richtlijnen van de
vzw wetgeving.
Vanaf het boekjaar 2006 werd de jaarrekening neergelegd bij de Nationale Bank België,
conform de vernieuwde wetgeving voor vzw’s met een personeelsbezetting van meer dan 5
personeelsleden en ontvangen subsidies > 250.000 €. De voorbereiding van de documenten
voor de Nationale Bank wordt uitbesteed aan een externe boekhouder (Ann Van Baelen).
De boekhouding wordt analytisch geboekt door het Regionaal Landschap en wordt hiervoor
extern ondersteund door de boekhoudkundige firma A&Co en bedrijfsrevisor Ira Nicolaij.
Het Centrum voor Loonbeheer in Alken ondersteunt het Regionaal Landschap voor de
loonadministratie.
Voor de realisatie van de projecten wordt de wet op de overheidsopdrachten nageleefd. Er is
een protocol opgesteld om hier aan te voldoen.
14
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
2.5
Overleg en samenwerking
Het Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren vzw heeft geregeld overleg met
subsidiërende overheden, doelgroepen, verenigingen en individuen, betrokken bij lopende of
op te starten projecten.

Het Regionaal Landschap overlegt in het kader van diverse projecten geregeld met
medewerkers van het Agentschap voor Natuur en Bos in Hasselt en Brussel. Er
vonden verschillende overlegmomenten plaats:











Overleg ‘Bilzen De Boom In’ met Jasper Goffin (18 februari, 25 juni, 11 oktober)
Overleg beheer De Vroente met Tom Hoebrechts en Tom Verschraegen (22
februari)
Voorbereiding Private LIFE+ met Maarten Reynaert (28 maart, 17 april, 17 mei)
Voorbereiding LIFE Hamster met Wim Deblier, Bert Vanholen, Veronique Verbist
(2 april, 16 april, 26 april en 30 april)
Overleg QuickWin Vechmaal met Wim Deblier (19 juni)
Overleg QuickWin Duras met Jasper Goffin en Tom Verschraegen (16 juli, 9
december)
Stuurgroep NME-project KORTWEG NATUUR (Walter Galle) (24 september)
Terreinoverleg IHD Bilzen (Tom Verschraegen) (1 oktober)
Overleg NEC ’t Vloot (Geert Coninx) (18 december)
Meerdere overlegmomenten met rond de IHD-doelstellingen en het opstellen van
QUICKwin aanvraag Merlemont
In het kader van de werking van de Landschapsanimator en het Landschapsteam is er
permanent overleg met dhr. E. Timmers, mevr. M. Van Den Broeck of mevr. V. Wuyts
van Onroerend Erfgoed, Hasselt. o.a.:
-
Overleg Beukenberg te Tongeren (23 april)
-
Overleg Burchtsite Brustem (16 mei)
-
Overleg advies inrichting perceel Kuttekoven (26 juni)
-
Afstemming aanpak project Teuven met Eddy Timmers en dienst waterlopen
Provincie Limburg (20 september)
-
Overleg herstel tuinmuur bij historisch hoeve, Eddy Timmers, Marijke Wouters
(25 oktober)

Met de Provincie Limburg is er structureel overleg in het kader van GLE-projecten. Er is
geregeld overleg in het kader van de andere projecten (LSM-project Regionale Parken
en Monitoring, klankbordgroep TACO2. Ook met het Provinciaal Natuurcentrum, met
LIKONA en met de dienst landbouw, erfgoed en waterlopen is er geregeld overleg.

Met de gemeenten is er o.a. overleg in het kader van de inzet van het Landschapsteam,
de LSM-projecten, de Leaderprojecten, de recreatieve projecten, Herk en Mombeek,
Landschapsloket, ... Er is ook op verschillende plaatsen meegewerkt aan het organiseren
van infoavonden.

Met de natuurverenigingen is o.a. overleg gepleegd voor de uitwerking van diverse
projecten in het kader van de landschapswandelingen, GLE-projecten, Herk en
15
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Mombeek, Biodiversiteitsambassadeurs, … . Met de Nationale Boomgaardenstichting
werd overlegd over het aanplanten van hoogstamboomgaarden en de sapmobiel.

Met Toerisme Limburg is er overlegd ivm de LEADER-projecten, de Greenspots,
Verborgen Moois, Grenzeloos wandelen, Wandelen als streekproduct, afstemming
diverse publicaties.

Met de landbouwverenigingen en landbouwers wordt intensief overlegd en
samengewerkt voor de realisatie en opvolging van de projecten: Nectarranden,
hagendorser, Eco², Kenniscirkel boerENnatuur, holle wegen, Kortweg Natuur
(b.akkerbrood en biomeel). De bedrijfsplanner nam verder contact met landbouwers en
stelde bedrijfsplannen op.

Met de Vlaamse Landmaatschappij was er overleg in het kader van de ruilverkaveling
Grootloon, ruilverkaveling Jesseren, ruilverkaveling Wellen, natuurprojecten en de aanleg
van wandelgebieden. Verder is er een nauwe samenwerking betreffende de
beheerovereenkomsten voor landbouwers.

Zowel met de drie Limburgse regionale landschappen, als met de andere regionale
landschappen is er op geregelde basis structureel overleg.

Het RLH is actief binnen LimNet, het provinciale netwerk voor natuureducatie. Het
Regionaal Landschap zetelt in het bestuur van LimNet.

Met het bekkensecretariaat Demer is er geregeld overleg in kader van het Integraal
project Herk en Mombeek en het Integraal project Schulensbroek.
RLH zetelt in de volgende stuurgroepen:
 Leader Plaatselijke Groep Haspengouw
 Limnet (Limburgs Natuur en Educatie Netwerk)
 Biodiversiteitsambassadeurs: stuurgroep, werkgroepen
 Aquadra (interregproject): stuurgroep, werkgroepen
 PDPO, Wandelen in Limburg op een hoger niveau; stuurgroep en werkgroepen
 Ruilverkavelingscomité Jesseren
 Natuureducatief Centrum ‘t Vloot
 Plan harmonisch parkbeheer in Alden Biesen (ANB)
 …
RLH is trekker van volgende stuurgroepen
 Leader-projecten: wandelen als Streekproduct, Kluis van Vrijhern herbeleefd
 SORP Herk & Mombeek
 Functionele agrobiodiversiteit: aanleg van multifunctionele nectarranden
 Sint-Pietersberg
 LSM Regionale Parken
 Landschapsbeheerplan Herkenrode
…
Vlaams Overleg Regionale Landschappen (VORL)
Regelmatig vergaderen de coördinatoren van de Vlaamse regionale landschappen, onder
voorzitterschap van Dirk Cuvelier van RLWH. Het doel hiervan is het bespreken van
gemeenschappelijke problemen, belangen en doelstellingen; het uitwisselen van ideeën,…
Tussen de regionale landschappen onderling is er ook frequent informeel overleg.
16
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Op 10 en 11 januari 2013 organiseerde het Vlaams Overleg Regionaal Landschappen een
tweedaags conclaaf voor de coördinatoren in Brugge. Hoofdthema van dit conclaaf was de
toekomst van de regionale landschappen i.k.v. de interne staatshervorming, het uitwerken van
een ruimtelijk kader waarbinnen regionale landschappen passen en evaluatie van de
samenwerking met de partners.
Andere bijeenkomsten met het VORL in 2013 waren op 15 maart, 13 mei, 8 juli, 5 september,
31 oktober en 6 december.
Het VORL was als lid van Civilscape (het netwerk van Europese NGO’s ter ondersteuning van
de Europese Landschapsconventie) vertegenwoordigd op de Algemene Vergadering en is via
Pauwel Bogaert ook lid van de Raad van Bestuur van Civilscape.
2.6
Communicatie
De communicatieverantwoordelijke van het Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren
brengt, in samenwerking met de projectbureaucoördinatoren, op gepaste tijdstippen acties of
projecten in de aandacht, steeds in overleg met de algemeen coördinator. Er is een intern
bestand met regionale en nationale perscontacten. Deze worden per e-mail op de hoogte
gebracht van acties en evenementen van het regionaal landschap. Met de regionale
contactpersonen wordt ook nog telefonisch contact opgenomen.
De opmaak van folders, uitnodigingen, … wordt uitbesteed aan een grafisch bureau. Er wordt
op toegezien dat de huisstijl van het regionaal landschap gerespecteerd wordt.
Wanneer het regionaal landschap deelneemt aan studiedagen of activiteiten van andere
organisaties kan er voor de promotie gebruik gemaakt worden van: een beursstand voor
buitengebruik, een beursstand voor binnengebruik, foldermateriaal,displays, vlaggen, …
Vanaf 2013 is het regionaal landschap ook te volgen via Facebook en Twitter.
17
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
3 Natuurbehoud en KLE
3.1
Kortweg Natuur
Trekker
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren
In overleg met
Alle KORTWEG NATUUR-partners nl. alle schakels in de keten van akker tot bakker (landbouwers,
molen, verdelers bakkerijproducten, ambachtelijke bakkers, Limburgse Bakkersbond, de Wroeter,
Vogelwerkgroep Grauwe Gors, VLM, …)
Projectperiode
Vanaf 2011
Doelgroep
KORTWEG NATUUR richt zich naar:
 de KORTWEG NATUUR-partners in de keten van akker tot bakker
 de consument
Doelstellingen
KORTWEG NATUUR staat voor een product dat de fauna en flora een handje helpt én dat lokaal
geteeld, verwerkt en verkocht wordt. KORTWEG NATUUR is tegelijk een kwaliteitslabel dat door
het RLH i.s.m. de KORTWEG NATUUR-partners beheerd wordt. Doelstelling is dit label en zijn
producten uit te bouwen en te optimaliseren.
Financiering


projectsubsidie via LNE - Draagvlakverbreding
Fonds KORTWEG NATUUR – eigen middelen
Verloop actie
In 2013 werd de bestaande KORTWEG NATUUR werking verder uitgebouwd en geoptimaliseerd:
 het KORTWEG NATUUR kwaliteitscharter werd herzien en aan de partners voorgelegd. Er
werd een hoofdstuk met specificaties voor de bioteelt toegevoegd. Voor de gangbare
landbouw werden een aantal bepalingen vereenvoudigd en gewijzigd.
 er werd een samenwerking opgestart met een nieuwe molen, zowel voor de gangbare
(b.akkerbrood) als het biologische (biomeel) circuit.
 er werd onderhandeld om de verdeling van het b.akkerbrood en biomeel te optimaliseren.
Voor het b.akkerbrood is de huidige afzet te klein en werd gezocht naar bijkomende afzet
maar zonder positief resultaat. Voor het biomeel is Biosano geïnteresseerd voor de verdeling
18
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013

maar momenteel is de bioteelt onvoldoende om aan deze vraag te voldoen. Voor biotarwe en
-spelt is er meer vraag dan aanbod, enkel voor biorogge is er meer aanbod dan vraag.
in het kader van het LNE-project draagvlakverbreding KORTWEG NATUUR werden
communicatieacties (veldborden, symposium, receptenkaartjes, mokkenactie, digitale
displays) opgezet naar de consument. Meer info, zie 6.1.
Nazorg en opvolging
KORTWEG NATUUR wordt vanuit het RLH verder opgevolgd.
Voor het gangbare circuit (b.akkerbrood) wordt in 2014 gestreefd naar meer afzet. Indien het LIFE+
project ‘Restoring hamster populationsandbiodiversity’ wordt goedgekeurd, valt dit hierbinnen. Voor
het biologische circuit (biomeel) wordt het malen van het biomeel door een lokale wind- of watermolen
onderzocht en ev. een ruimere afzet. Er zijn gesprekken lopende voor de vermarkting van biojenever
en –bier.
19
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
3.2
Functionele agrobiodiversiteit: aanleg van multifunctionele akkerranden
Trekker
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren
Partners











Gemeenten van droog-Haspengouw (Riemst, Sint-Truiden, Heers, Gingelom) en Voeren
Landbouwers
Natuurverenigingen
WBE’s
Imkersverenigingen
VLM
Syngenta
European Landowners Organisation (ELO)
European Observatory on Pesticide Risk Analysis (OPERA)
Agentschap voor Natuur en Bos (ANB)
Afdeling duurzame landbouwontwikkeling (ADLO)
Financiering
Syngenta
Deelnemende gemeenten: Sint-Truiden, Gingelom, Heers, Riemst en Voeren
Projectperiode
Van 1 januari 2012 tot en met 31 december 2014
Doelgroepen
Het project richt zich op de gebruikers van het open gebied waarbij landbouwers de voornaamste
plaats innemen. Daarnaast nemen natuurverenigingen, imkers en wildbeheereenheden ook deel
aan het project. Via de coördinatie van het RLH nemen de doelgroepen maatregelen ter
bevordering van bestuivende insecten.
Doelstelling
Regionaal landschap Haspengouw en Voeren heeft samen met de betrokken partners actie
ondernomen om de bedreigingen bij de bestuivende insecten tegen te gaan door de inzaai van
meerjarige, kruidenrijke akkerranden. Hierdoor worden bijkomende kansen gecreëerd in het
landbouwgebied. Het voorzien van nectar- en stuifmeelranden en een geschikte leefomgeving
biedt een oplossing voor de achteruitgang van de bijenpopulaties en andere bestuivende insecten.
Verder komen de projectdoelstellingen rechtstreeks ten goede aan het bevorderen van de
vruchtzetting en bestuiving van allerhande landbouwgewassen. Daarnaast levert deze actie ook
een bijdrage aan vlinders en andere insecten zoals zweefvliegen, sluipwespen,… die op hun buurt
belangrijke plaagbestrijders in de landbouw zijn.
Naast het inzaaien van kruidenrijke akkerranden waarbij bestuivers en natuurlijke vijanden baat bij
hebben, heeft het project nog een andere doelstelling: het beschermen van bedreigde akkerflora
20
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
en kansen bieden voor ontwikkeling van lokale soorten. Omdat het steeds slechter gesteld is met
de soortenrijkdom en de biodiversiteit op het platteland dringen zich hier ook maatregelen op.
Bovendien wordt binnen dit project bekeken hoe bestaande grasstroken van de VLM kunnen
verbeterd worden op vlak van biodiversiteit. Deze beheerovereenkomsten voor erosiestroken en
perceelsrandenbeheer zijn momenteel eenzijdig gericht naar erosiepreventie en bufferwerking en
hebben weinig of geen aandacht voor het bevorderen van de biodiversiteit. Het project onderzoekt
enkele grasstroken om deze multifunctioneler in te richten zonder hun hoofdfunctie (erosie of
buffering) aan te tasten.
Binnen de projectdoelstelling staat vervat dat deze concrete maatregelen op terrein een
gerealiseerde oppervlakte van minstens 35 ha akkerstroken beslaat die ingericht zijn ten voordele
van bestuivende insecten en bedreigde akkerflora. De globale einddoelstelling van het project is
het leveren van aanbevelingen voor het nieuwe PDPO omtrent multifunctionele nectarranden.
Omschrijving
In totaal namen 50 landbouwers en organisaties aan het project deel met een totale oppervlakte
van 38,6 ha dat ingericht werd ten voordele van bestuivende insecten. De inzaai gebeurde op
advies van het regionaal landschap waarbij rekening gehouden werd met de locatie, de positie in
het landschap, de aanwezige KLE,… Op de meeste randen werden 2 stroken ingezaaid: een
meerjarig gras-kruidenmengsel naast een klavermengsel. Het meerjarig gras-kruidenmengsel
bestaat uit 20% kruiden en 80% grassen. De vier grassen zijn roodzwenkgras, veldbeemdgras,
kamgras en timoteegras. De drachtplanten in het mengsel zijn: gewoon knoopkruid, wilde chicorei,
gewone margriet, gewone rolklaver, muskuskaasjeskruid, gele kamille, rode en witte klaver en
vogelwikke. Het klavermengsel omvat gewone rolklaver, luzerne, witte en rode klaver.
Meerjarig gras-kruidenmengsel
De zaadmengsels werden in het voorjaar geleverd door BVBA Joris (Gingelom) en ingezaaid in
april-mei door de deelnemers. Iedereen binnen het project heeft het zaadmengsel gratis ter
beschikking gekregen. Bovendien ontvangen de landbouwers een vergoeding voor de verminderde
opbrengst (0,13 €/m²) dankzij de tussenkomst van de deelnemende gemeenten.
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de oppervlakte en de aantal deelnemers binnen het
project.
21
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Landbouwers binnen de 5 gemeenten:
Oppervlakte
Aantal deelnemers
21,3371 ha
28
Gingelom
3,8 ha
Sint-Truiden
8,1 ha
Heers
6,9 ha
Riemst
1,4 ha
Voeren
1,1 ha
Natuurorganisaties
7,7024 ha
5
WBE (jagers)
0,3325 ha
2
Overige (voorbeeldboerderij en PCF)
0,2500 ha
2
Inzaai ism VLM
9,0000 ha
13
38,622 ha
50 deelnemers
(oppimpen van grasstroken)
TOTAAL multifunctionele akkerranden
Verder was er ook een complementaire samenwerking met de VLM voor het doorzaaien van
kruiden in een aantal grasstroken onder beheerovereenkomst (oppimpen van grasstroken). De
grasbuffer-, de erosie- en de gemengde grasstroken werden ingezaaid in het voorjaar van 2012
met een heel klein percentage witte honingklaver (Melilotus albus) en groot kaasjeskruid (Malva
sylvestris). Deze inheemse zaden werden besteld bij Cruydt-Hoeck, zij zijn gespecialiseerd in wilde
plantenzaden en bloemenweidemengsels. Dit jaar was op te merken dat de ingezaaide stroken
goed tot bloei kwamen zodat insecten in de zomer het nodige voedselaanbod (nectar en stuifmeel)
vonden. De meerwaarde van het oppimpen van de grasstroken heeft visueel zijn effect op de
ongewervelde fauna.
Een andere actie binnen het project was het oogsten van inheemse flora waarbij het zaad dit jaar
experimenteel werd gebruikt om enkele stroken kruidenrijker te maken. In de zomer werden zaden
van knoopkruid, wilde margriet, echte koekoeksbloem, agrimonie en klaproos verzameld langs
wegbermen of braakliggende stukken. Een sociaal economieploeg van De Wroeter (Kortessem)
heeft enkel geoogst waar de soorten talrijk voorkomen. Na het oogsten werden de inheemse zaden
bewaard en gedroogd. Het zijn allemaal belangrijke nectar- en stuifmeelplanten die ingezaaid
werden en volgend jaar tot bloei zullen komen.
Het beheer van de meerjarige randen in de eerste jaren bestaat uit het herhaaldelijk maaien.
ste
de
Afgelopen jaar werden de randen 2 maal gemaaid, een 1 keer na half juli en een 2 keer rond
ste
eind oktober - begin november. Doordat er in het 1 jaar verschillende keren is gemaaid, wordt de
rand gemiddeld niet hoger dan 15 tot 20 cm. Hierdoor kan het licht doordringen tot op de
ondergrond en kunnen de ingezaaide zaden zich goed ontwikkelen. Bij de laatste maaibeurt van
eind oktober werd een strook van minstens 1m niet gemaaid zodat die ruigtevegetatie
overwinteringsmogelijkheden biedt voor insecten.
22
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Oogsten en bewaren van zaden
Verspreid over de Zuidelijke Haspengouwse gemeenten werden op verschillende locaties
(Munsterbos, Grootloon, kasteeldomein van Hex, belevingsboomgaard Voeren en Alden Biesen)
bijenhotels gebouwd in samenwerking met tal van scholen en ploegen uit de sociale economie.
Voor de locatiekeuze van de bijenhotels werd steeds rekening gehouden met de omgeving waarbij
er steeds voldoende nectaraanbod moet zijn. Naast het voorzien van bovengrondse
nestgelegenheid voor wilde bijen speelt het educatieve luik voor scholen ook een belangrijke rol..
In totaal werden afgelopen jaar vijf bijenhotels geplaatst en opgevuld door kinderen of
natuurverenigingen. Het opvullen gebeurde met rietstengels, vliertakken en houtrollen waar men
gaatjes in boorde.
Op 4 juli 2013 vond het akkervogelsymposium: Over de grenzen heen plaats in Gingelom, in
samenwerking met Regionaal Landschap Zuid-Hageland en de bedrijfsplanners van de Vlaamse
Landmaatschappij. Kennisuitwisseling en wederzijdse inspiratie stonden die dag centraal. Meer
info onder punt 8.2.3.
23
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Terreinexcursie tijdens het akkersymposium
Verloop actie
















In het voorjaar (januari-maart) zijn de landbouwers, natuurverenigingen en WBE’s benaderd
voor deelname aan het project en is het zaadmengsel samengesteld en besteld:
- totale hoeveelheid meerjarig gras-kruidenmengsel 140kg
- totale hoeveelheid klavermengsel 40kg
- totale hoeveelheid bloemrijk graanmengsel 830kg
5 februari: plaatsing bijenhotel Munsterbos
Eind april is het zaad bij de landbouwers, natuurverenigingen en WBE’s geleverd en zijn de
betreffende percelen/perceelranden ingezaaid.
15 mei: plaatsing bijenhotel Grootloon
mei-augustus: onderzoek/monitoring; PCF (natuurlijke plaagbestrijders) en Nature ID (bijen)
30 mei: plaatsing bijenhotel Hex
8-9 juni: infostand rond bijenproblematiek tijdens open tuin- en moesdagen in Hex
Rond half juni werden zaden verzameld en geoogst uit de wegbermen
Beheer van de stroken: na half juli werden de stroken voor de eerste maal gemaaid
18 juni: terreinexcursie naar de ingezaaide multifunctionele akkerranden en imker Missotten
4 juli: ‘akkersymposium over de grenzen heen’ in Gingelom
25 juli: akkernatuurfietstocht i.s.m. JNM naar praktijkvoorbeelden landbouw en natuur
14-15 september: infostand rond bijenproblematiek tijdens open tuin- en moesdagen in Hex
17 september: plaatsing bijenhotel belevingsboomgaard Voeren
10 oktober: plaatsing bijenhotel Alden Biesen
de
Beheer van de stroken: eind oktober - begin november werd er een 2 keer gemaaid
Soortenbescherming
Het project geeft uitvoering aan de Vlaamse Resolutie betreffende het nemen van maatregelen ter
bevordering van de aanwezigheid van vlinders. Het project komt naast de beschreven
doelstellingen ook rechtstreeks de achteruitgaande vlinderpopulaties ten goede door te voorzien in
geschikte biotopen voor vlinders. Doordat zulke nectarranden niet bespoten mogen worden is hier
de nefaste invloed van het gebruik van bepaalde pesticiden nihil.
24
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Verder kunnen bepaalde IHD-soorten die aangewezen zijn voor hun voortbestaan op akkers een
geschikt biotoop vinden in dergelijke permanente structuren. Het project biedt voor deze soorten
zowel een potentieel voortplantingshabitat als een belangrijk leefgebied/foerageergebied.
Nazorg en opvolging
Mits verder onderzoek en nauwe opvolging zal het project de volgende jaren aanbevelingen
leveren als opstart voor het nieuwe PDPOIII. De randen die nu experimenteel uitgetest worden
kunnen nog niet via een beheerovereenkomst verduurzaamd worden maar mogelijks binnen het
nieuwe PDPO wel. De landbouwers, imkers en WBE zullen de komende jaren opvolging en advies
blijven krijgen voor inrichting van biotoopvriendelijke maatregelen ter bevordering van bestuivende
insecten.
Nieuwe inzichten bij inzaaitechnieken en specifieke mengsels zullen mee opgenomen worden in de
praktijk zodat gebruikers van het open gebied de nieuwe maatregelen kunnen implementeren bij
hun bedrijfsvoering.
Geplande acties:
- Expertise: uitproberen van inzaaitechnieken en ervaring opdoen omtrent nectarranden ter
aanbeveling van het nieuwe PDPO.
- Verder zetting van het landbouwkundig en ecologisch onderzoek in de ingezaaide akkerrand
in samenwerking met ProefcentrumFruit (PCF) en Nature ID
- Het geoogst zaad van akkerflora (klaproos, korenbloem,…) experimenteel gebruiken voor
bestaande stroken kruidenrijker te maken.
- Uitwerking van een integraal maaisysteem van de grasstroken als hooilandbeheer met als
restproductie hooibalen ism met Agro-Aanneming
25
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
3.3
Natuur- en landschapsprojecten Sint-Truiden
Trekker
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren
Partners









Stad Sint-Truiden
S.T.A.L (Sint-Truidense Adviesraad voor Leefmilieu)
Landbouwers
Natuurpunt Aulenteer
Natuurpunt Beheer
Plantenwerkgroep LIKONA
Toerisme Vlaanderen
Watering Sint-Truiden
Vlaamse overheid (LNE en Onroerend erfgoed)
Doelgroepen


wandelaars, fietsers en recreanten
inwoners Sint-Truiden
Doelstelling
In de samenwerkingsovereenkomst met de stad Sint-Truiden zijn de volgende doelstellingen
geformuleerd:
 het afstemmen en het initiëren van verschillende projecten binnen natuur- en
landschapsbeheer (globale doelstelling)
 inrichting van de natuurprojecten: om een verdere groene uitbouw te verwezenlijken
 daarnaast integreren de projecten ook een complementaire aanpak betreffende het
educatieve en sensibiliserende luik
Omschrijving
De stad Sint-Truiden is op 1 juli 2013 een nieuwe samenwerkingsovereenkomst aangegaan voor 6
jaar en doet hierbij een beroep op het RLH voor de coördinatie en opvolging van verschillende
natuur- en landschapsprojecten. Hieronder behoren de natuurprojecten Steenbornbeek en de
Mergelgroeve Engelmanshoven, belevingsboomgaard Speelhof, Burcht van Brustem,… Verder
doet het RLH het beheer en de herwaardering van de holle wegen (opvolgen van het
onderhoudsplan, coördinatie van de werken,…). Een ander onderdeel van de
samenwerkingsovereenkomst is het uitwerken van projecten rond het thema biodiversiteit en
soortenbescherming: het biodiversiteitscharter, coördinatie van de nectarranden en opvolging van
het bermbeheer. Binnen de samenwerkingsovereenkomst wordt ook gewerkt rond
landschapsontsluiting
en
natuurrecreatie
(Greenspots,
Verborgen
Moois
en
landschapsbeheerplannen). Het regionaal landschap staat ook in voor projecten rond integraal
waterbeheer en watergebonden projecten.
Verloop actie
De diverse projecten worden hieronder kort toegelicht:
Natuurproject Steenbornbeek
26
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Via een bestek en prijsvraag aan de verschillende sociale werkplaatsen werd de opdracht
toegekend aan de werkplaats Swecom voor het beheer. RLH heeft de beheerwerken
opgevolgd. Alvorens deze werken zijn gestart, is er een inventarisatie gebeurd en een
soortenlijst opgesteld. Uit deze vegetatiegegevens blijkt dat ondanks het maaibeheer van de
afgelopen jaren het gebied nog steeds een hoge grasproductie heeft. De voedselrijkheid is ook
merkbaar door het voorkomen van grote aantallen bosbies en moeraszegge. Daarom werd er
beslist om het volledige gebied 2 keer per jaar te maaien: een eerste keer in half mei en een
tweede maal in september met afvoer van het maaisel. Om de grasproductie te doen afnemen
moet men vanaf eind mei reeds verschalen en dit komt de kruiden ten goede. Het voorste
gedeelte van het grasland hoort nog steeds tot de glanshavergraslanden, hoewel dit grasland
de potentie heeft om zich tot een dotterbloemgrasland te ontwikkelen mits het 2 x per jaar
volledig gemaaid en afgevoerd wordt. Tussen de poelen is de grasproductie lager en werden
er waardevollere soorten aangetroffen zoals dotterbloem en tweerijige zegge. Hier is reeds het
begin zichtbaar van het gewenste grasland omdat er in het verleden ook al 2 x per jaar
gemaaid werd. Verder is er een terreinbezoek geweest met de groenambtenaar en de schepen
waarbij er beslist werd om in 2014 het plankenpad te vernieuwen, picknickbanken te plaatsen
en de overhangende gevaarlijke takken te snoeien.
Natuurproject Mergelgroeve Engelmanshoven
De inrichtingswerken (plaatsen infopaneel, plaatsen picknickbank, plaatsen wandbescherming
geologische wanden, begeleidende wandelinfrastructuur,…) van dit project werden in 2010
volledig afgerond. Drie jaar na het achterstallig beheer van het klakgrasland is de vegetatie
reeds zeer goed hersteld en werd er o.a. kattendoorn, beemdkroon en wilde marjolein
waargenomen. Daarenboven werd afgelopen zomer de zeldzame hokjespeul ook op dit klein
stukje waardvolle natuur waargenomen. De landschapsploeg van RLH heeft in december 2013
het kalkrijk verruigd talud vrijgesteld.
Belevingsboomgaard Speelhof
De inrichtingswerken van het Speelhof werden volledig afgerond in 2012. De reguliere
onderhoudswerken zijn aangevangen in 2013. De landschapsploeg van RLH heeft het
onderhoud van de wandelpaden en het maaien rond de picknickplaatsen en
belevingselementen uitgevoerd. In de winter van 2013 werden de hoogstammige fruitbomen
door de Nationale Boomgaardenstichting gesnoeid. Om de collectieboomgaard van
reinettesoorten volledig te maken werd er in het voorjaar van 2013 (april) nog verschillende
bomen geënt met een ent afkomstig van de collectieboomgaard uit Rijkel. De leerlingen van de
Tuinbouwschool van Sint-Truiden hebben deze werken uitgevoerd binnen hun praktijklessen.
Burcht van Brustem
De beschermende burchtsite (burchtruïne is een beschermd monument, de nabije omgeving is
beschermd als landschap) werd in 2012 volledig gekapt en hakhoutbeheer uitgevoerd
zodoende een meer open karakter verkregen werd.
Door deze werkzaamheden is de burchtheuvel en de ruïne weer beter zichtbaar in het
landschap. Na de afronding van de kapwerken werd ook voorgesteld om het talud met lage
inheemse struiken te beplanten. De aanplant is voorlopig nog niet uitgevoerd.
Gelijklopend aan de werkzaamheden werd een stuurgroep bestaande uit ESA
(architectenbureau), RLH, Onroerend erfgoed en de betrokken stads- en provinciale diensten
opgericht voor een geïntegreerde visie op lange termijn. Binnen deze stuurgroep werd in 2013
beslist om een landschapsbeheerplan op te maken voor de volledige site. De opmaak ervan
zal gebeuren door een extern studiebureau en begeleid worden door de stuurgroep. De
27
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
bedoeling is om op lange termijn een goed beheer in te zetten dat zowel het landschap/natuur,
de restauratie als de ontsluiting omvat. Voor de opmaak van een landschapsbeheerplan is een
tussenkomst van 80% mogelijk van de Vlaamse overheid. Werken die in het kader van dit
landschapsbeheerplan worden uitgevoerd, kunnen voor 70 % gesubsidieerd worden.
Herwaardering holle wegen
In 2013 werd de holle weg ‘Hazelaarweg’ in Velm door de Wroeter onderhouden. Door
omstandigheden moest dit met een hoogtewerker gebeuren. De werken duurden 7
ploegdagen. Ze gebeurden in het kader van de goedgekeurde aanbesteding voor het reguliere
beheer van de holle wegen (2013-2015).
In 2013 is ook een start genomen met de planning voor de winter 2013-2014 aan de hand van
de bestaande onderhoudsplannen.
Met financiële steun van de Provincie (GLE) werd er ook een algemene informatiefolder over
holle wegen ontwikkeld in de bestaande reeks van KLE folders. Specifiek voor Sint-Truiden
werd er ook een bijhorend inlegblaadje ontwikkeld met specifieke informatie over de Truiense
holle wegen en een suggestie van een fiets- en wandelroute.
Tijdens de ondertekening van het biodiversiteitcharter organiseerde het RLH een fietstocht
voor de aanwezigen langs de holle wegen.
Tot slot was er ook op regelmatige basis overleg met de provinciale dienst voor toeristische
infrastructuur voor een goede afstemming met het onderhoud van het fietsroutenetwerk.
Opvolging bermbeheer
De grazige bermen worden onderhouden via het beheerplan opgemaakt door RLH met
daartoe behorende kaarten per beheertype. De afgelopen jaar blijkt dat er op sommige
plaatsen te vroeg gemaaid werd (o.a. Bloemenstraat) waardoor waardevolle flora niet in bloei
is gekomen. Een herziening of aanpassing van het maaitijdstip dringt zich op en zal samen met
de groenambtenaar en Natuurpunt Aulenteer bekeken worden.
28
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Soortenbescherming
In de buurt van de burchtsite zijn talrijke bronnen, dit komt door de ondoorlaatbare kleilaag
onder de leemmantel. De Clovisbron aan de bruchtsite zorgt voor helder water. In dit opzicht
is deze site belangrijk voor talrijke amfibieën. De verlandde slotgracht en de poelen zullen
opengehouden worden, alsook de bronnen die nu dichtgeslibd zijn. Deze site kan als
stapsteen fungeren in het landschap voor zowel vogels, amfibieën, vlinders, kleine
zoogdieren,…
Nazorg en opvolging
De vernieuwde samenwerkingsovereenkomst startte op 1 juli 2013 en loop tot en met 31
december 2019.
Het gebied Steenbornbeek zal de komende jaren verder beheerd worden volgens de
opgemaakte beheersrichtlijnen zoals het onderhoud van de poelen, het beheer van de
hooilanden,…. Voor dit gebied zal de infrastructuur in 2014 geoptimaliseerd worden: nieuw
plankenpad en bijkomende picknickbanken. Verder zal er ook gekeken worden voor een actie
op te zetten rond de bron en beleving met blote voeten.
Voor de mergelgroeve van Engelmanshoven zal er samen met natuurpunt een
biodiversiteitsproject ingediend worden in 2014 voor de waardevolle kalkhelling verder vrij te
stellen, te beheren en af te rasteren zodat er in de toekomst begrazing mogelijk kan zijn.
Met wederzijds overleg en in samenspraak met het stadsbestuur en Natuurpunt Aulenteer zal
er een aanpassing van het bermbeheer uitgewerkt worden. Dit houdt o.a. in dat er een
herziening of aanpassing gebeurt naar maaitijdstip, afvoer en maaifrequentie.
De stad Sint-Truiden heeft voor het onderhoud van holle wegen een budget vastgelegd in de
begroting voor de komende drie jaar. De werken starten in het voorjaar van 2013 en lopen tot
eind 2015. Uiteraard blijft ook de samenwerking met o.a. de VLM, STAL, Toerisme Limburg en
de gemeentelijke technische diensten een belangrijk aandachtspunt.
Het beheer van het domein ’t Speelhof wordt verzekerd door de Watering van Sint-Truiden, de
technische dienst en de landschapsploeg van het RLH. Er zal een integraal plan opgemaakt
worden voor het onderhoud van heel het domein.
Voor het beheer van de burchtsite in Brustem op lange termijn wordt in overleg met RLH,
Onroerende erfgoed, ANB, de staddiensten en de provinciale diensten een
landschapsbeheerplan voorbereid en opgemaakt.
Samenwerking en financiering
In dit project wordt samen gewerkt met de stad Sint-Truiden, de S.T.A.L (Sint-Truidense
Adviesraad voor Leefmilieu) en de Watering Sint-Truiden. De financiering van dit project
gebeurt door de Stad Sint-Truiden.
29
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
3.4
Herk en Mombeek: Blauw lint, groene parels
Trekker
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren vzw
Partners
Gezien de veelheid aan bevoegde overheidsinstanties in een beekvallei (gewestelijk, provinciaal,
gemeentelijk), het sterk verscheiden landgebruik, het groot aantal verschillende eigenaren en de
verschillende thema’s die leven (waterberging, landschap, landbouw, natuur, erosie, waterkwaliteit,
zachte recreatie, educatie …) heeft het Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren ervoor
gekozen een uitgebreid overlegplatform samen te stellen. De partners denken actief mee en
kunnen suggesties geven, elk vanuit hun eigen expertise. Bovendien kunnen bijkomend experten
worden uitgenodigd indien de noodzaak zich voordoet.
Volgende instanties zijn vertegenwoordigd:
 Gemeenten ( Alken, Borgloon, Diepenbeek, Kortessem, Hasselt, Heers, Herk-de-Stad, SintTruiden, Wellen)
 Provincie Limburg, dienst waterlopen en domeinen, dienst leefmilieu
 Provinciaal Natuur Centrum
 Departement Landbouw en Visserij
 VLM
 ANB
 VMM, Bekkensecretariaat Demer
 VMM, Operationeel waterbeheer
 Bosgroep Zuid-Limburg
 Watering Sint-Truiden
 Watering De Herk
 Natuurpunt
 Limburgse Milieukoepel
 Limburgs Landschap
 ILVO
 ADLO duurzame landbouwontwikkeling
 Aquafin
 Boerenbond
 Particuliere eigenaars / gebruikers
Financiering
Vlaamse Gemeenschap, departement ruimtelijke ordening, afdeling ruimtelijke planning
Provincie Limburg (GLE)
Projectperiode
Van 1 januari 2011 tot en met 1 april 2014
Doelgroepen






Waterbeheerders
Terreinbeherende natuurverenigingen
Landbouwers
Particuliere eigenaars / gebruikers / omwonende
Gemeentebesturen
Wildbeheereenheden
30
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Doelstelling
De globale doelstelling van het project is de landschaps-ecologische waarde en het waterbergend
vermogen van de Herk- en Mombeekvallei te verhogen. Hierbij wordt zoveel mogelijk gestreefd
naar verweving van de functies natuur, water, zachte recreatie-educatie en landbouw.
Omschrijving
De vallei van de Herk en Mombeek is een relatief gaaf gebleven deel van het Vlaamse
buitengebied. De vallei herbergt meerdere functies hetgeen zich uit in een vrij verscheiden
landgebruik. Naast een duidelijk aanwezige landbouwactiviteit heeft de vallei ook een belangrijke
ecologische en zacht recreatieve functie. Bovendien is er de waterbergende functie, een functie die
steeds meer aan belang wint in functie van de veiligheid van omwonenden.
Zoals in bijna alle Vlaamse valleigebieden onderging ook de Herk- en Mombeekvallei de laatste
decennia een aantal structurele veranderingen, vooral in functie van de landbouw. Rechttrekken
van beken, droger maken van valleigrond en sneller afvoeren van oppervlaktewater zijn hiervan de
meest ingrijpende voorbeelden.
In de huidige tijdsgeest groeit het besef dat het bewaren van het evenwicht tussen de functies
landbouw, natuur recreatie en veiligheid in het buitengebied moet primeren. Meerdere sectorale
visies, ruimtelijke afbakeningsprocessen, en natuurbeheerplannen werden reeds opgesteld voor de
Herk- en Mombeekvallei. De constante in al deze visies is: het versterken van de blauw- groene
verbindingsfunctie en waterbergingsfunctie van de vallei, met respect voor de aanwezige landbouw
en recreatie.
Om deze visies en doelstellingen in de praktijk om te zetten ervaart het Regionaal Landschap
Haspengouw en Voeren de noodzaak om een overkoepelend project rond integraal waterbeheer
voor het volledige valleigebied van de Herk en Mombeek van bron tot monding op te zetten; een
Strategisch project Herk en Mombeek. Afstemmen van visies onderling, organiseren van overleg
tussen alle bevoegde instanties, concrete selectie van uitvoerprojecten en het sensibiliseren en
betrekken van de omwonenden bij dit proces zijn de voornaamste stappen die moeten genomen
worden alvorens er acties op het terrein kunnen ondernomen worden.
Verloop acties in 2013
De eerste helft van 2013 werd er veel overleg gepleegd met de partners ikv diverse projecten
integraal valleibeheer. Er werden stedenbouwkundige vergunningen opgesteld voor
beekstructuurherstelprojecten. Er werd een biodiversiteitsproject (Helshoven) en een Klein
Duurzaamheidsproject ingediend bij de provincie. Beide projecten werden goedgekeurd en zijn
deels ook uitgevoerd in het najaar. Daarnaast werd er ook in samenwerking met het ANB een
quick-Win project ingediend om enkele zeldzame percelen blauwgrasland te herstellen in
Diepenbeek
OVERLEG
Naast het samenbrengen van de verschillende partners op overlegfora en studiedagen zet het
Strategisch Project Herk en Mombeek ook sterk in op bilateraal overleg. Uit ervaring weten we dat
hier een grote nood aan is. De betrokken partijen werken vaak langs elkaar door zonder te
beseffen of zich af te vragen of dit niet efficiënter kan door samen te werken. Aangezien dit ook
vaak gepaard gaat met gevoelige thema’s zijn grote gezamenlijke overlegmomenten niet altijd het
juiste instrument om de neuzen van de verschillende partners in dezelfde richting te laten wijzen.
31
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Zo organiseerden we o.a. volgende overleg-/studiemomenten:






Studiedag en excursie wachtbekken Bernissem, met Universiteit Leuven, Watering SintTruiden, Limburgs Landschap, Natuurpunt, VLM, Provincie dienst waterlopen
Excursie Voort - beekstructuurherstelprojecten -voor: Waterdiens UA
terreinexcursie m.b.t. Wellense beemden met LiLa en gemeente Wellen
Excursie voor ecoplan rond ecosysteemdiensten met Universiteit Antwerpen en KUL,
INBO en VITO, bekkensecretariaat
Terreinbezoek valleiherstel in de praktijk - hermeandering Oude Mombeek met VMM
…
VALLEIGEBONDEN NATUUR ACTIES
1. Bengelbeemd
Partners: gemeente Alken, provincie Limburg
Aansluitend aan de inrichting van het wandelgebied Verborgen Moois Mombeekvallei kocht de
gemeente Alken een perceel waardevol valleigebied aan. Het Strategisch Project maakte de
beheerplannen voor dit zeldzaam geworden open valleigrasland (graslandbeheer en aanleggen
van poelen) en deed een voorstel voor een jaarlijks evenement voor ouders die in dat jaar een
baby hebben gekregen. Dit gebied werd Bengelbeemd gedoopt.
Voor de inrichting van dit gebied keurde de provincie een Klein Duurzaamheidsproject goed.
Dankzij dit project konden we de populieren verwijderen, achterstallig maaibeheer uitvoeren en
twee poelen aanleggen. Een eerste publieksevenement werd georganiseerd op zaterdag 30
november. Een 50-tal Alkenaren plantten samen een houtkant aan,. Deze houtkant moet een
visuele verbinding vormen met de reeds bestaande houtkant van wilgen aan de andere kant van
de Bengelbeemd. Vanaf volgende zomer zal er jaarlijks een picknick georganiseerd worden waarbij
de nieuwe ouders een speciaal BENGELBEEMD picknick dekentje van ongeveer een vierkante
meter kunnen uitspreiden.
2. Hermeandering Oude Herk in Alken
Partners: gemeente Alken, provincie Limburg (dienst water en dienst natuur), Natuurpunt, ANB
Naar aanleiding van het project rond zachte recreatie in de Mombeekvallei -Verborgen Moois
Mombeekvallei- werd het bestuur van de gemeente Alken warm gemaakt om naast een louter
32
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
toeristische actie ook acties te ondernemen rond Integraal waterbeheer. Op initiatief van het
Strategisch Project Herk en Mombeek werden verschillende organisaties uitgenodigd om mee te
werken aan een hermeanderingsproject.
De uitvoer van dit vrij groot herstelproject vond plaats in de zomer van 2013.
Oude Mombeek - Nieuwe vegetatie 1 maand na de werken
3. Hermeandering Herk in Helshoven
Partners: Stad Sint-Truiden, Alken, provincie Limburg (dienst water en dienst natuur), Natuurpunt,
WBE Helshoven, Watering De Herk.
In Helshoven is de Herk ter hoogte van de Romeinse Kassei in de vorige eeuw over een lengte van
100 meter rechtgetrokken en werden twee natuurlijke meanderes gedempt.
Met deze actie werden 2 historische meanders terug open gemaakt, zodat het water weer zijn
oorspronkelijk loop kan volgen. Daarnaast is de oever afgeschuind en werden micorprofileringen
in de beek aangebracht. Door de combinatie van deze meandering, een micorprofilering en zwak
hellende oevers geven we weer ruimte en kansen aan oeverplanten, uitstapplaatsen voor dieren
(amfibieën, zoogdieren) en habitat voor ijsvogel.
Daarnaast is er een nieuwe poel aangelegd en is met de overtollige grond een eendenvijver
geherprofileerd.
De kostprijs van de werken bedraagt 19.000€ waarvan 90% wordt gefinancierd door de provincie
Limburg in het kader van de subsidiëring van biodiversiteitsprojecten. De restfinanciering komt van
de stad Sint-Truiden en Natuurpunt.
33
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
4. Aanleg poelen en poelensnoer in Voort
Partners: Graaf le Hardy, provincie Limburg (dienst water).
Op het domein van graaf le Hardy werd in 2012 reeds een historische meander van de Herkebeek
opnieuw aangesloten, zodanig dat deze beek weer in zijn oorspronkelijke loop kan kronkelen.
Daarnaast werden er ook een aantal poelen uitgegraven.
Op dit domein zijn er langs de Herkebeek nog verschillende opportuniteiten. Na een terreinbezoek
werd beslist om nog enkele bijkomende poelen te maken en een poelensnoer aan te leggen in een
brongebied. De nodige vergunningen werden aangevraagd en de aanbesteding van de werken is
gedaan.
Uitvoering van de werken is voorzien in 2014.
KLE ACTIES
5. Aanleg poel in Eggertingen
In samenwerking met Limburgs Landschap werd een voormalige visvijver omgevormd tot
amfibievriendelijke poel. De buurt werd betrokken en nam actief deel aan het afvissen van
bodemomwoelende soorten als karper.
Deze werken werden uitgevoerd in de zomer van 2013.
6. Mombeekvallei Alken - Achterstalling beheer
In de Mombeekvallei hebben we een potentieel waardevol grasland hersteld door bramenkoepels
te verwijderen en verschillen keren per jaar te maaien en af te voeren. Reeds twee jaar na dat we
met dit beheer begonnen zijn, verschijnen de eerste bloemenpareltjes typisch voor de Herk &
Mombeekvalleien.
34
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
7. Bronnenherstel - Klein Gelmen
In Klein Gelmen (Heers) werd een waardevol brongebied hersteld (achterstallig beheer van
grasland + knotten van wilgen). Dit waardevolle gebiedje met een enorm potentieel aan KLE’s is
eigendom van een landbouwer en ligt langs de Greenspot Mettekoven (Greenspots zijn
landschapswandellussen aangelegd en onderhouden door het RLH)
Op dit perceel is ook een imker actief. Hij heeft daar momenteel koterijen staan voor zijn bijen en
heeft een aantal exoten aangepland als windscherm. Door hem te betrekken in dit project werken
we samen aan landschapsherstel met aandacht voor de ecologie. Ook werd een stuk plankenpad
aangelegd langsheen dit natte gebied.
8. Herk-de-Stad - Binnenbekken Schulensmeer
In het binnenbekken van het Schulensmeer werden enkele KLE’s hersteld.
Er werden enkele wilgen geknot. En een potentierijk schraal graslanddeel van de dijk werd ontdaan
van houtopslag in functie van de waardevolle vegetatie en wilde bijen.
35
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
3.5
Aquadra, grensoverschrijdend waterbeheer in de vier deelbekkens van de
Jeker, de Berwijn, de Voer en de Geul
Trekker
Agence de Développement Local Lontzen Plombières Welkenraedt ASBL (projectsecretariaat)
(ADL)
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren (coördinator voor Vlaanderen)
Partners
Projectpartners
 Agence de Développement Local Lontzen Plombières Welkenraedt ASBL
 Ardenne et Gaume vzw
 Contrat de rivière Haut-Geer
 Vlaamse Milieumaatschappij (VMM), Afdeling Operationeel Waterbeheer
 Provincie Limburg – Sectie Waterlopen
 Waterschap Roer en Overmaas (NL)
 Provincie Limburg (NL)
Geassocieerde partners
 Région wallonne – Service Public de Wallonie – Direction générale Opérationnelle Agriculture,
Ressources naturelles et Environnement
 Province de Liège
 Stadt Aachen
Projectperiode
Van 1 oktober 2009 tot 1 oktober 2012
Verlenging van het project tot 31 maart 2013
Financiering
Interreg IV-A.
Provincie Limburg (dienst waterlopen)
Doelgroepen
Het project betrekt drie doelgroepen op verschillende niveaus:
1. Niveau van de waterbeheerders (acties 2 en 3)
2. Gemeenten en organisaties (actie 4)
3. Het grote publiek (actie 4)
Doelstelling
Het project AQUADRA streeft naar de verbetering van de waterkwaliteit en de oplossing van de
problemen met betrekking tot de wateroverlast in vier deelbekkens van de Maas (de Jeker, de
Voer, de Berwijn en de Geul), door middel van een geïntegreerde benadering per hydrografisch
(deel)bekken die rekening houdt met de regionale organisatie van het waterbeheer.
36
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
De doelstellingen situeren zich op drie niveaus:
1. Het ontwikkelen van praktische instrumenten en een grensoverschrijdende
beheerstructuur.
2. Het testen en voortdurend evalueren van deze instrumenten en van de ingevoerde
structuur door middel van kleinschalige proefprojecten.
3. Het betrekken van de gemeenten, alle actoren betrokken bij het watergebeuren en het
grote publiek bij deze problematiek, door middel van informatie, sensibilisering en
participatie.
De realisatie van de doelstellingen zal op het einde van de periode tot een charter leiden. Het
charter zal de ingevoerde overlegprocessen en –structuren beschrijven.
Omschrijving
Het waterbeheer gebeurt door de verschillende regio’s, provincies en gemeenten. Als gevolg
hiervan zijn binnen eenzelfde hydrografisch (deel)bekken verscheidene beheeroverheden
bevoegd. Dit heeft een fragmentering tot gevolg van het waterbeheer binnen eenzelfde
(deel)bekken, met de volgende kenmerken: een gebrek aan geïntegreerde beheerinstrumenten,
een onvoldoende kennis van het werk van de naburige waterbeheerders en verschillen in
opvattingen over de toepassing en de benadering van het waterbeheer.
De organisatorische en operationele gevolgen van deze situatie zijn talrijk: een niet optimale
planning, het ontbreken van studies over de stroomafwaartse en stroomopwaartse impact van de
genomen maatregelen, niet op elkaar afgestelde meetsystemen en uitwisseling van meetgegevens
van deze systemen, verschillen in de vordering van de plannen, gefragmenteerde participatie van
organisaties en sensibilisering van de bevolking, het ontbreken van schaalvoordelen,…
Op het terrein uit het ontbreken van processen voor grensoverschrijdend overleg zich in reële
problemen, zowel op het vlak van de waterkwantiteit (erosie, waterlopen met te sterk
rechtgetrokken tracés, onvoldoende retentiezones met regelmatige overstromingen tot gevolg) als
op dat van de waterkwaliteit (hindernissen voor de migratie van vis, vervuiling, gemeentelijke
overstorten, onnatuurlijke oevers).
Verloop actie
In het begin van 2013 werd de laatste hand aan het project gelegd. Er werden nog enkele acties en
pilootprojecten afgewerkt.
Op 10 maart 2013 heeft het regionaal landschap een openingsmoment georganiseerd voor de
omwonenden van de Kevie en de inwoners van Vreren-Nerem (Tongeren). Het rechttrekken van
de Jeker in de jaren zestig leidde tot afwaartse wateroverlast, een verdroging van het valleigebied
en een verlies aan biodiversiteit. Daarom werd de historische Jekerbedding naar de Blaarmolen
opnieuw uitgegraven. Hier waren grote bouwkundige werken voor nodig, de oude kademuren
waren bij de rechttrekking gedeeltelijk afgebroken en werden weer opgebouwd, er werd een
voetgangersbrug en twee landbouwbruggen gerealiseerd.
In Vreren-Nerem waren geen collector en gescheiden riolering aanwezig, waardoor het
rioleringswater in de Beek terechtkwam. De concrete plannen bij Aquafin, Infrax en de stad
Tongeren om een collector en gescheiden riolering aan te leggen boden het ideale moment om
ook de Beek opnieuw in te richten. De werken zorgden voor heel wat overlast in de dorpen, maar
dat werd goed gemaakt met een waar dorpsfeest op zondag 10 maart waar tevens beide projecten
konden bezocht worden. Zie publieksevenementen 8.3.1.
37
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
In de loop van het jaar werden ook de picknickplaatsen ingericht langsheen de waterlopen.
Recreanten en groepen kunnen langs rivieren en beken kennis maken met het project Aquadra
aan de hand van eenvoudig ingerichte en in het landschap geïntegreerde picknickplaatsen. Er
werden negen picknickplaatsen ingericht en zes rustbanken geplaatst. Er is gekozen voor een
uniek ontwerp voor het AQUADRAgebied. In de vorm van de tafel en de banken is namelijk het
logo van Aquadra te herkennen. Op het tafelblad komt een overzichtskaart van het gebied en van
de stromen en een verwijzing naar de website en de logo’s van de partners. Bij elke picknickplaats
komt een informatiebord met uitleg over het uitgevoerde project. Picknicken kan in: Lauw, aan de
Veurs, in de Kevie, aan Molen Nekum, aan de casinovijver, in Berloz, aan de Berwijn, in
Plombières en in Henri Chapelle.
Foto’s VMM
Cartografie: om het waterbeheer grensoverschrijdend aan te kunnen pakken is het belangrijk te
beschikken over thematische grensoverschrijdende kaarten. Deze kaarten worden gemaakt in GIS.
Het verzamelen en verwerken van de digitale gegevens tot uniforme kaarten was niet eenvoudig.
De belangrijkste beschikbare datalagen werden i.s.m. het regionaal landschap bewerkt. De
thematische kaarten werden opgemaakt na de nodige transformaties van het projectsysteem (in
België is dat ‘Lambert72’), in Nederland is dat ‘Rijkdriehoekstelsel). Het kaartmateriaal werd online
gezet en is te raadplegen via www.aquadra.eu.
De beschikbare kaarten zijn:
 Projectgebied Aquadra
 Waterlopen (met aanduiding van de waterloopbeheerders)
 Erosie
 Collectoren, riolering en zuiveringsinfrastructuur
 Bodemgebruik
 Natuurgebieden, Natura 200-gebieden, vismigratieknelpunten
 Waterkwaliteit
 Wachtbekkens en overstromingsgevoelige gebieden
Meetpunten: om waterstanden op afstand te kunnen volgen installeerde men in kader van
Aquadra automatische peilmeetpunten in Vlaanderen en Wallonië. Zo kunnen waterbeheerders en
hulpdiensten via automatisch verstuurde sms-berichten tijdig geïnformeerd worden wanneer het
waak- of alarmpeil van een waterloop of wachtbekken bereikt wordt. Voor Vlaanderen werden zes
nieuwe meetstations geïnstalleerd.
De realisaties van alle partners in de verschillende gebieden werden gebundeld in een
eindrapport. Het regionaal landschap coördineerde dit werk en zorgde voor een geïllustreerde
uitgave. Elk pilootproject werd uitgebreid beschreven in het rapport aan de hand van een interview
met de projectverantwoordelijke. Het doel en het verloop van de uitvoering kwam aan bod evenals
de aandachtspunten voor de toekomst. Elk pilootproject kreeg een paspoort met de praktische
gegevens zoals de locatie, de kostprijs, de partners en de contactpersoon. En er werden enkele
38
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
foto’s toegevoegd van voor, tijdens of na de werkzaamheden. De hoofdstukken werden
opgebouwd per stroomgebied. Van elk stroomgebied werd een identiteitskaart gemaakt met een
overzicht van het gebied, de waterbeheerders, waterkwaliteit, -zuivering, -kwantiteit, beekstructuur
en vismigratie en erosie. Dan volgen de pilootprojecten van dat stroomgebied. Na de
pilootprojecten volgt een hoofdstuk met overkoepelende initiatieven zoals meetpunten, modellering
en het charter. In het laatste hoofdstuk staan de nuttige gegevens (waterbeheerders in Vlaanderen,
Wallonië en Nederland, adresgegevens van de partners en een woordenlijst). Het eindrapport werd
voorgesteld op het slotsymposium en is te raadplegen op: www.rlh.be/projecten/projecten-van-devoorbije-jaren/2013-aquadra/31
Het slotsymposium vond plaats in het Galloromeins museum in Tongeren op 13 september 2013.
Genodigden waren de partners van het project en professionelen werkzaam in de sector. De
resultaten van het project evenals de uitdagingen voor de toekomst werden die dag voorgesteld.
In de namiddag stond een terreinbezoek op het programma. De aanwezigen bezochten de twee
pilootprojecten van de Jeker: het beekherstelproject aan de Kevie en de herinrichting van de Beek
in Vreren-Nerem (Tongeren). Zie ook 8.2.1.
Nazorg en opvolging
Het project is afgelopen. Provinciegouverneur Herman Reynders en de partners hebben tijdens het
slotsymposium het Aquadra-charter ondertekend. Met deze overeenkomst willen ze de
grensoverschrijdende samenwerking versterken in de toekomst. Het overlegplatform voor het
waterbeheer in de vier grensoverschrijdende stroomgebieden van de Maas: de Jeker, de Berwijn,
de Voer en de Geul zal hier op toezien.
Foto VMM
39
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
3.6
Habitat Euregio
Trekker
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren
Partners
Nederland

Dienst Landelijk gebied (leadpartner)

Provincie Limburg

Stichting Ark

Natuurmonumenten

Stichting IKL
Vlaanderen

Regionaal Landschap Kempen en Maasland vzw

Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren vzw

Agentschap voor Natuur en Bos

Natuurpunt vzw

Vlaamse Landmaatschappij
Waals Gewest

Gemeente Oupeye

Natuurpark Hoge Venen-Eifel
Duitsland

NABU Naturschutzstation Aachen

Biologische Station im Kreis Aachen
Projectperiode
Van 1 juli 2010 tot 1 juli 2013, verlengd tot 30 september 2013
Financiering
Interreg
Provincie Limburg
RLH (LSM + Onroerend erfgoed)
ANB
Doelgroep


Gemeenten Voeren
Inwoners van Voeren (particulieren en landbouwers)
Doelstelling
Het project heeft vier subdoelen:
1. Verbeterde coördinatie tussen publieke en private natuurbeheerders over de grenzen heen bij
de aanpak van gezamenlijke problemen door middel van een Euregionaal overlegplatform dat
een duurzame samenwerking rond natuur- en landschapsbeheer ondersteunt. In dit
Euregionaal overlegplatform moet gecommuniceerd worden over het belang en de voordelen
van groene verbindingen.
40
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
2. Een gezamenlijke aanpak van de bescherming en verbetering van leefgebieden voor
gidssoorten in de Euregio Maas-Rijn. Door een strategie voor leefgebiedenbenadering uit te
werken wordt ingezet op de bescherming van leefgebieden als leefruimte voor meerdere
soorten in plaats van het uitvoeren van beschermingsplannen voor individuele soorten.
3. Versterkte groene corridors tussen de grotere natuurgebieden en nationale parken en
ontwikkeling en integratie van vuistregels voor ruimtelijke ontwikkelingsplanologie in de
Euregio.
4. Een handzame catalogus met concrete ervaringen inzake grensoverschrijdende
natuurbescherming en actieplannen met leefgebieden en groene verbindingen als
zwaartepunt.
Omschrijving




Holle wegen en bermen zijn onmisbare schakels in het gebied. Een goed beheer ervan is
essentieel. Via een op te stellen bermbeheerplan kan het Regionaal Landschap Haspengouw
en Voeren beheervoorstellen doen naar particulieren en gemeenten en zo zorgen voor
gepaste communicatie en sensibilisatie.
Door het herstel en de aanleg van poelen wordt een natuurvriendelijke habitat gecreëerd voor
enkele prioritaire soorten, zoals de vroedmeesterpad. Hierbij moeten zowel poelen, als
gunstige landbiotopen gecreëerd worden. Deze poelen/landbiotopen zullen enerzijds
geïnstalleerd worden op eigendommen van ANB en Natuurpunt. Daarnaast zullen ook op
privéterreinen poelen (incl. landbiotoop) aangelegd of hersteld worden. Het Regionaal
Landschap Haspengouw en Voeren zal de acties op particuliere eigendommen coördineren
en uitvoeren.
Naast bermen en poelen zijn ook graften door hun gevarieerde structuur en aanbod een zeer
belangrijk leefgebied voor vele diersoorten. Tegenwoordig zijn ze aan achteruitgang
onderhevig. ANB heeft een studie laten uitvoeren met als doel een actieplan voor de voerense
graften te maken. Het Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren zal trachten de
maatregelen uit het actieplan te realiseren via communicatie en sensibilisatie.
Sensibilisatie is belangrijk om de inwoners van de Voerstreek ook na het project te wijzen op
de aanwezigheid en het belang van doelsoorten zoals de hazelmuis en vroedmeesterpad.
Zowel algemene publicaties in de landschapskrant en de pers, als specifieke communicatie bij
uitvoeringen en acties op het terrein zorgen voor de herkenbaarheid van het project, de
financierders en de betreffende doelsoorten. Ook richt het project zich op het actief betrekken
van de jeugd van Voeren.
Verloop actie
Het project Habitat Euregio is afgerond. Het RLH heeft concreet volgende acties gerealiseerd:

Amfibiebiotopen: afgelopen jaar werden nog eens 13 bijkomende biotopen aangelegd of
hersteld.
Dit brengt het totaal biotopen dat door het RLH werd aangepakt binnen dit project op 30.
Waaronder 7 nieuwe poelen, 14 herstelde poelen en 9 nieuwe of herstelde drinkbakken.
Deze werken gebeurden in overleg met ANB en NP. Deze partners richtte respectievelijk
ook 36 en 10 amfibiebiotopen in tijdens dit project. Een mooi gezamenlijk totaal van 76
biotopen voor de vroedmeesterpad en andere amfibieën in de Voerstreek.
41
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Herstel amfibiebiotoop
Werfbordje herstel van amfibiebiotopen

Bermen en holle wegen als natuurverbinding: afgelopen jaar werd de inventarisatie
afgerond van de holle wegen in Voeren. In overleg met het gemeentebestuur, Toerisme
voerstreek vzw, agro-beheergroep, ANB en NP is er tot op heden regelmatig overleg over
het onderhoud van de holle wegen en bermen op het wandelnetwerk, waarbij deze
inventarisatie als handleiding gebruikt kan worden. Het RLH heeft ook samen met BB een
projectvoorstel ingediend voor de financiering van een bermdorser: een aangepaste
machine die het mechanisch maaien van holle wegen en graften zou kunnen doen. Dit
project werd echter afgewezen. RLH en ANB blijven verder zoeken naar een project om
het beheer van de graften en taluds in Voeren duurzaam en efficiënt aan te pakken.
 Dankzij het Habitatproject hebben de Vlaamse partners (RLH, NP studie, ANB) ook het
initiatief genomen om een vroedmeesterpad overlegplatform te organiseren (2012) en is
er
een
samenwerking
ontstaan
met
het
Nederlandse
overlegplatform.
(IKL,RAVON,Natuurbalans,vrijwilligers,..). Deze platvormen zullen ook na het einde van
42
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
het project voortgezet worden (trekkers: IKL en RLH). Op deze platformdagen wordt
praktische informatie uitgewisseld, knelpunten aangehaald en voortgangen besproken.
 Dankzij een budgetherschikking van het ANB en de cofinanciering van de Provincie en de
Koning Boudewijnstichting is een gemeentelijke boomgaard ingericht als
Belevingsboomgaard. Naast permanente infoborden over typische soorten van Voeren
en de boomgaard (Hazelmuis, vroedmeesterpad, specht, bij,..) zijn er belevingselementen
aangebracht zoals: plukstokken, een vlechthut, klimtoestel, bijenhotel, speelveld,..
Een bestaande veedrinkbak werd verplaatst en hersteld en samen met een extra nieuwe
bak voorzien van silexstenen en een infobord. De opening van de belevingsboomgaard op
17 september met meer dan 180 leerlingen van de lagere scholen werd uitgezonden op
het jeugdjournaal van Karrewiet.
 Mede dankzij de budgetherschikking werden het afgelopen jaar ook 59 fruitbomen, 900
lm haag en 7000m² houtkant aangeplant. En 14 ploegdagen knotwerken langs
waterlopen uitgevoerd. Dit ten voordele van Hazemuisbiotopen in Teuven.
 De Belangrijkste communicatieve acties van het afgelopen jaar waren het:
- Eindsymposium (14 juni Kerkrade, 120 pers.), met de voorstelling van de brochure en
film. http://www.3landenpark.eu/habitat/ . Zie 8.2.2.
- De opening van de belevingsboomgaard op 17 september met meer dan 180
leerlingen van de lagere scholen.
- Artikels in de landschapskrant (mei en september) en in verschillende media
- Werfborden bij uitvoeringen op het terrein
Conclusie
Het regionaal landschap heeft 30 habitats beter geschikt gemaakt voor de vroedmeesterpad en
voor andere amfibieën. Samen met de Vlaamse partners ANB en NP zijn dit er ruim 70 voor de
Voerstreek. Dit kan een impuls zijn voor de vroedmeesterpad en andere amfibieën om zich te
versterken in bestaande leefgebieden of nieuwe leefgebieden te ontdekken.
43
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Ook voor de Hazelmuis zijn er belangrijke inrichtingen gedaan. Maar ook hier is verdere
sensibilisatie en aangepast beheer noodzakelijk voor het behoud van deze soort. In de toekomst
moet er vooral gefocust worden op het verbinden van de bestaande leefgebieden.
Het internationale karakter van het project zorgde voor een goede kennisuitwisseling en praktische
inzichten inzake inrichting en beheer.
Nazorg en opvolging
Het project is afgelopen. RLH blijft betrokken bij het grensoverschrijdend hazelmuisplatform dat
opgericht wordt met de Vlaamse en de Nederlands partners en andere organisaties werkzaam in
de sector. Een blijvende samenwerking tussen de Vlaamse en de Nederlandse partners is
aangewezen om de soort verder op te volgen en te zorgen voor een goed beheer van de herstelde
poelen.
Met een onderhoudsplan voor de graften en holle wegen kan er gezocht worden naar een efficiënt
en ecologische beheer van deze waardevolle taluds in Voeren. De opgerichte Agrarische
beheergroep kan hier een belangrijke rol in spelen. Het blijft echter noodzakelijk voldoende
middelen en draagkracht te vinden voor een structureel beheer.
44
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
3.7
Mensen en soorten als ambassadeurs voor biodiversiteit
Trekker
Natuurpunt Limburg vzw
In overleg met




Nationale Boomgaardenstichting vzw (co-promotor)
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren (co-promotor)
Natuurpunt Beheer vzw (co-promotor)
alle lokale partners actief rond biodiversiteit
Projectperiode
Van 1 mei 2011 tot en met 30 april 2014 (RLH startte op 01/10/11)
Doelgroep
Het RLH richt zich binnen dit project op alle lokale partners die actief zijn rond biodiversiteit in hun
omgeving. Gemeenten, lokale natuurorganisaties in eerste instantie maar ook inwoners, scholen,
… worden betrokken.
Doelstellingen
Het project beoogt om met gerichte acties en laagdrempelige activiteiten de lokale bevolking te
betrekken bij de lokale biodiversiteit. Zo zal het draagvlak voor natuur, landschap en soorten
vergroten wat zal leiden tot een grotere streekgebonden biodiversiteit met een duurzaam karakter.
Het RLH zal binnen dit project fungeren als biodiversiteitsloket: gemeenten, organisaties,
particulieren, … met vragen i.v.m. soort- en biotoopverbeterende maatregelen in het buitengebied
kunnen terecht bij het RLH. Er zal behalve adviesverlening ook ondersteuning geboden worden
voor terreinuitvoerende acties. Verder zal het RLH samen met de gemeenten inhoud geven aan de
gemeentelijke biodiversiteitscharters om zo te komen tot een duurzaam werking rond biodiversiteit.
Financiering


LEADER Haspengouw
eigen middelen Natuurpunt Limburg vzw, NBS, Natuurpunt Beheer en RLH
Verloop actie
Het BIODIVERSITEITSLOKET heeft in 2013 volgende biodiversiteitsacties opgezet:
Bilzen:
 opmaak Biodiversiteitscharter en organisatie ‘Biodivers Bilzen’ op 21 mei.
 duurzaam KLE-beheer en -behoud i.k.v. Plan Leeuwerik. Zie ook 3.10.
 organisatie ‘Bilzen, de boom in!’ op 11-12 oktober.
Borgloon:
 begeleiden van inrichtingswerken voor vroedmeesterpad in Grootloon.
45
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013

opmaak Biodiversiteitscharter en organisatie Biodivers Borgloon op 22 mei.
Hasselt:
 overleg gierzwaluwwerkgroep ivm gierzwaluwwandeling en jeugdherberg.
Heers:
 voorbereidingen
voor
inrichtingswerken De
Waterkuil gestart
(financiering,
stabiliteitsstudie, bouwvergunning).
 voorbereidend overleg ‘Klaprozen- en AkkerbloemenFestival’gestart.
Herk-de-Stad:
 opmaak Biodiversiteitscharter en organisatie ‘BiodiversHerk-de-Stad’ op 25 mei.
 deelname ‘Feest in de boomgaard’ met stand en vertelworkshop op 22 september.
 partnership bij biodiversiteitsproject ‘strippen voor biodiversiteit’ aangegaan.
 voorbereidend overleg ‘LandschapsDoeDag 2014’gestart.
Kortessem:
 opmaak Biodiversiteitscharter en organisatie ‘Biodivers Kortessem’ op 24 mei.
 biodiversiteitsproject en NME draagvlakproject ‘stallen, snackbars voor vleermuizen’
ingediend. Goedgekeurd en startoverleg op 18 september.
Gingelom:
 organisatie geslaagd akkervogelsymposium op 4 juli.
Riemst:
 opmaak Biodiversiteitscharter i.s.m. gemeente, MINA-raad, Limburgs Landschap, Orchis
en Natuurpunt Riemst gestart.
Sint-Truiden:
 opmaak Biodiversiteitscharter en organisatie ‘Biodivers Sint-Truiden’ op 22 mei.
 organisatie ‘geslaagde LandschapsDoeDag’ op 6 oktober in kasteelpark van Duras (3.500
bezoekers) met Haspengouwse Biodiversiteit als thema.
 organisatie Scharrelkids op 28,29 en 30 oktober in Nieuwenhoven.
 QuickWin Natura2000 ‘Duras’ ingediend en goedgekeurd.
 biodiversiteitsproject ‘hermeandering Helshoven’ goedgekeurd en opgestart.
Tongeren:
 Haspengouwse luik van LIFE+project ‘Restoring hamster populationsandbiodiversity’
voorbereid en ingediend.
46
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013


organisatie ‘Bilzen, de boom in’ op 10 oktober voor 171 Tongerse schoolkinderen.
partnership bij biodiversiteitsproject ‘biodiverse campus De Mijlpaal’ aangegaan en gestart
met Scharrelkids-activiteit en aanplantactie.
 opmaak Biodiversiteitscharter i.s.m. Stad, Stedelijke Adviesraad Leefmilieu, Leefmilieu
Tongeren, Natuurpunt De Kevie en Zuidoost-Limburg gestart.
Voeren:
 opening Speelboomgaard op 17 september met biodiversiteitsworkshops.
Wellen:
 opmaak Biodiversiteitscharter i.s.m. gemeente, WEL en ’t Bokje gestart.
Overkoepelend
 akkervogels: het label KORTWEG NATUUR werd het voorbije jaar verder uitgewerkt. Zie
ook 3.1 KORTWEG NATUUR.
 Samenwerking rond de lokale biodiversiteit met andere projecten/organisaties (o.a.
Interleader, CoMoLa Provincie Limburg, …).
Nazorg en opvolging
In 2014 namen zo’n 6.000 personen deel aan één van bovenstaande biodiversiteitsacties. De
opgestarte acties (zie hierboven) worden in 2014 verder uitgewerkt. Daarnaast gaat het RLH,
samen met de lokale natuur- en landschapspartners in drie bovenstaande gemeenten de
biodiversiteitscharters ondertekenen tijdens een publieksactiviteit. Indien zich in 2014 bijkomende
gemeenten aanmelden, trachten we dit proces te begeleiden. Daarnaast doen we bij elk project
van het RLH een ‘biodiversiteitstoets’ zodat de Zuid-Limburgse biodiversiteit in elk project de
nodige aandacht en de juiste maatregelen krijgt.
47
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
3.8
Plan Leeuwerik
Trekker
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren
In overleg met


Stad Bilzen
alle lokale partners actief rond biodiversiteit (Natuurpunt Spouwen, ANB, NBS, VLM, Bilzerse
scholen, …)
Projectperiode
Van 1 november 2011 tot en met 31oktober 2014.
Doelgroep
Het RLH richt zich binnen dit project op alle gebruikers van het landschap. Afhankelijk van het type
actie worden de lokale partners die actief zijn rond biodiversiteit in Bilzen en degewenste
doelgroepen betrokken (inwoners, landbouwers, scholen, …).
Doelstellingen
Het Plan Leeuwerik heeft volgende doelstellingen:
 uitvoeren van diverse landschapsgerichte maatregelen (~landschapszorg)
 met maximale kansen voor de biodiversiteit en de ecologische infrastructuur in het
buitengebied
 op maat van en bruikbaar voor alle gebruikers van dat landschap.
Financiering
Stad Bilzen
Verloop actie
Bij de aanvang werd, i.s.m. de kernwerkgroep, een startnota opgesteld waarin de werkmethodiek
en de concrete acties zijn opgelijst. De startnota dient als basisdocument om het Plan Leeuwerik
uit te voeren. Het RLH coördineert de uitvoer van het Plan Leeuwerik, in samenspraak met de Stad
Bilzen en de betrokken partners. In 2013 werden volgende acties uitgevoerd:
GEBIEDSGERICHT KLE-INRICHTING/-HERSTEL
 aanpassen huidige KLE-subsidiereglement: in augustus 2013 werd een voorstel geformuleerd
voor een aangepast KLE-subsidie reglement. Mits goedkeuring start dit vanaf 01/01/14.
 organisatie Bilzerse KLE-zitdag: op 21/10/13 en 04/11/13 werden twee KLE-zitdagen in het
Dienstencentrum Territorium georganiseerd van 14.00 tot 18.30 uur.
 adviesverlening bij geïnteresseerde particulieren: tussen 01/11/12 en 12/11/13 werden 18
vragen via het Landschapsloket behandeld. Uit deze aanvragen volgden op 8 verschillende
locaties uitvoeringen op terrein. Er werden 2 poelen geruimd, 25 hoogstambomen en 360 m
haag geplant en diverse knotbomen geknot.
48
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013

organisatie hoogstamcursus: op 28/02/13 en 02/03/13 vond een snoeicursus voor
hoogstamfruitbomen plaats in Spouwen. De terugkomdag zomersnoei ging door op 24/08/13.
Er namen 25 deelnemers deel.
GEBIEDSGERICHT AKKERVOGELBEHEER
 adviesverlening bij geïnteresseerde landbouwers: de Bilzerse landbouwers kunnen bij de
bedrijfsplanner van de VLM terecht voor adviesverlening rond akkervogelbeheer. Al de
inkomende aanvragen werden behandeld en er werd 25 are akkervogelbeheer afgesloten via
een Beheerovereenkomst.
 bloemrijke bijenrand: Natuurpunt Spouwen legde in 2013 bloemrijke akkerranden aan van
1,23ha i.s.m. het RLH.
LANDSCHAP OP TAFEL
 organisatie Bilzerse Ronde van de Sapmobiel: van 7 t.e.m. 13/10/13 hield de Sapmobiel van
de Nationale Boomgaardenstichting halt in Bilzen (Alden Biesen). Particuliere eigenaars van
hoogstamfruit konden hun appels laten verwerken tot appelsap. Zo werd ruim 15 ton appels
verwerkt.
 organisatie pluk- en fruitverwerkingsactiviteit: 10, 11 en 12/10/13 vond de tweede editie van
‘Bilzen, de boom in’ plaats. Donderdag 10/10 kwamen 171 kinderen uit 4° leerjaar van
Tongerse scholen de boomgaarden van Alden Biesen ontdekken. Vrijdag waren 188 Bilzerse
kinderen aanwezig. Zaterdag 12/10 werd de boomgaard opengesteld voor particulieren die
appels konden rapen om daarna eigen sap mee naar huis te nemen . De voorziene plaatsen
(350 gezinnen) waren volgeboekt en er werd zo’n 6 ton appels uit de boomgaard gehaald.
 sap voor scholen: elke deelnemende school aan ‘Bilzen, de boom in’ kreeg per klas een 5lappelsapkratje. Er werden 154 sapkratjes aan 63 Bilzerse en 91 Tongerse klassen verdeeld.
 Leaderproject ‘Bilzen, de boom in: van bloesem tot sap’: op 24/10/13 werd een
projectaanvraag ingediend bij Leader Haspengouw waarin de uitbouw van het
fruitplukevenement ‘Bilzen, de boom in’ en de ontwikkeling van Bilzershoogstamsap centraal
staat. Gezien de goedkeuring, start dit project begin 2014.
KLEIN HISTORISCH ERFGOED
 hekwerken: er werden 2 hekwerken aan de Rentmeesterij van Alden Biesen hersteld en
teruggeplaatst.
 bakovens: in het voorjaar werden verschillende (restanten van) lemen bakovens in Rosmeer
met specialisten bezocht in de hoop ze te kunnen herstellen en terug te gebruiken. De ovens
zijn echter niet meer in een toestand dat ze te herstellen zijn.
Nazorg en opvolging
Ook in 2014 coördineert het RLH de uitvoer van het Plan Leeuwerik verder i.s.m. lokale partners.
Op de planning staat het promoten en uitvoeren van KLE-herstel, KLE-inrichting, akkervogelbeheer
en herstel van klein historisch erfgoed. Daarnaast wordt gestart met de uitvoering van het
LEADER-project ‘Bilzen, de Boom in’.
49
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
4 Landschapszorg en streekeigen karakter
4.1
Landschapsanimator en landschapsteam
Trekker
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren
Partners


Onroerend erfgoed
Afhankelijk van het project: eigenaar, gemeente, provincie, ANB, Bosgroep Zuid-Limburg ...
Financiering
Onroerend erfgoed
Restfinanciering: eigenaar, in voorkomend geval gemeente, ANB of andere
Projectperiode
Doorlopend
Doelgroep
Landschapsherstel voor particulieren en gemeenten
Opdracht
Landschapsherstel voor particulieren en gemeenten volgens de criteria opgesteld door Onroerend
Erfgoed. Met de toegekende projectmiddelen mogen herstel- en verbeteringswerken aan het
landschap worden uitgevoerd (versterken van de cultuurhistorische of esthetische waarde) en
ontsluitings-, onderzoeks- en voorlichtingswerken binnen het prioritaire werkingsgebied van het
Regionaal Landschap. Onder deze prioritaire gebieden worden de ankerplaatsen en relictzones
verstaan, zoals aangeduid in de landschapsatlas.
In het kader van de opdracht van het regionaal landschap betreffende landschapszorg wordt er
jaarlijks met Onroerend Erfgoed een afsprakennota opgesteld. De acties die ondernomen worden
in dit kader, kunnen gebundeld worden in vier thema’s. Deze zijn karakteristiek voor ons
werkingsgebied:
a.
b.
c.
d.
Het Gallo-Romeins erfgoed
Heraanleg en instandhouding van KLE
Klein historisch erfgoed
Historische sites, tuinen en parken
50
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Resultaten
a. Gallo-Romeins erfgoed
De landschapsanimator volgt mee de visievorming rond het beheer en de ontsluiting van de
verschillende tumulisites op. De gemeente Gingelom vroeg voor het beheer van haar tumuli
een onderhoudspremie aan. De werken aan deze tumuli worden volledig betaald door de
gemeente, maar opgevolgd door de landschapsanimator. Het Regionaal Landschap heeft
i.s.m. de gemeente een plan uitgewerkt voor de ontsluiting van deze tumuli, dat in 2013 in
uitvoering ging. Zie ook 5.2.
In Tongeren werd een plan uitgewerkt voor het herstel van het esthetische aspect van de
Beukenberg. Langs een deel van dit Romeinse aquaduct stond een betonnen schutting, die
zeer onderhevig was aan vandalisme. In overleg met de stad Tongeren en Onroerend Erfgoed
werd een plan uitgewerkt om deze schutting te verwijderen en te vervangen door een meer
landschappelijk geïntegreerde afsluiting en een inheemse haag. Hiervoor werd ook een
onderhoudspremie aangevraagd.
Speciale aandacht van de landschapsanimator gaat ook uit naar het landschap van de
Ankerplaats van Grootloon en deze van de Kasteeldorpen Voort en Gotem, in de omgeving
van de Romeinse weg. Het Agentschap Onroerend erfgoed is van start gegaan met de
procedure voor de aanduiding van deze ankerplaatsen. Hiervoor ging er in 2013 een
terreinbezoek door.
b. Heraanleg en instandhouden van KLE
De aandachtspunten binnen het landschap van Haspengouw en Voeren zijn
hoogstamboomgaarden, hagen, houtkanten, solitaire bomen, houtkanten, poelen, holle wegen.
We krijgen rond deze KLE zeer veel vragen van particulieren. Aanvragen die binnen de
prioritaire gebieden vallen, worden door de landschapsanimator behandeld, aanvragen die
buiten de prioritaire gebieden liggen door het landschapsloket. We trachten zo veel mogelijk de
andere bestaande subsidiemogelijkheden (gemeente, ALV, …) te benutten. Aanvragen van
landbouwers worden steeds besproken met de VLM-bedrijfsplanner, waarbij de mogelijkheden
voor de beheerovereenkomsten worden gepromoot. Ook deze bedrijfsplanner heeft in zijn
contacten oog voor andere mogelijkheden via het Landschapsteam. Mensen met vragen rond
bos worden in contact gebracht met de Bosgroep.
Na de eerste selectie via het Landschapsloket (175 adviesvragen) werd op ongeveer 70
locaties een beroep gedaan op de Landschapsanimator, al dan niet gevolgd door een realisatie
op het terrein door het Landschapsteam.
Enkele voorname realisaties binnen dit thema zijn:
 De aanplant en onderhoud van hagen en knotbomen, fruitbomen op enkele percelen in de
omgeving van
- Voeren (aanplant fruitbomen, hagen, houtkanten, knotwerken …)
- Helshoven (Borgloon) (aanplant hoogstamboomgaard, verwijderen streekvreemde
coniferenhaag)
- Heks (Heers) (aanplant hagen en loofbomen + herstel muur nabijgelegen historische
hoeve)
- Bilzen (aanplant boomgaard Rosmeer, rentmeesterij, knotwerken)
- Sint-Truiden: aanplant boomgaard
51
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
 Herstel omgeving kapellen Gingelom (R27008) en Riemst (achterstallig onderhoud bij
Snijerskapel, veldkruis, ...)
 In de Voerstreek ging een speciale ‘knotploeg’ op pad om achterstallig onderhoud uit te
voeren aan de karakteristieke oude knotbomen, met name langs de waterlopen. In het
voorjaar van 2013 werden tal van bomen geknot langs de Gulp.
Door het Landschapsteam werden binnen de prioritaire gebieden van Onroerend erfgoed in
2013 de volgende KLE geplant, aangelegd en hersteld:
loofbomen
haag
houtkant
aanplant/herstel
boomgaard
herstel haag
knotten/boomverzorging
poelen/vijvers
57 stuks
5 km
0,12 ha
8 ha
2,4 km
40 bomen
5
52
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
De landschapsanimator verleent een actieve medewerking aan andere projecten van het
regionaal landschap: Landschapsloket, parkrangers, Duurzaam behoud Haspengouws
landschap, Herk en Mombeek, Habitat Euregio, Leader Klein Historisch erfgoed, Leader Kluis
Vrijhern, Bloesemlint, ...
De landschapsanimator en het landschapsloket organiseerden dit jaar een cursus rond
Haspengouwse landschapselementen. Zie ook 6.2.
c. Klein historisch erfgoed
In Haspengouw en Voeren zijn er naast het levende erfgoed (kleine landschapselementen) ook
veel niet-levende cultuurhistorische relicten aanwezig, zoals smeedijzeren ornamenten
(windwijzers, hekwerken, weidepoorten …), bronnen, waterputten, kapelletjes, veedrinkbakken
… Ook deze elementen verdienen onze aandacht, want ook zij getuigen van gebruiken uit een
niet zo ver verleden.
In 2012 werd een Leaderproject goedgekeurd waardoor we extra middelen hebben om de
nodige aandacht te kunnen besteden aan dit klein historisch erfgoed en het ermee verbonden
landschap. In 2013 werden tal van acties uitgevoerd in het kader van dit project en
verschillende zijn in voorbereiding voor uitvoering in 2014. Voorbeelden zijn het herstel van een
parkpoort bij het kasteel van Duras en Mariagaarde, het herstel van weidebarrieren in
Grootloon, Alden-Biesen, Gingelom, de snoei van enkele lindebomen bij de kapel van Nerem in
Montenaken, werken bij kapellen in Riemst en Gingelom,... Zie ook 4.8.
d. Historische sites, tuinen en parken
De gemeente Hoeselt werkt een plan uit voor de site van Kluis van Vrijhern. Hiervoor werd eind
2012 een landschapsarchitect aangesteld. In 2013 werd een visie ontwikkeld voor de toekomst
van de Kluis en een landschapherstelplan uitgewerkt. De landschapsanimator is nauw
betrokken bij het planningsproces en zal in 2014 mee instaan voor het uitvoeren van het plan.
In Voeren (Teuven) werd een eerste fase van het landschapsherstel voor een deel van de vallei
bij het kasteel (vroegere abdij) van Sinnich uitgevoerd. Er werden tal van knotbomen langs de
Gulp geknot, een grote boomgaard en ca. 800 m inheemse hagen geplant.
53
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Ook bij enkele kasteelparken werd advies verleend en/of werken uitgevoerd (kasteel Duras:
herstel poorten park, aanplant hagen; kasteel Mariagaarde: aanplant hagen, herstel poort;
Kolmont: aanplant hagen; Printhagen: aanplant hagen).
Nazorg en opvolging
Ook aan nazorg wordt de nodige aandacht besteed. Bomen en haagplantsoen die het eerste
groeiseizoen niet overleefd hebben, worden door het team in overleg met de eigenaar vervangen.
Via de infofolders m.b.t. KLE die vanuit het landschapsloket worden opgemaakt, krijgen de
eigenaars de nodige info over het verdere beheer van de aanplantingen.
54
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
4.2
Een ‘Landschapsloket’ in Haspengouw en Voeren
In overleg met







Gemeenten
Landschapsanimator
VLM bedrijfsplanner
Nationale Boomgaardenstichting
Natuurverenigingen
Natuurwachter
Bosgroep
Financiering



Eigen middelen
Onroerend erfgoed
Gemeentelijke projecten
Doelgroep
Hoofdzakelijk particulieren, ook landbouwers, gemeenten, natuurverenigingen, ...
Projectperiode
Opgestart in 2007
Doelstelling en omschrijving
Het landschapsloket vormt, samen met de landschapsanimator, het aanspreekpunt voor
landschapszorg in de streek. Iedereen met een specifieke vraag rond de aanleg en het beheer van
kleine landschapselementen, een natuurvriendelijke inrichting van een perceel, subsidiemogelijkheden, vergunningen m.b.t. natuur en KLE wordt deskundig verder geholpen.
Tijdens een terreinbezoek worden de mogelijkheden besproken en wordt advies verleend, waarbij
we o.a. aandacht besteden aan: beheer KLE volgens de Code van Goede Natuurpraktijk, gebruik
inheemse soorten en waar mogelijk autochtoon plantmateriaal, cultuurhistorische gebruiken,
aanleg en beheer in functie van bepaalde soorten (bijv. eikelmuis, kamsalamander, steenuil, ...).
Op deze manier vergroten we het draagvlak voor natuur en landschap in de streek.
Resultaten
Adviezen
Steeds meer inwoners van Haspengouw en Voeren vinden hun weg naar het landschapsloket,
mede dankzij de communicatie via de landschapskrant, de gemeentelijke infobladen, de
Landschapsdoedag en de werking van de parkrangers. Ook gebiedsgerichte projecten leverden
nieuwe aanvragen en uitvoeringen op.
55
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
In 2013 werden er meer dan 170 vragen behandeld. Afgelopen jaar kwamen de meeste vragen uit
Hasselt, Bilzen, Tongeren, Voeren en Riemst.
Meestal wordt er advies gevraagd i.v.m. de aanleg en het onderhoud van de meest typische
landschapselementen: de hagen en de hoogstamboomgaarden. Dit advies kan gaan over
autochtoon plantgoed, streekeigen soorten, oude variëteiten, gebruiksmogelijkheden, praktische
vragen i.v.m. onderhoud en snoei, aanplant, subsidiemogelijkheden, vergunningen, …
Ook rond poelen krijgen we regelmatig vragen. Hierbij worden mensen geholpen bij de
vergunnings- en subsidieaanvragen, en de praktische uitvoering op terrein. De
projectverantwoordelijke van het RLHV staat de aannemer op terrein bij en ziet erop toe dat de
poelen op een natuurvriendelijke manier ingericht worden.
Ook landbouwers vinden regelmatig de weg naar het Landschapsloket, met vragen over
aanplanting van KLE en beheerovereenkomsten. Landbouwers worden voor de meeste
subsidieaanvragen rond kleine landschapselementen doorverwezen naar de VLM bedrijfsplanner.
Ook is er afstemming tussen het RLHV en de provincie i.v.m. lopende projecten; zoals Boeren
planten bij Boeren.
In 2013 hadden alle Haspengouwse gemeenten een subsidiereglement voor de aanleg en/of
onderhoud van kleine landschapselementen, met uitzondering van Herstappe. De meeste
gemeenten hanteren eenzelfde subsidiereglement, naar voorbeeld van het ‘standaardmodel van
het RLHV’. Sinds 1 juli 2011 heeft ook de stad Tongeren een reglement voor subsidies op (enkel)
hoogstambomen.
We merken dat een gebieds- en projectgerichte aanpak een belangrijke stimulans is voor de
inwoners. Via een duidelijke communicatieactie worden vele inwoners doeltreffend bereikt. Wie
zien dan ook een duidelijke stijging van de aanvragen bij het Landschapsloket na het lanceren van
een oproep. Zeker de (gratis) hulp van het Landschapsteam is een regelmatig terugkerende vraag.
56
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Aantal aanvragen/contacten via het Landschapsloket per gemeent e
Aantal adviezen per type KLE per gemeente
Er werden in 2013 door de terreinploegen van het RLH in het kader van de verschillende
projecten tal van kleine landschapselementen aangelegd en hersteld:
aanplant/herstel
hoogstam fruitbomen
aanplant loofbomen
20 ha
aanplant haag
aanplant/herstel
houtkant
7,5 km
1,6 ha
herstel haag
3,4 km
knotten/boomverzorging
16 stuks + 2 km
amfibiebiotopen
29
holle wegen
5
41 stuks
Deze werken werden voorbereid en opgevolgd door de medewerkers van het Landschapsloket.
57
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Voor
na
Voor
na
Infofolders
Momenteel beschikken we per KLE over een infofolder i.v.m. de aanleg en onderhoud ervan:
hagen en houtkanten, hoogstamboomgaarden, poelen, houtkanten en graften, knotbomen. In 2014
zal er een nieuwe folder bijkomen i.v.m. de gemeentelijke subsidiemogelijkheden en een folder
over het belang en het beheer in functie van bijen.
In het infoblad van de gemeenten Heers en Bilzen werd een artikel geplaatst om de KLE’s en de
subsidiemogelijkheden nog eens extra in de kijker te zetten.
Ook werden er twee zitdagen georganiseerd in Bilzen aan het loket van de milieudienst, waar de
inwoners van Bilzen met al hun vragen omtrent KLE’s terecht konden. Dit is een laagdrempelige
manier om inwoners te bereiken.
Nazorg en opvolging
De gemeentelijke subsidiereglementen voor de aanleg en het onderhoud van KLE vormen, in
combinatie met het gratis advies en de begeleiding door het Landschapsloket, voor particulieren
een belangrijke stimulans om een extra inspanning te doen voor de natuur en het landschap in
onze streek.
We merken dat zowel particulieren als landbouwers goed de weg naar het landschapsloket vinden.
Ook steeds meer gemeenten hebben de natuurlijke reflex om aanvragen aan het landschaploket
door te spelen. We kunnen stellen dat het RLH ondersteunend werk doet voor vele gemeentelijke
milieudiensten op gebied van aanplant en onderhoud van KLE’s.
58
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Project KLE Tongeren
In het begin van 2013 werden de werken verder gezet die aangevat waren in het winterseizoen van
2012. Met het oog op het duurzaam beheren van kleine landschapselementen in de regio tussen
de Bilzer- en de Sint-Truidersteenweg werd in overleg met de eigenaren bekeken waar er
achterstallig beheer uitgevoerd kon worden, hoogstamboomgaarden aangeplant en houtkanten
hersteld. De totale kostprijs van de uitvoering van dit project bedroeg circa 25.000 euro. De werken
werden bekostigd door de stad Tongeren (1/3) en Limburg Sterk Merk (2/3).
Concreet werden in 2013 onderstaande landschapswerken afgerond:




hagen/houtkanten: uitvoering door LSM-ploeg (De Wroeter):
 herstellen/opvulllen van bestaande hagen: ca. 250 m
 achterstallig onderhoud hagen & houtkanten: ca. 900 m
knotten: via LSM
 2 knotessen
Hoogstam boomgaarden: uitvoering door de Nationale Boomgaardenstichting
 achterstallig onderhoud/snoei: 3 boomgaarden
aanplant nieuwe hoogstam: 18 hoogstam fruitbomen
KLE binnen Plan Leeuwerik Bilzen
Kaderend binnen Plan Leeuwerik wordt in de stad Bilzen een ‘gratis Landschapsteam’ ter
beschikking gesteld voor landschapsherstelwerken bij particulieren. De eigenaar betaalt enkel het
plantgoed en het materiaal, de werkuren worden door de projectmiddelen van het regionaal
landschap en de stad Bilzen betaald.
Deze actie loopt van september 2012 t.e.m. oktober 2014. Meer info: zie 3.8 Plan Leeuwerik,
gebiedsgericht KLE-inrichting/-herstel.
Ecologische waarden i.f.v. bijen
Bij de aanplant van hagen en houtkanten wordt er rekening gehouden met de diversiteit in functie
van de bijen. Zo wordt er onder meer rekening gehouden met een zo gespreid mogelijk
voedselaanbod doorheen het jaar (voedselboog). In specifieke gevallen wordt ook de voorkeur
gegeven aan vrij uitgroeiende hagen (heggen) of houtkanten omdat die volledig tot bloei kunnen
komen.
Bloesemlint
In het kader van de kandidatuurstelling ‘Maastricht Culturele Hoofdstad 2018’ hebben verschillende
partners uit de Euregio het initiatief genomen om samen te werken aan het heropwaarderen van
het landschap in de Euregio. Ze ondertekenden een intentieverklaring om op internationaal niveau
samen te werken rond het betrekken van de bewoners van de Euregio – van jong tot oud – bij het
cultuurlandschap en de groene, omringde ruimte. Met hierbij bijzondere aandacht voor de
hoogstamboomgaarden. Dit kan bereikt worden via diverse belevingsactiviteiten en door
terreinwerkzaamheden uit te voeren.
In Wallonië hebben de gemeenten Visé en Plombières een voortrekkersrol, in Nederlands Limburg
is Instandhouding Kleine Landschapselementen (IKL) het aanspreekpunt, in Belgisch Limburg is dit
het Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren (RLH) en in Duitsland zal NABU-Aachen het
voortouw nemen.
59
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Op 18 januari werd in het kader van Bloesemlint en de samenwerking tussen de verschillende
partners o.a. een vriendenboomgaard aangelegd op het Plateau van Caestert te Riemst. Er vond
een persmoment plaats waarop alle partners -inclusief lokale betrokkenen- uitgenodigd waren.
In navolging van deze samenwerking werd een Leaderproject ingediend waarbij het RLH partner is
om de hoogstamboomgaard in de kijker te zetten. Ook wordt er een Interregproject voorbereid met
de verschillende partners over de grenzen heen.
Persmoment Bloesemlint, Caestert.
60
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
4.3
Hoogstamkernen in Sint-Truiden
Trekker
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren
Partner
Stad Sint-Truiden
Eigenaars met hoogstamboomgaarden in het R.U.P. Groene Waarden
Financiering
Stad Sint-Truiden
Doelgroep
Eigenaars met hoogstamboomgaarden in het R.U.P. Groene Waarden Sint-Truiden
Projectperiode
Vernieuwd van 1 juli 2013 – 31 december 2019
Doelstelling en omschrijving
In het R.U.P. Groene Waarden van Sint-Truiden werden hoogstamkernen aangeduid. Dit zijn
gebieden die vanwege hun hoogstamboomgaarden van groot belang zijn voor de natuur, het
landschap en de recreatieve beleving van de gemeente. Ter ondersteuning van de eigenaars en
gebruikers van de percelen werd door de stad een uitgebreide financiële vergoeding uitgewerkt, als
stimulans om de boomgaarden goed te beheren en te herstellen. Het RLH heeft als opdracht om
de betrokken eigenaars te adviseren en te begeleiden bij alle aspecten die bij het beheer en herstel
van de hoogstamboomgaard komen kijken, zodat een duurzaam behoud van de boomgaarden
gegarandeerd is.
Verloop actie
Alle eigenaars uit de verschillende afgebakende sites (Groot-Gelmen, Bevingen, Straeten,
Engelmanshoven, Gelinden en Wilderen, Kerkom, Zepperen en Ordingen) zijn gecontacteerd. Uit
deze rechtstreekse communicatie zijn er nog enkele nieuwe contracten voortgevloeid. Na het
afsluiten van de overeenkomsten is het verder opvolgen van herstel- of aanplantingswerken in
deze boomgaardsites een belangrijk onderdeel van de samenwerkingsovereenkomst.
Voor de percelen waarbij de eigenaar een beheercontract met de stad afsluit, worden de herstelen beheerwerken van de hoogstamboomgaarden en bijhorende hagen door het Regionaal
Landschap gecoördineerd. In 2013 werd er 1 nieuw subsidieovereenkomst afgesloten bij de Stad
Sint-Truiden. Ook begeleidde het RLH 4 vergunningsaanvragen in het kader van het herstel van de
hoogstamboomgaarden gelegen binnen het R.U.P.
Na 5 jaar actief bezig te zijn met het afsluiten van overeenkomsten kan vastgesteld worden dat er
tot op heden 24 beheercontracten (29 percelen met een totale oppervlakte van 13ha 36a) en 20
subsidieovereenkomsten (40 percelen met een totale oppervlakte van 24ha 81a) zijn afgesloten. In
totaal hebben de eigenaars voor 38ha 17a overeenkomsten via het RLH afgesloten met de stad.
61
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Overeenkomsten
Percelen
opp
Beheercontract
24
29
13,3588
Subsidiecontract
20
40
24,811
Totaal
44
69
38,1698
Voor de eigenaars van zowel de subsidie- als de beheercontracten werden alle mogelijke
bijkomende vergoedingen aangevraagd die er voor handen zijn. In samenspraak met de eigenaar
werden de documenten opgemaakt ter ondertekening. Dit betreft enerzijds de gemeentelijke
subsidie waar particulieren een beroep op kunnen doen voor het aanplanten of onderhouden van
hagen.
De betrokken landbouwers worden doorverwezen naar de VLM om een beheerovereenkomst KLE
(aanplant of onderhoud haag) af te sluiten. Anderzijds zijn er ook Vlaamse subsidies mogelijk voor
de instandhouding en bescherming van hoogstamboomgaarden (ALV-subsidie). Voor elke nieuwe
eigenaar binnen het R.U.P. werd deze ALV-subsidie voorbereid en ingediend bij de Nationale
Boomgaardenstichting (deze subsidie is uitdovend, in 2014 kan ze niet meer afgesloten worden).
Voor de werkzaamheden van de beheercontracten werd een opdracht uitgeschreven voor de
uitvoering van de ‘Reguliere beheerwerken in hoogstamboomgaarden gelegen binnen het R.U.P.
Groene Waarden te Sint-Truiden’. Deze beheerwerken omvatten het aanplanten van nieuwe
hoogstamfruitbomen, het uitvoeren van reguliere en achterstallige snoei bij fruitbomen. Het rooien
van versleten fruitbomen en het frezen van sommige stronken is ook een onderdeel van de
werken. Verder behoort het aanplanten, het snoeien en het vrijstellen van hagen tot de opdracht.
62
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Op deze manier werden er 3 verschillende deelopdrachten uitgeschreven:
1. Snoei en aanplant hoogstamfruitbomen werd gegund aan Natuur en Boomgaarden
Sociale Werkplaats vzw.
2. Het rooien van hoogstamfruitbomen is in uitvoering door vzw De Wroeter Arbeidscentrum.
3. Snoeien en aanplant hagen werd eveneens toegewezen aan Natuur en Boomgaarden
Sociale Werkplaats vzw.
In totaal zal er na afloop van de opdrachten 500m haag bij aangeplant zijn (420m door de
arbeidsploeg en 80m door particulieren zelf) en 2,4km haag gesnoeid zijn. Wat betreft de
hoogstamfruitbomen komen er 33 nieuwe waarvan 16 door de terreinploeg geplant worden en 17
zullen de eigenaars zelf planten.
Soortenbescherming
Door het beschermen van de hoogstamfruitbomen wordt uitvoering gegeven aan de Vlaamse
Resolutie betreffende het nemen van maatregelen ter bevordering van de aanwezigheid van
vlinders. Tevens komt dit de achteruitgaande vlinderpopulaties ten goede door te voorzien in
geschikte biotopen voor vlinders. Vlinders vinden in de ondergroei van hoogstamboomgaarden
planten terug die belangrijk zijn voor hun voortbestaan. Zo zijn vlinders afhankelijk van de
aanwezigheid van waard- en nectarplanten (waardplanten vormen een voedselbron voor de rups
en nectarplanten vormen een voedselbron voor de adulte). Bovendien kan het valfruit voor een
aantal soorten vlinders ook een belangrijke voedselbron zijn.
Nazorg
De samenwerkingsovereenkomst van het R.U.P. Groene Waarden liep af op 28 februari 2013.
Maar er werd een nieuw samenwerkingsovereenkomst aangegaan voor 6 jaar (1 juli 2013 – 31
december 2019) met de stad Sint-Truiden. De nazorg bestaat uit het opvolgen van de langlopende
overeenkomsten (5 jarige contracten met een stilzwijgende verlenging tot 20 jaar). En aangezien
het regionaal landschap instaat voor de volledige ondersteuning en beheer, is een duurzaam
behoud van de hoogstambomen verzekerd. Het RLH zal in de volgende jaren blijven trachten om
niet-geïnteresseerde eigenaars binnen het R.U.P aan te moedigen tot het afsluiten van
overeenkomsten zodat het behoud van hoogstamkernen gegarandeerd is.
63
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
4.4
Parkrangers in Haspengouw en Voeren (Landschapsteams)
Trekker
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren
Looptijd project
1 oktober 2009 tot en met 31 december 2012, verlenging tot midden 2013
Financiering
Limburg Sterk Merk (LSM)
Doelgroepen


Streekbewoners
Gemeenten in Haspengouw en Voeren
Omschrijving
Aanvullend op de werking van de landschapsanimator, hebben alle regionale landschappen in
Limburg in 2009 in nauw overleg met de Provincie Limburg twee projecten ingediend om Limburg
als groene provincie te promoten. Vanuit LSM (Limburg Sterk Merk) kwamen daarvoor in de loop
van 2009 extra middelen voor landschapsherstel vrij.
Het project beschreven in deze actie betreft de aanstelling van twee landschapsteams voor de
uitvoering van uiteenlopende landschaps- en beheerwerken in alle gemeenten van het Regionaal
Landschap Haspengouw en Voeren. Voor het herstel van hoogstamboomgaarden werd een derde
team aangesteld. De aansturing van de deze landschapsteams gebeurt door het landschapsloket
van het regionaal landschap.
De werkvelden voor de landschapsteams zijn:
1. Uitvoering van achterstallig onderhoud aan KLE bij particulieren, organisaties en
gemeenten
2. Uitvoering van achterstallig onderhoud en beheer op en in de omgeving van de
greenspots, dit kan particulier of openbaar eigendom zijn
Doelstellingen







Duurzaam onderhoud van het typische cultuurlandschap van Haspengouw en Voeren
Verbetering van de omgevingskwaliteit in Zuid-Limburg
Bijdragen aan de streekidentiteit
Zorg voor een aangenaam woon-, werk-, en leefklimaat
Verbetering van de biodiversiteit
Verbetering van het landschap als toeristische verblijfsruimte
Bijkomende tewerkstelling sociale economie (8 doelgroepwerknemers en 2 monitoren
gedurende 3 jaar, gemiddeld 200 ploegdagen per jaar) en landbouwers ter ondersteuning van
de landschapsteams
Verloop actie
Duurzame tewerkstelling
Voor het project werden 3 landschapsteams aangesteld. Er was een voltijdse tewerkstelling van
minstens 8 doelgroepwerknemers en 2 monitoren uit sociale werkplaatsen gedurende 3 jaar. Dit
64
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
betekent een financiële hefboom naar Vlaamse middelen voor sociale economie. Deze mensen
hebben via het project 3 jaar kunnen werken en krijgen via hun bedrijf de nodige opleidingen,
ondersteuning en ervaring mee om meer kansen te krijgen in hun verdere loopbaan. Een
verderzetting van het project is echter nodig om deze werkgelegenheid te behouden.
Een aanwijsbaar betere natuur en landschappelijke omgevingskwaliteit
Gedurende de looptijd van het project werd de wandelinfrastructuur van alle greenspot- en
verborgen mooiswandelingen kwaliteitsvol onderhouden zodat mensen op een aangename
manier van de streek kunnen genieten. Er was ook aandacht voor landschap en natuurherstel in
de omgeving van greenspots zodat de kwaliteit van het wandelgebied zelf ook op peil gehouden
werd. Het gaat immers niet enkel over een goed onderhouden wandelpad, het landschap zelf
bepaalt voor een groot deel het kwaliteitsvolle van de beleving.
Voor de wandelinfrastructuur werden beheerplannen opgesteld, in samenspraak met de locale
actoren. Op deze manier wordt zeer duidelijk welke werken er moeten uitgevoerd worden, met
welke frequentie, door wie. Door dit beheer duidelijk in kaart te brengen en consequent toe te
passen, wordt een duurzaam behoud van de wandelinfrastructuur mogelijk. Uiteraard moeten
hiervoor ook in de toekomst middelen en ploegen worden voorzien.
In het ganse werkingsgebied werden eveneens herstel- en inrichtingswerken aan het landschap
en natuur uitgevoerd, zodat de landschappelijke en ecologische kwaliteiten van het ganse
werkingsgebied van het Regionaal landschap versterkt werden. Dit is bevorderlijk voor het gevoel
van regio-identiteit en toerisme/recreatie in de streek en bevordert de biodiversiteit. Onderstaande
tabel geeft een beeld van de realisaties van deze landschapsteams sinds de aanvang van het
project tot begin december 2013.
Haag
aanplant
herstel
28,5 km
11 km
Bomen(rij)
aanplant
Poel
aanleg/herstel
Knotbomen(rij)
herstel
Houtkant
aanplant/herstel
Boomgaard
aanplant
min. 380 bomen
68 poelen
min. 280 bomen
min. 5 ha
52 ha (min. 2000
herstel
bomen)
63 ha
Het project bracht het Regionaal landschap via het landschapsloket in contact met zeer veel
particuliere eigenaars (ca. 1000 aanvragen sinds aanvang project), waardoor we het verhaal van
de streektypische landschapselementen, het juiste onderhoud e.d. ook konden uitdragen naar een
grote groep streekbewoners. Ook dit betekent een belangrijke pijler voor het behoud van de
landschappelijke eigenheid van de streek. Het vergroot de betrokkenheid en draagvlak van de
streekbewoners voor natuur en landschap. Verdere promotie en inzet van het landschapsloket en
de landschapsteams zijn nodig om het herstel van het landschap verder te kunnen uitvoeren.
65
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Toename van de indirecte tewerkstelling bij de landbouwsector
Voor het reguliere onderhoud van de nieuwe en bestaande hagen in het landschap bij
particulieren en landbouwers wordt de hagendorser zo veel mogelijk gepromoot. Via deze weg
worden landbouwers betrokken bij het onderhoud van het landschap (via Agro-aanneming).
Via het landschapsloket en de bedrijfsplanner van de VLM worden landbouwers aangespoord om
mee te werken aan het behoud van het karakteristieke Haspengouwse landschap. Hiervoor
kunnen ze o.a. beroep doen op financiële ondersteuning via de beheerovereenkomsten en de
provincie voor de uitvoering van de werken zelf. Ook bij de uitvoering van deze werken wordt
Agro-aanneming ingeschakeld.
Nazorg en opvolging
Het Regionaal Landschap vervult een sensibiliserende/adviserende rol m.b.t. de nazorg en het
regulier onderhoud van het landschap. Dit gebeurt via het landschapsloket:
 Het Regionaal Landschap verstrekt adviezen ten aanzien van het regulier onderhoud van
KLE en stelt via het landschapsloket folders en informatie ter beschikking
 Informatie over subsidies t.a.v. KLE is ook via het landschapsloket beschikbaar
Conclusie
De landschapsteams zijn inmiddels een vaste waarde geworden in ons landschap. Via de
homepage van de website, de landschapskranten en de folders worden de landschapsteams
aangeprezen. Het project heeft een zeer gunstig verloop gekend en heeft een zeer grote impact
gehad op de landschapskwaliteiten in de streek. 2 ploegen uit de sociale economiesector waren
continu aan de slag om de wandelinfrastructuur en het landschap te onderhouden. Er werden
verschillende acties ondernomen om het onderhoud van de wandelinfrastructuur op een duurzame
manier te regelen. Via de opmaak van beheerplannen, het inzetten van Greenspotters, het
uitvoeren van werken door de ploeg was de continuïteit van de kwaliteit gewaarborgd.
Via de werking van het landschapsloket kregen zeer veel streekbewoners informatie over de
natuur- en landschapswaarden van onze streek. Op deze manier kunnen ook zij mee instaan voor
het behoud van deze waarden. De inzet van het landschapsteam kon de drempel verlagen
waardoor er zeer veel kleine landschapselementen werden hersteld en aangelegd. Dit komt de
streek ten goede!
66
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
4.5
Regionale landschapsparken in Haspengouw en Voeren
Trekker
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren
Partners










Provincie Limburg
Toerisme Limburg
Provinciaal Centrum Cultureel Erfgoed
Provinciaal Natuurcentrum
Agentschap voor Natuur en Bos
Vertegenwoordigers uit de natuursector: Natuurpunt, Orchis, Stichting Limburgs Landschap,
Nationale Boomgaardenstichting
Boerenbond
VLM
Onroerend erfgoed
Gemeenten Sint-Truiden, Borgloon, Tongeren, Heers, Kortessem, Voeren en Wellen
Looptijd project
1 oktober 2009 tot en met 31 december 2013
Financiering
Limburg Sterk Merk (LSM)
Doelgroepen








Sector landbouw
Sector natuur
Sector toerisme
Inwoners
Toeristen/recreanten
Diverse administraties Vlaamse overheid (ANB, Onroerend Erfgoed, VLM)
Provincie Limburg
gemeenten
Omschrijving
Alle regionale landschappen in Limburg hebben in 2009 in nauw overleg met de Provincie Limburg
twee projecten ingediend om Limburg als groene provincie te promoten. Vanuit LSM kwamen
daarvoor in de loop van 2009 extra middelen ter beschikking. Met dit initiatief wilde het
Provinciebestuur het onderscheidend voordeel van Limburg op het vlak van biodiversiteit,
waardevolle natuur en aantrekkelijke landschappen versterken, in het kader van een duurzame
economische ontwikkeling van de provincie. Voor de uitvoering van deze uitdagende opdracht
werd gekozen voor de regionale landschappen, omdat hiervoor bruggenbouwers nodig zijn die
binnen het ruime domein van de open ruimte overkoepelend en verbindend kunnen werken.
Geïnspireerd door de dynamiek die uitgaat van de concentratie van het Nationaal Park Hoge
Kempen op een afgebakend gebied, focussen de regionale landschappen binnen hun afzonderlijke
werkingsgebieden steeds meer op streken met een sterke natuurlijke en landschappelijke identiteit,
67
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Landschapsparken genoemd. Zo ontwikkelen zich nu in Limburg rondom het Nationaal Park de
Landschapsparken Bosland, De Wijers, Kempen-Broek, Maasland, Voerstreek en Haspengouw.
De Landschapsparken zijn dus uitgestrekte gebieden waar de verwevenheid tussen natuur-,
landschaps- en erfgoedwaarden zeer sterk is, maar tegelijkertijd zijn deze waarden hier ook het
meest kwetsbaar. In een regionaal landschapspark kiezen we voor een gebiedsgerichte werking
waar getracht wordt de natuur-, landschaps- en erfgoedwaarden in hun samenhang mee te wegen.
In het Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren zijn de Voerstreek en een kerngebied van
Haspengouw aangeduid als Regionale Landschapsparken.
1. Landschapspark Voerstreek: dit is de volledige gemeente Voeren, met de Voer, de Veurs,
de Gulp, de Berwijn en de Noorbeek als landschapsbepalende waterlopen.
68
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
2. Landschapspark Haspengouw: dit gebied omvat de volledige of een gedeelte van de
gemeenten Sint-Truiden, Borgloon, Heers, Wellen, Kortessem en Tongeren. Het oude
fruitspoor en de Romeinse kassei vormen er de centrale oost-west-structuren en de
valleigebieden van de Herk en de Mombeek zijn landschapsbepalende noord-zuidstructuren.
Doelstellingen
Hoofddoelstelling was acties uit te voeren ten gunste van het duurzaam behoud van de natuur en
het landschap in het landschapspark Voerstreek en het landschapspark Haspengouw. Met dit
project creëerden we maximale kansen voor het behoud en de verdere ontwikkeling van natuur en
landschap en werd een economische meerwaarde gerealiseerd in de vorm van extra
tewerkstelling, rendement op investeringen en onrechtstreeks economisch rendement bijv. via de
toeristische sector. We deden dit door de uitbouw van een duurzame, geïntegreerde en
sectoroverstijgende aanpak. De uitvoering van acties met betrekking tot natuur en landschap,
integraal waterbeheer en ontsluiting stonden in de aanpak centraal. Hierover werd op een
transparante manier gecommuniceerd via stuurgroepvergaderingen, jaarlijkse actieplannen en een
overzichtelijke website.
Subdoelstellingen:
 Een coherent coördinatie- en communicatieplatform voor alle op natuur en landschap
gerichte projecten en initiatieven. Er werd per landschapspark een projectmanagement
georganiseerd. Het projectmanagement werd aangestuurd door een stuurgroep, onder
voorzitterschap van de gedeputeerde Frank Smeets.
 Het opstellen en uitvoeren van concrete jaarlijkse actieplannen gericht op de uitvoering
van acties in de beide landschapsparken. De acties kenmerkten zich doordat natuur,
landschap en economie/toerisme vanuit hun samenhang werden benaderd. Middels een
gebiedsgerichte en sectoroverstijgende coördinatie per landschapspark, konden meer
opportuniteiten worden aangegrepen en was afstemming gewaarborgd.
 Dit project vormde een hefboom voor nieuwe projecten, bijv. m.b.t. achterstallig onderhoud
KLE, waterbeheer/natuurontwikkeling langs beken, toekomstige netwerkvorming,
draagvlakvorming en ontsluitingsinitiatieven.
Verloop actie
1. Algemene coördinatie
 Het bureau Airco uit Hoeselt werd aangesteld voor de procesbegeleiding van deze opdracht.
De procesbegeleiding had betrekking op het opstellen van een strategische kadernota en een
jaarlijks actieprogramma en bracht initiatieven samen. De procesbegeleider voerde ook het
secretariaat van de stuurgroep in nauw overleg met het Regionaal Landschap. Daarnaast
werd de website van de landschapsparken ingevuld en beheerd door het bureau Airco. En
werden diverse concrete acties uitgevoerd. De opdracht werd december 2012 afgerond.
 In 2010 werd gestart met het project en verschenen de kadernota en de eerste actieplannen.
Jaarlijks kwam de stuurgroep één keer samen om de acties, knelpunten en opportuniteiten te
bespreken. In 2013 is er geen stuurgroepoverleg geweest, maar werd werk gemaakt van een
doorstart in het kader van SALK. De drie Regionale Landschappen bereidden een projectfiche
voor PARK³PLAN. Daarmee benadrukken de drie Regionale Landschappen het belang van
deze werking.
 Er werd voor gekozen een website uit te bouwen, waar alle sector- en gebiedsoverstijgende
projecten
en
acties
worden
beschreven.
Toegang
tot
deze
website:
www.rlh.be/landschapsparken (login: RLHvzw, paswoord: landschapsparken). Daarmee werd
de druk van de actieplannen overbodig.
69
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
2. Landschapspark Haspengouw
 2013 moet beschouwd worden als een overgangsjaar. Bij indiening was voorzien dat het
project tot einde 2012 zou lopen. Het project werd echter met een jaar verlengd om zo nog
enkele acties te kunnen afronden die in dit kader waren opgestart. In het landschapspark
Haspengouw werden enkel nog de volgende acties nog uitgevoerd: wandeltellers ikv
monitoring, Verborgen Moois, Greenspots, KLE-herstel.
3. Landschapspark Voerstreek
 In het landschapspark Voerstreek werden de volgende acties o.a. uitgevoerd: plaatsen
drinkbakken amfibieën, realisatie belevingsboomgaard, KLE herstel.
Nazorg en opvolging
Deze gebiedsgerichte en sectoroverstijgende aanpak creëerde een positieve dynamiek tussen de
samenwerkende partners, waardoor nieuwe initiatieven en projecten ontstonden. Diverse
impulsprojecten werden opgestart en gefinancierd. Daarbij werd de rol van het Regionaal
Landschap als ‘bruggenbouwer’ steeds weer bevestigd.
De regionale landschappen pleiten voor een voortzetting van een dergelijke structurele
ondersteuning van de sector, omdat ze ervan overtuigd is dat dit een verstandige en
onmisbare investering is, gegeven de meervoudige economische hefboomfunctie ervan.
Samen met de andere twee regionale landschappen in Limburg werd een voorstel uitgewerkt om
dit samenwerkingsproject een nieuw impuls te geven: Park³Plan. Dit gebeurde in het kader van de
doelstellingen geformuleerd in het SALK-rapport dat naar aanleiding van de sluiting van Ford werd
opgesteld. Doelstelling van het SALK (wat staat voor Strategisch Actieplan van Limburg in het
Kwadraat) was duurzame werkgelegenheid te ontwikkelen en het economisch weefsel te
versterken. We zijn ervan overtuigd dat het Park³Plan hier een positieve bijdrage aan kan leveren:
de zorg voor het behoud, de verdere ontwikkeling en de ontsluiting van natuur en landschap zijn
immers voorwaarden voor een verdere toeristische positionering en vermarkting van Groen
Limburg als toeristische trekpleister. Het creëert directe en indirecte werkgelegenheid.
Conclusie
Het project eindigde in december 2013. We hopen op een goedkeuring van het Park³Plan in al zijn
facetten. Momenteel is er nog geen zicht op een mogelijke voortzetting.
70
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
4.6
Activiteiten VLM-bedrijfsplanner
In overleg met
De werking van de bedrijfsplanner kadert in de samenwerkingsovereenkomst tussen het
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren en de Vlaamse Landmaatschappij betreffende het
stimuleren van de gebiedsgerichte inzet van beheerovereenkomsten in het regionaal landschap.
Financiering
De bedrijfsplanners zijn personeelsleden van de VLM. De standplaats van de bedrijfsplanner is de
VLM in Hasselt maar hij is op regelmatige tijdstippen aanwezig op het Regionaal Landschap
Haspengouw en Voeren voor overleg. Hij zorgt voor een goede samenwerking tussen de VLM en
het RLH.
Doelgroepen
Landbouwers en hobby-landbouwers
Iedere grondgebruiker die zijn gronden registreert bij Agentschap voor Landbouw en Visserij kan
beheerovereenkomsten afsluiten
Omschrijving
De bedrijfsplanner adviseert de landbouwer inzake agrarisch natuurbeheer en de mogelijkheden
om beheerovereenkomsten toe te passen op zijn bedrijf. In de regio Haspengouw en Voeren zijn
er veel mogelijkheden voor de landbouwers.
Er zijn verschillende gebieden voor hamsters, akkervogels en botanisch beheer afgebakend. Het
pakket botanisch beheer en hamsterbeheer worden weinig gekozen omdat de maatregelen te
zwaar zijn voor een normale bedrijfsvoering te doen. De pakketten voor akkervogelbeheer doen
het wel goed, de maatregelen zijn beter aangepast aan een normale landbouw bedrijfsvoering.
De perceelsranden kunnen afgesloten worden langs kwetsbare elementen. Meestal zijn deze
kwetsbare elementen een hindernis voor de landbouwers en zijn de opbrengsten hierlangs zeer
laag. Hierdoor zijn heel wat landbouwers bereid om langs deze kwetsbare elementen een
perceelsrand aan te leggen.
Bij het beheer van de KLE bieden de beheerovereenkomsten een financiële tegemoetkoming voor
de onderhoudskosten van de KLE.
De erosiepakketten kunnen goed toepast worden op een bedrijfsvoering en zijn daardoor populair
bij de landbouwers.
Doelstellingen
De doelstelling van deze samenwerking is het stimuleren van het gebiedsgericht en projectmatig
sluiten van beheerovereenkomsten op landbouwbedrijven in Vlaanderen zodat de acties die het
regionaal landschap ontwikkelt rond de natuur en landschapsontwikkeling, versterkt of
vervolledigd worden.
Door de samenwerking worden de beheerovereenkomsten efficiënter, effectiever en correcter
ingezet. Onder een efficiëntere en effectievere inzet wordt in het kader van de samenwerking
verstaan het inzetten van beheerovereenkomsten binnen projectgebieden in het werkingsgebied
van het regionaal landschap.
Het instrument beheerovereenkomsten ondersteunt zoveel als mogelijk de activiteiten die het
regionaal landschap ontwikkelt op vlak van de natuur en het landschap.
De acties verschuiven van realisatie van landschapsbedrijfsplannen naar het afsluiten van
beheerovereenkomsten binnen het regionaal landschap.
71
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Resultaten
 Algemene resultaten voor de regio Haspengouw en Voeren
In 2013 liepen er 85 contracten af, samen goed voor 311 objecten. Deze moesten allemaal
afgetoetst worden op terrein (rekening houdende met kaderadviezen, wetgeving, uitbreidingzone,
enz…) voor een eventuele verlenging van het contract. 95 % van de objecten kreeg een
verlenging aangeboden.
De hernieuwing was afgelopen jaar geen aanbieding van een nieuw contract (overgang nieuw
PDPO), maar een verlenging van het oude contract (5 jaar) met één extra jaar, dit met
voorwaarden van het PDPO 2.
Men kon geen nieuwe aanvragen doen in 2013 met startdatum 1 januari 2014. Dit door de
overgang van PDPO 2 naar PDPO 3.
Verder werd er in 2013 vooral de nadruk gelegd om de lopende contracten op te volgen en de
landbouwers waar nodig te ondersteunen en te begeleiden.
De helft van de landbouwers (324) in Haspengouw en Voeren werden in 2013 bezocht door de
bedrijfsplanners.
Overzicht per gemeente 2013
Gemeente
Alken
Borgloon
Bilzen
Diepenbeek
Gingelom
Hasselt
Heers
Herk-De-Stad
Herstappe
Hoeselt
Kortessem
Nieuwerkerken
Riemst
Sint-Truiden
Tongeren
Voeren
Wellen
Andere*
Totaal
Aantal objecten
4
36
23
3
7
0
22
8
6
6
9
3
43
72
42
14
0
13
311
Andere*: Nederlandse of Waalse Landbouwers met grond binnen Haspengouw en Voeren en dus
een beheerovereenkomst kunnen afsluiten.
72
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Conclusie
De laatste jaren werd er vooral aandacht besteed aan een meer projectmatige en gebiedsgerichte
inzet van de beheerovereenkomsten en het opvolgen van afgesloten beheerovereenkomsten. De
landbouwers werden ook beter ondersteund in het naleven van hun contract. Deze trend zal zeker
worden verder gezet naar de toekomst.
De aflopende contracten van 01/01/2015 zullen in 2014 verder ondersteund en opgevolgd worden.
Ook in 2014 zullen de bedrijfsplanners zoveel mogelijk aan bedrijfsbegeleiding te doen.
Vanaf 01/01/2015 kunnen nieuwe beheerovereenkomsten gesloten worden onder nieuwe
voorwaarden. Hierover zal in de loop van 2014 worden gecommuniceerd.
De voorwaarden die zullen gelden, zullen pas in de loop van 2014 duidelijker worden.
73
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
4.7
Holle wegen, een levende verbinding
Trekker
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren
Partners







Provincie Limburg (GLE)
PNC / LIKONA
Eco² (Agro-aanneming, Boerenbond, VLM, ANB)
Gemeenten van Droog Haspengouw (Riemst, Sint-Truiden, Heers, Gingelom) en Voeren
Vlaamse Landmaatschappij – bedrijfsplanner
ANB
Lokale adviesraden (oa STAL)
Financiering
Provincie Limburg: GLE
Deelnemende gemeenten: Sint-Truiden, Gingelom, Voeren
Projectperiode
Van 1 januari 2012 tot en met 30 juni 2013. Het project is verlengd op 1 juli 2013 en loopt tot 30
juni 2014
Doelgroepen
Gemeentebesturen, inwoners, recreanten en landbouwers van Haspengouw en Voeren
Doelstelling



Achterstallig onderhoud en inrichting van holle wegen, bermen en het omliggende
landschap als verbindingselement voor typische doelsoorten die verbonden zijn aan de
lijnvormige elementen zoals holle wegen en bermen.
Het opzetten van een duurzame structuur voor het regulier beheer van holle wegen oa. via
de opmaak van beheersvisies gekoppeld aan een agrobeheergroep voor holle wegen.
Draagvlakverbreding en communicatie rond het thema Holle wegen richting scholen, lokale
bewoners, recreanten en toeristen.
Omschrijving
Met dit project willen we het holle wegen patrimonium behouden en optimaal beheren. Aan de
hand van bestaande studies/projecten, inventarisaties, plannen en overleg werd een prioriteitenlijst
van gemeenten/gebieden gemaakt.
Wanneer een holle weg geruime tijd foutief of niet meer onderhouden is, zal eerst eenmalig
achterstallig onderhoud worden toegepast vooraleer gestart kan worden met regulier beheer. Uit
de lijst van prioritaire holle wegen wordt per holle weg een visieplan uitgewerkt. Op basis daarvan
zal achterstallig en later regulier, onderhoud uitgevoerd kunnen worden.
Waar mogelijk wordt in samenwerking met de partners van het project ECO² (Agro-aanneming,
Boerenbond, VLM, ANB) afspraken gemaakt met landbouwers om het regulier beheer van de holle
wegen in Zuid Limburg te laten uitvoeren door een ‘Agrobeheergroep Holle wegen’. Op andere
plaatsen wordt de mogelijkheid voor sociale tewerkstelling bekeken.
74
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Opleiding en ervaringsuitwisseling tussen landbouwers onderling enerzijds en landbouwers en
natuurbeheerders anderzijds is belangrijk om het regulier beheer van de holle wegen op een
duurzame manier te laten verlopen.
Verloop actie

Onderhoud holle wegen
Op alle Greenspots van het RLH is het landschapsteam actief voor het onderhoud van de
wandelpaden. Dankzij de eerder opgemaakte onderhoudsplannen houden ze bij dit beheer
rekening met het specifiek beheer van holle wegen. Dit beheer kan gaan van maaien, vrijstellen
van jonge aanplant en het terugdringen van exoten tot zwerfvuil opruimen of beperkte
snoeiwerken. Verjongingsnoei of grotere knotwerken doen ze in principe niet.
Het RLH werkte daarnaast met sociale economieploegen in minstens zes holle wegen (Gingelom
5, Wellen 1 en Hoeselt 1).
En in overleg met Agro-aannemingen zijn er nog eens 13 holle wegen door landbouwers
onderhouden i.k.v. de Agro-Beheergroepen (Voeren 6, Bilzen 2, Tongeren 5).
Holle wegenbeheer Sint-Truiden

Holle wegenbeheer Voeren
Regulier beheer
Het RLH heeft alle aangesloten gemeenten advies gegeven voor de opmaak van hun Beleids- en
Beheerscyclus (BBC). Hierin zaten, indien van toepassing, ook adviezen betreffende het holle
wegenbeheer vervat. Onder anderen Kortessem, Wellen en Tongeren hebben te kennen gegeven
interesse te hebben in een gebiedsdekkend rapport over holle wegenbeheer. (Momenteel hebben
de Gemeenten Gingelom, Sint-Truiden en Voeren al zo’n rapport).
Verder blijft het RLH ook betrokken en actief advies verlenen bij de Agro- beheergroepen die actief
zijn in Haspengouw en Voeren. En is er op regelmatige basis overleg met de bedrijfsplanner van
de VLM i.f.v. beheerovereenkomsten

Draagvlak & communicatie
Afgelopen jaar werd de algemene KLE folder ‘Holle wegen’ ontwikkeld. Deze folder past in de
bestaande reeks informatieve folders van het RLH (met o.a. Hagen, Poelen, Fruitbomen,
houtkanten en graften,…). Specifiek voor Sint-Truiden werd er ook een inlegblaadje ontworpen dat
meer uitleg geeft bij het gevoerde beheer én met een suggestievoor een fiets- en wandelroute,
gebaseerd op het fietsroutenetwerk en de Cicindriawandeling van de stad Sint-Truiden.
75
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013

Verdere acties:
Op 19 december: een excursie met de PHL (6de jaar groenmanagement) in Voeren m.b.t. het
holle wegenbeheer en het project Habitat Euregio.
- In de week van de biodiversiteit ondertekende 5 gemeenten een biodiversiteitcharter. 4
gemeenten hiervan hebben holle wegen als actiepunt opgenomen .
- In het kader van de ondertekening van het biodiversiteitcharter in Sint-Truiden, begeleidde het
RLH een fietstocht langs de holle wegen (22 mei 2013, circa 10 personen)
- Op 21 maart 2013 werd de open minaraad van Sint-Truiden uitgenodigd voor een wandeling
langs enkele onderhouden wandelingen (opkomst 8 personen).
- Op het JNM congres van 25 juli 2013 is er een fietstocht gemaakt in Gingelom en Sint-Truiden
met o.a. uitleg over het gevoerde holle wegenbeheer.
-
Nazorg en opvolging
Steeds meer gemeenten raken overtuigd van het nut van een globale beheervisie. Het RLH kan
hier mede dankzij het GLE project en de parkrangersploegen belangrijke begeleidende en
praktische ondersteuning bieden. Voor Sint-Truiden, Gingelom en Voeren is er al een goede
opvolging van het beheer. En in enkele overige gemeenten is er dankzij de agro-beheergroepen
opvolging in bepaalde holle wegen. Het opstellen van een algemeen plan zou voor deze
gemeenten een meerwaarde betekenen voor de overige holle wegen en zorgen voor een betere
afstemming tussen de verschillende uitvoerders op terrein (gemeente, aannemer, onderhoud
fietsroutenetwerk, wandelnetwerken,…). Als binnenkort ook de aangepaste beheerovereenkomsten in voege komen, kan er ook weer gestart worden met het actief afsluiten van
bufferstroken langs de holle wegen in samenwerking met de VLM.
76
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
4.8
Klein Historisch erfgoed in de kijker
Trekker
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren
In overleg met







heemkundige kringen
gemeenten
Landschapsanimator
Erfgoedcel Haspengouw
Onroerend erfgoed
Zolad+
...
Financiering



Leader
Onroerend erfgoed (binnen ankerplaatsen en relictzones)
eigenaars
Doelgroep
Particulieren, verenigingen, heemkundige kringen, gemeenten,...
Projectperiode
2012-2014
Doelstelling en omschrijving
Binnen Haspengouw en Voeren komen naast de levende 'kleine landschapselementen', ook tal
van niet levende objecten voor die eveneens een getuige zijn van onze vroegere (en soms nog
huidige) gewoonten en gebruiken. Vaak zijn dit daarenboven knappe staaltjes ambachtswerk. We
denken hierbij aan bronputten, kapelletjes, veldkruisen, weidebarrieren bij boomgaarden,
monumentale hekwerken bij een park enz. Via het Leaderproject 'klein historisch erfgoed in de
kijker' willen we de aandacht vestigen op deze erfgoedelementen, zodat ze onder de aandacht
blijven en niet verdwijnen uit ons landschap.
Resultaten

Verzamelen van informatie over de aard, locatie en toestand van het kleine erfgoed
In de landschapskrant en op de website van het RLH wordt regelmatig bericht over klein
historisch erfgoed. De boodschap van deze oproepen is het kenbaar maken van de typische
kleine erfgoedelementen in de streek en te herstellen KHE-elementen te melden aan het
regionaal landschap (zie landschapskrant voorjaar 2013).
Op deze oproepen kwamen zo'n 40 reacties binnen. De relevante meldingen worden op
terrein onderzocht, vaak in overleg met deskundigen (Onroerend erfgoed, Monumentenwacht,
Open Luchtmuseum Bokrijk, ...) en de uitvoeringen worden op hun haalbaarheid gecheckt.
77
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013

Herstelmaatregelen
Er werden in 2013 verschillende objecten hersteld.
Kapellen en veldkruisen:



De omgeving van de Snijerskapel te Montenaken kreeg een grondige snoeibeurt
zodat de kapel en het achterliggende kruisbeeld weer volledig tot hun rechtkomen. De
gemeente voorziet hier nog een zitbank. Ook de omgeving van de boomkapel aan de
Sterstraat (grens Heers, Gingelom) werd hersteld. Twee monumentale lindebomen bij
de kapel van Nerem in Gingelom kregen een grondige snoeibeurt om het dak van de
kapel te vrijwaren van verdere beschadiging. Op deze manier is het dak ook terug
toegankelijk om herstel mogelijk te maken en verdere aftakeling van de kapel tegen te
gaan.
Enkele religieuze erfgoedelementen (kapellen, veldkruis) in Riemst werden ontdaan
van overwoekerende plantengroei zodat ze terug tot hun recht komen. Er werd samen
met diverse instanties een oplossing uitgewerkt voor een zieke beuk bij een
beschermde kapel. Omwille van de veiligheid van de omgevende gebouwen en straat
werd besloten de procedure in gang te zetten om de boom te kunnen vellen.
Aan de boomverzorger werd gevraagd om een advies te formuleren voor de aanpak
van een zieke kastanjeboom (kapelletjesboom, 'tandpijnboom') in Voeren. Een
grondige snoei zal nodig zijn om de boom zo lang mogelijk in conditie te kunnen
houden.
Snoei lindebomen kapel van Nerem
(Gingelom)
Acherstallig onderhoud bij Snijerskapel
(Gingelom)
78
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Kapel Herderen: voor werken
Kapel Herderen: na werken
In onze streek staan veel weidebarrieren en monumentale hekwerken die onze aandacht kregen:



Er werden verschillende weidebarrieren hersteld: bij de Rentmeesterij te AldenBiesen, diverse barrieren in Grootloon (o.a. bij de speelboomgaard), Gingelom. Waar
nodig werd ook de boomgaard bij de barrieren hersteld (snoei fruitbomen, bijplanten,
aanplant hagen, ...).
De toegangspoort naar het kasteelpark van Mariagaarde werd hersteld en plechtig
ingehuldigd op de dag van het Park
Voor de omgeving van Duras werd een voorstel uitgewerkt voor het herstel van
enkele toegangspoorten tot het domein in combinatie met de aanleg en het herstel
van de aangrenzende hagen. Op de Landschapsdoedag in oktober werd dit herstel in
de kijker gezet.
Inhuldiging poort Mariagaarde
Herstelde poort speelboomgaard Grootloon
Bronnen, waterput, ...

Er werd voor de gemeente Kortessem een voorstel uitgewerkt voor het herstel van de
site van de Lambertusbron. De nodige vergunningen werden aangevraagd om bij het
kasteel van Heks de oude waterput te kunnen herstellen. Dit herstel zal in 2014
uitgevoerd worden.
79
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013

Lokale inwoners informeren/sensibiliseren/betrekken
Via de verschillende oproepen in landschapskrant, website, ... werd getracht mensen bewust
te maken van het kleine historische erfgoed in de streek. De reacties die we hierop kregen,
geven aan dat het onderwerp wel degelijk leeft, maar dat ondersteuning wenselijk is.
Op publieksactiviteiten wordt een infobord geplaatst om Klein Historisch erfgoed in de kijker te
zetten. Er werden hiervoor 2 posters gemaakt: een algemene infoposter en een specifiek over
barrieren. Deze werden o.a. geplaatst bij de herstelde poort op de dag van het Park in
Mariagaarde, op de moestuindagen in Heks bij de waterput die in 2014 hersteld zal worden,
op de Landschapsdoedag bij de poort in herstel en op de erfgoedjaarmarkt in Hoeselt.
Er werd medewerking verleend aan de inhoud van een brochure en fietstocht van de Open
Kerken vzw. Dankzij dit overleg werden ook enkele kapellen langs de route in de omgeving
van Hoeselt - Bilzen opgenomen in hun route.
De buurtbewoners van Weert (Bilzen) willen een kapel in hun dorp van de sloop redden. In
eerste fase werd door hen aan afbraak en heropbouw van de kapel gedacht, maar in het
kader van het Leaderproject werd door het Regionaal Landschap samen met Onroerend
erfgoed, Zolad+ en een architect een oplossing gezocht waarbij de kapel behouden kan
blijven zonder ze volledig te moeten afbreken. De buurtbewoners slaan samen de handen in
elkaar om het herstel eigenhandig uit te voeren (krantenartikel).
Nazorg en opvolging
In 2014 zullen er nog enkele elementen en hun omgeving hersteld worden. Daarnaast worden er
activiteiten georganiseerd om de streekbewoners kennis te laten maken met dit bijzonder erfgoed.
Aanvullend wordt er ook een infofolder ontwikkeld en zal er op enkele toegankelijke plekken
duiding voorzien worden.
80
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
4.9
De Kluis van Vrijhern herbeleefd
Trekker
Promotor: Gemeente Hoeselt
Copromotor: OCMW
Copromotor: Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren
In overleg met





OCMW
vzw Vrienden van de Kluiskapel
Provinciaal Centrum voor Cultureel Erfgoed
Toerisme Limburg
Expertengroep (cultuur, sociale economie, archeologie)
Projectperiode
1 juni 2012 t/m 30 juni 2015
Doelgroepen


inwoners
recreanten en toeristen
Financiering



Leader - PDPO 2007-2013 - as 4
Gemeente Hoeselt
Onroerend erfgoed
Omschrijving
In dit project zal het huidige domein van de Kluis van Vrijhern (3,5 ha) worden ingericht tot een
publiek toegankelijke site, waarbij alles draait rond de beleving van het leven en werken als
kluizenaar. Hierbij staan rust, stilte en bezinning centraal. Dit cultuurhistorische landschap met de
kluis, kapel en oude schoolgebouwtje zal bewaard, ontsloten en mogelijk herbestemd worden in
het kader van dit Leader-project. Enerzijds zal de landschappelijke omgeving opgewaardeerd
worden en zal er (cultuurhistorische) duiding komen op het terrein. Anderzijds zal onderzocht
worden of de binnenruimte als ontmoetingsplaats verder ontwikkeld kan worden en hoe de
exploitatie en het beheer van deze site in de toekomst kan vorm krijgen. Voor de uitvoering van het
project streven we naar een geïntegreerde aanpak waarbij landschap, natuur, cultuur en toerisme
hand in hand gaan.
De gemeente Hoeselt diende in het voorjaar 2012 dit project in, in het kader van Leader PDPO
2007-2013. Het regionaal landschap werd bij de definitieve aanmelding gevraagd mee in te
stappen in dit project als copromotor. Het regionaal landschap stapte in het project en werd door
de gemeente Hoeselt bovendien aangesteld (0.5 VTE) om het project te coördineren en acties te
initiëren. Als copromotor zal het regionaal landschap de landschappelijke ontwikkeling voor zijn
rekening nemen.
81
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Doelstellingen
Hoofddoelstelling van dit project is de site van de Kluis van Vrijhern te bewaren, de geschiedenis
op een laagdrempelige manier toegankelijk te maken en te onderzoeken op welke manier de Kluis
een herbestemming kan krijgen.
In het project werden daartoe een zestal acties geformuleerd:
 De ontplooiing van de geschiedenis van kluizen en in het bijzonder de Kluis van Vrijhern
 Het verfraaien, het landschappelijk aantrekkelijker maken van de directe omgeving van de
kluis
 Het ontwikkelen van culturele activiteiten en vormingsactiviteiten
 Het inrichten van een kinderboerderij
 Het onderzoeken van de mogelijkheden voor het ontwikkelen van een accommodatie voor
ontmoeting
 Het onderzoeken van een haalbaar exploitatiemodel voor de toekomst
Verloop van de actie
Het project ging formeel op 1 juni 2012 van start. De stuurgroep kwam in 2013 samen op 27/3,
27/4 (excursie), 6/5 (brainstorm), 27/5, 7/10, 13/11.
Actie 1: Historische duiding
De geschiedenis van kluizen in Limburg en de geschiedenis van de site zelf zal toegankelijk
gemaakt worden. De informatie bestaat uit geschreven en ongeschreven materiaal. Dit werd door
de heemkundige kring van Hoeselt verzameld en zal op een toegankelijke en laagdrempelige
manier vertaald dienen te worden voor verschillende doelgroepen (toeristen/recreanten,
geïnteresseerden, meerwaardezoekers, gezinnen met kinderen). Hiertoe werd een werkgroep
samengesteld. De werkgroep legde een globaal concept vast, met de thematieken die voor de
verschillende doelgroepen toegelicht zullen worden (evolutie van de site, de bewoning, het leven
van de kluizenaar, het religieuze aspect). Hiertoe werden op het domein van de kluis vier locaties
geselecteerd. Ook de binnenruimte zal benut worden om een stukje cultuurhistorie te duiden (bijv.
in de vorm van een tijdslijn).
Actie 2: Landschapsontwikkeling omgeving kluis
Een landschapsarchitect (Architectenbureau Team Van Meer uit Hasselt) werd in 2012 aangesteld
voor het opmaken van een concreet uitvoerbaar inrichtingsplan voor het verfraaien en het
landschappelijk aantrekkelijker maken van de directe omgeving van de Kluis. Het eerste plan werd
in de stuurgroepvergadering van 27 mei gepresenteerd. Op basis van de goedgekeurde
uitgangspunten en het concept werkte de landschapsarchitect een gedetailleerd plan uit, dat in de
stuurgroepvergadering van 13 november werd goedgekeurd. Voorop staat dat het historische
karakter van de site wordt versterkt. Het landschappelijk inrichtingsplan geeft daar mede invulling
aan, onder andere doordat de toegangsweg naar de Kluis verlegd zal worden. Wat momenteel
nog de voorkant is, was historisch gezien de achterkant. Door het ‘toekomen’ anders te oriënteren
zal de bezoeker de kluis vanaf de voorkant benaderen. Ook wordt in het plan voorzien dat de nietcultuurhistorische en oneigenlijke elementen zullen verdwijnen, de hoogstamboomgaarden als
één geheel heringericht zullen worden en de padenstructuur op het domein verbeterd en
uitgebreid zal worden. De vergunningsaanvraag voor het plan is lopende en het plan zal begin
2014 tot op bestekniveau verder uitgewerkt worden.
Bij de uitvoering is er bijzondere aandacht voor een efficiënt en natuurlijk beheer, eventueel i.s.m.
sociale werkplaatsen. De inrichting zal deels gebeuren door het regionaal landschap, die de
uitvoering van de landschapswerken zal coördineren en meefinancieren.
82
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Actie 3: Culturele activiteiten, vormingsactiviteiten
Ontwikkeling van activiteiten en nieuwe initiatieven op de kluis t.b.v. een jaarlijks cultureel/
toeristisch programma met voorstellingen, vormingsactiviteiten, workshops, rondleidingen,
concerten, lezingen, ed. Er werd een opdracht gegeven aan Inge Huybrechts om vertellingen en
anekdotes rond de kluis neer te schrijven. Op 14 en 15 december vond een voorstelling plaats
waarbij Guido Hansen (bewoner van de kluis) verhalen vertelt over het kluizenaarsleven in de
kluiswoning. In de kluiskapel kon men naar muziek gaan luisteren en in de cafetaria kon het
publiek voor het eerst de toekomstplannen van de kluis inkijken.
Een globaal cultuurhistorisch programma werd voorbereid in de werkgroep cultuurhistorie. Om dit
programma tot uitvoer te brengen werd er een voorstel voorbereid voor subsidie van de Koning
Boudewijn Stichting. Het dossier werd helaas niet goedgekeurd.
Actie 4: Inrichting kinderboerderij
Deze actie komt voort uit het feit dat er bij de kluis altijd dieren hebben geleefd: dieren waren
noodzakelijk om te kunnen voorzien in het levensonderhoud van de kluizenaar. De
landschapsarchitect houdt in zijn plannen rekening met de inrichting van weiden, stallen en
schuilhokken en een kippenren. De site zal echter niet tot een volwaardige kinderboerderij
opgewaardeerd kunnen worden. Dat vereist namelijk een andere schaalgrootte van het domein en
een professioneel beheer. Er zal enkel wat kleinvee gehouden worden.
Actie 5: Accommodatie voor ontmoeting
In deze actie wordt gezocht naar een mogelijke herbestemming van de site. Op 6/5 werd daartoe
olv Iris Steen een brainstorm gehouden over het toekomstig gebruik van de kluis. Een cafetaria
met polyvalente ruimte in een sfeer die bij de kluis past is een optie die verder onderzocht wordt.
83
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Activiteiten die er kunnen plaatsvinden: lezingen, vertellingen, muzikale opvoering, cursussen,
vertelwandelingen, gidsingen… Voorwaarde is dat de activiteiten kleinschalig blijven. Dit impliceert
dat de huidige situatie verder zal worden uitgebouwd, met ruimere openingsuren van de cafetaria
en meer mogelijkheden voor consumptie/kleine kaart. Dat vraagt om een (beperkte) herinrichting
en opfrissing van het interieur van het kluisgebouw, maar ook om extra voorzieningen in de
buitenruimte. In het landschapsinrichtingsplan zal er bijvoorbeeld een grotere parking aangelegd
worden en komt er een terras aan de kluis. Er zijn ook open ruimtes voorzien, waar grote tenten
geplaatst kunnen worden voor activiteiten.
Actie 6: Exploitatiemodel
In het nieuwe exploitatiemodel zal de aandacht moeten gaan naar de verantwoordelijkheid en het
beheer tav het onderhoud van het domein, de verzorging van de tuin en de dieren en evt. de
exploitatie van de cafetaria. De stuurgroep bezocht op 27/4 enkele voorbeelden in Limburg: de
Pastorie in Gors-Op-Leeuw/Borgloon (uitbating door de vzw Gors, met rol voor sociale economie),
de fietskluis in Hees/Bilzen (buurtinitiatieven) en de Kluis van Bolderberg/Heusden-Zolder (privébewoning en -uitbating). Het scenario dat het meeste steun kreeg, was het scenario waarbij de
vzw Vrienden van de Kluis de exploitatie van de cafetaria en de kluiskapel voor zijn rekening
neemt en waarbij de kluiswoning bewoond wordt door een geëngageerd persoon, die bereid is om
op een publiekstoegankelijk domein te wonen en actief meewerkt aan het beheer van de site.
Voor de exploitatie werden de mogelijkheden voor sociale tewerkstelling verkend. Voor het
landschappelijk onderhoud is dit een mogelijke piste, voor de uitbating van de cafetaria is het
omwille van de beperkte mogelijkheden voorlopig niet haalbaar om rendabel te zijn.
Nazorg en opvolging
 Het regionaal landschap is aangesteld om dit project te coördineren.
 In de projectperiode wordt onderzocht welk beheer en welke exploitatie mogelijk zijn. Het
uiteindelijke exploitatiemodel van de site, als het project afloopt, moet financieel haalbaar zijn
en passen bij de maat van de Kluis.
Excursie op 27 april
84
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
5 Recreatief medegebruik en natuurrecreatie
5.1
Opvolging Greenspots – kwaliteitsvol wandelen
Trekker
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren
Partners






Toerisme Limburg
Toeristische diensten van Haspengouwse gemeenten
Natuurorganisaties
ANB
Greenspotters
Landschapsteam
Projectperiode
Doorlopend
Doelgroepen


Toeristen, recreanten
Streekbewoners
Financiering


Kaartenfonds
RLH
Omschrijving
Het regionaal landschap startte in 2001 met de ontwikkeling van tien topwandelgebieden: de
Greenspots van Haspengouw. Het zijn niet zomaar wandellussen: het zijn zorgvuldig
geselecteerde gebieden met een grote landschappelijke afwisseling, een unieke natuurlijke rijkdom
en vele bezienswaardigheden. Greenspots karakteriseren de streek. Ze zijn uitgerust met mooie
startborden,
rustbanken,
kwaliteitsvolle
en
uniforme
bewegwijzering,
begeleidende
wandelinfrastructuur zoals klaphekjes en draaipoortjes, enz… Samen zijn ze goed voor 250 km
wandelplezier. Toerisme Limburg promoot ze als dé topwandelgebieden in Haspengouw. Het
landschap in de Greenspots krijgt alle aandacht.
Dit wandelproduct kwaliteitsvol houden en belevingsvoller maken behoort tot de taken van het
regionaal landschap.
Op de eerste plaats zorgen we voor een piekfijn onderhoud: de landschapsploegen zijn het
jaarrond op pad om aan de hand van onderhouds- en beheerplannen de Greenspots te
onderhouden. Dankzij de samenwerking met onze Greenspotters, de enthousiaste vrijwilligers die
wekelijks de landschapswandelingen controleren en rapporteren, kunnen we goed en snel inspelen
op ‘gebreken’ op de wandeltrajecten: ontbrekende wandelpalen, een overhangende tak, een
omgewaaide boom, een stuk geraakt poortje en plankenpaden, rondzwervend vuil…
Daarnaast initiëren we samen met andere partners nieuwe projecten om het wandelproduct nog
belevingsvoller te maken en waar mogelijk te verbeteren. Hiervoor werken we samen met
85
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Toerisme Limburg, toeristische diensten, natuurbeherende organisaties en andere betrokkenen. In
het verleden brachten we bijvoorbeeld het Landschapsdoeboek uit, richtten we een speelbos in op
de Greenspot Nieuwenhoven en plaatsten we vogelkijkers op de Greenspot Schulensbroek.
Momenteel zijn er ook projecten lopende om de beleving op de Greenspots te verhogen en de
samenwerking op Limburgs niveau een impuls te geven (zie 5.2 en 5.4) en worden nieuwe kansen
aangegrepen om de wandelproducten te verbeteren (bijv. Wandelroutenetwerk Voerstreek).
Met Toerisme Limburg werken we nauw samen om de Greenspots binnen en buiten Limburg
bekend te maken. De Greenspots worden namelijk opgenomen in alle relevante toeristische
publicaties van Toerisme Limburg (ontdekkingsgids, fruitbrochure, najaarscampagne) en op de
website www.toerismewerkt.be . Zo kan iedereen het Haspengouwse landschap ontdekken.
Doelstellingen





Het in stand houden en verbeteren van een kwaliteitsvol wandelproduct
Het brede publiek sensibiliseren, zodat men respectvol omgaat met de streek
De betrokkenheid van streekbewoners verhogen, bijv. via de werking van de Greenspotters
Het landschap onderhouden
Verhogen/verbeteren van de streekidentiteit
Verloop actie







Onderhouds- en beheerplannen werden opgemaakt voor de aansturing van de
landschapsploeg van de Wroeter, o.l.v. Piet Vanheusden.
Greenspotters controleren en rapporteren klachten aan het RLH, zodat de landschapsploeg
snel kan tussenkomen.
De Greenspotters werden bedankt op 28 juni tijdens de Greenspottersreceptie. De receptie
vond plaats in Tongeren (Pibo).
Diverse overleggen met de toeristische diensten en Toerisme Limburg ivm de promotie van het
wandelproduct.
Aanleveren van productinformatie tbv toeristische publicaties, zoals: ontdekkingsgids
Haspengouw, fruitbrochure, najaarscampagne.
Diverse overleggen met natuurbeherende organisaties over wandeltrajecten, duiding op de
wandelingen (ANB, Natuurpunt, gemeenten)
Overleg gemeente Voeren ivm meer beheer en beleving op het wandelroutenetwerk (beheer
holle wegen, kidsbeleving, belevingsboomgaard Voerstreek,…)
Nazorg en opvolging
Via de vrijwillige inzet van de Greenspotters en de aansturing van een onderhoudsploeg van de
Wroeter kunnen de Greenspots duurzaam onderhouden worden.
86
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
5.2
Wandelen als streekproduct, een nieuwe dimensie voor wandelen in
haspengouw
Trekker
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren
Partners



Toerisme Limburg (copromotor)
De Wroeter - Puur Limburg – vzw Gors (copromotor)
Natuur en Boomgaarden Sociale Werkplaats (NBSW) (copromotor)
Projectperiode
Van 1 juni 2012 tot en met 31 mei 2015
Financiering




Leader – PDPO 2007-2013/as 4
Toerisme Limburg
De Wroeter
RLH
Doelgroepen


Toeristen, recreanten
Streekbewoners
Omschrijving
Op 15 september 2011 diende RLH het project ‘Naar een duurzaam wandelconcept in
Haspengouw’ in. Dit project, dat de naam ‘Wandelen als streekproduct – een nieuwe dimensie
voor wandelen in Haspengouw’ kreeg werd op 16 mei 2012 goedgekeurd door de Plaatselijke
Groep Leader Haspengouw. Het project ging op 1 juni 2012 van start en loopt tot 31 mei 2015.
Dit project heeft als doel het toeristisch/recreatief wandelproduct in Haspengouw kwaliteitsvoller en
attractiever te maken door er extra beleving aan toe te voegen. We maken hierbij de koppeling
tussen recreatie/wandeltoerisme, (producenten van) streekproducten en landschapsbeleving. We
willen dit doen door de uitvoering van diverse acties: ontsluiting/duiding van informatie over de
karakteristieken van de streek, door de inrichting van thematische picknickplaatsen en de
ontwikkeling van picknickarrangementen, de ontwikkeling van meerdaagse wandelbelevingen, de
ontwikkeling van kinderstapkaarten, de uitbouw van de stroopsite als vertrekpunt van de nieuwe
wandelbeleving en via diverse sensibiliseringsacties gericht op de recreant/toerist. Daarnaast
willen we trends en ontwikkelingen rond het wandelgebeuren beter opvolgen via de opzet van een
kwantitatieve en kwalitatieve monitoring van de wandelgebieden. Dit helpt ons de topkwaliteit van
de wandelgebieden duurzaam in stand te houden.
Doelstellingen
Met dit project willen we op de eerste plaats het wandelproduct van het regionaal landschap
kwaliteitsvoller en attractiever maken door acties uit te voeren die zorgen voor extra beleving van
het wandelproduct. Verder streven we in dit project naar de ontwikkeling van een systeem om de
kwaliteit van de Greenspots duurzaam in stand te houden. Dit vertaalt zich in de volgende twee
hoofddoelstellingen:
87
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
a) Een nieuwe dimensie voor het Haspengouwse wandelproduct
De Greenspots zijn de topwandelgebieden van Haspengouw. De routes zijn perfect bewegwijzerd,
hebben een duidelijk startpunt, zijn voorzien van begeleidende infrastructuur zoals draaipoortjes,
klaphekjes, picknickbanken en rustbanken en worden op Limburgs niveau gepromoot als dé
wandelgebieden bij uitstek om Haspengouw al wandelend te leren kennen. In dit project streven
we ernaar dit wandelproduct nog belevingsvoller te maken en proberen we het wandelproduct
diverser te maken, zodat meerdere doelgroepen ermee kennis kunnen maken. Dit door het
uitwerken van volgende acties:







Meer duiding: het plaatsen van informatiebordjes op de route met informatie over de
streek
Thematische picknickplaatsen: het uitbouwen van picknickplaatsen op de Greenspots,
waarbij telkens bepaalde karakteristieken van Haspengouw uitgangspunt zijn voor de
inrichting
Picknickarrangementen: het ontwikkelen van picknickarrangementen en een speciale
picknickmand met streekproducten
Lange afstandswandelingen: het ontwikkelen van een meerdaagse wandelbeleving op
basis van de Greenspots
Kinderstapkaarten: het ontwikkelen van kinderstapkaarten teneinde de beleving voor
kinderen op de wandelroutes te vergroten
Stroopsite Borgloon als vertrekpunt van de Haspengouwse wandelbeleving: waarbij
de site van de stoomstroopfabriek een belangrijke schakel zal vormen in het
belevingstoerisme. Hiertoe zal er een installatie /permanente opstelling gebouwd worden
die de recreant verder op weg helpt
Gerichte communicatie, promotie en sensibilisering: diverse acties om het versterkte
wandelproduct in Haspengouw op de markt te zetten (bijv. via de website
www.wandeleninlimburg.be , de koppeling met bestaande en nieuwe promotie van
Toerisme Limburg, gerichte promoties van recreatieve wandelproducten, de link leggen
tussen Haspengouwse streekproducenten en wandelrecreatie, het organiseren van
wandelevenementen enz.)
b) Kwaliteitsbewaking en monitoring
De Greenspots zijn kwaliteitsvolle wandelgebieden en dat willen we ook zo houden. Dat vraagt om
een voortdurende kwaliteitsbewaking. Voor een duurzaam wandelproduct is het daarom
noodzakelijk om trends en ontwikkelingen op te volgen, zodat productontwikkelaars hierop kunnen
inspelen. Daarnaast zullen we de kwaliteit van de fysieke infrastructuur en de wandelroutes ook in
de toekomst moeten kunnen blijven garanderen. We voorzien daarom de volgende acties:


Kwantitatieve en kwalitatieve monitoring: waarbij we enerzijds meer informatie willen
verzamelen over het aantal wandelaars op de verschillende wandellussen. In dit kader
werden er 10 wandeltellers aangekocht. Anderzijds willen we meer inzicht in de
beweegredenen, de wensen en behoeften van de wandelaar, linken met de horeca en
andere kwalitatieve factoren onderzoeken. Hiertoe wordt het kennislabo van Toerisme
Limburg ingeschakeld (copromotor in het project). De resultaten zullen in een
informatiemoment gepresenteerd worden (gepland in 2015)
Onderhoudssysteem Greenspots: hierbij zullen concrete beheervisies opgemaakt
worden voor de wandelroutes, die rekening houden met ecologische waarden op terrein.
De visies dienen als basis voor de aansturing van onderhoudsploegen.
88
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Wandelteller Grootloon
Verloop actie
Het project is gestart op 1 juni 2012. De projectgroep komt frequent samen om de acties op elkaar
af te stemmen. In 2013 kwam de projectgroep samen op 18 januari 2013, 22 maart 2013, 6 juni
2013, 22 oktober 2013, 25 november 2013 en op 16 december 2013. Daarnaast zijn er bilaterale
overlegmomenten georganiseerd met o.a. de gemeenten Heers, Sint-Truiden, Borgloon, de vzw
Gors, het Agentschap voor Natuur en Bos, vzw Grote Routepaden, Natuurpunt.
Verloop van de acties:

Meer duiding: In 2013 werd de opdracht voor de productie van informatiedragers gegund
aan de firma HR Groep België. Het ontwerp van deze informatiedragers is afgestemd op
het ontwerp van de startborden mbt het materiaalgebruik (eikenhout, cortenstaal). Voor de
duiding langs de route is gekozen voor eenvoudige bordjes die op de wandelpaal worden
bevestigd en verwijzen naar een nog te ontwikkelen mobiele website. Op die manier
kunnen we onderweg meer informatie geven, waardoor er minder borden nodig zijn
(=minder landschapsvervuilend).

Thematische picknickplaatsen: alle picknickplaatsen werden geïnventariseerd en bij
iedere picknickplaats werd een globaal concept ontwikkeld. De picknickplaats op de
Greenspot Grootloon werd uitgewerkt. Het betreft een opwaardering van de
belevingsboomgaard gelegen langs de Romeinse Weg. Het thema fruit zal er verder
89
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
worden uitgewerkt. Er zal ook een educatieve route met leuke fruitweetjes uitgewerkt
worden in de hoogstamboomgaard. Het inrichtingsplan werd besproken met de
jeugddienst, de toeristische dienst en de chiro van Borgloon.

Picknickarrangementen: de Wroeter stelde een picknick knapzak samen met
streekproducten. De picknicks werden op een ludieke wijze verpakt in een “flagbag”, dat
gebruikt kan worden als tafelkleedje. 6 ondernemers namen in 2013 deel aan deze actie
en verkochten samen 510 picknicks.

Lange afstandswandelingen: er werd samen met de vzw Grote Routepaden een
langeafstandsroute ontwikkeld op basis van de bestaande wandelingen (Greenspots,
Verborgen Moois en GR’s). Deze route wordt als eerste officiële streek-GR in Limburg
uitgewerkt. De route is in concept gereed en wordt in 2014 uitgetest en bewegwijzerd.
Indien bijkomende budgetten worden gevonden zal er een topogids worden uitgebracht.
Horeca/logies worden benaderd om te bekijken of zij willen deelnemen aan een
meerdaags wandelarrangement.

Kinderstapkaarten: er is een concept ontwikkeld. De haalbaarheid van het concept wordt
momenteel onderzocht. Het concept bestaat uit één uitgave voor kinderen waarbij
wandelen op de Greenspots de rode draad vormt (dus geen 10 losse kaarten).

Gerichte communicatie, promotie en sensibilisering:

In de fruitbrochure 2013 van Toerisme Limburg werd het picknickaanbod /
picknickarrangement opgenomen.

De website www.wandeleninlimburg.be werd geoptimaliseerd en zal gedurende
het hele project verder aangevuld worden. Er wordt ook op basis van een ‘open
source’ databank een mobiele website ontwikkeld met alle informatie over de
Points of Interest (duiding langs de wandelroutes). Deze informatie is langs de
wandelingen beschikbaar (via QR-code) en kan in een later stadium gemakkelijk
omgevormd worden tot een applicatie voor smartphone. Dit laatste kan echter
vanwege het eerder beperkte budget niet in dit project gerealiseerd worden.

Studenten van de MAD-faculty in Genk ontwikkelden een display tbv de
presentatie van het Landschapsdoeboek en de wandelbox van de Greenspots in
de toeristische diensten. Twee ontwerpen werden uitgewerkt tot een volwaardige
display, die momenteel in de toeristische dienst van Sint-Truiden en Borgloon
staan.
90
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013


Tenslotte werd in het licht van open communicatie met alle projectpartners een
projectfiche ontwikkeld, opdat alle projectpartners steeds een geactualiseerd
beeld kunnen krijgen van de acties die in het kader van het project worden
uitgewerkt (www.rlh.be/landschapsparken).
Kwantitatieve en kwalitatieve monitoring: er werden in samenwerking met het
kennislabo van toerisme Limburg tien wandeltellers aangekocht. De leverancier is 4MUST
SA. De wandeltellers werden einde maart 2013 geplaatst. De tellingen startten begin
april. Toerisme Limburg heeft enquêtes opgesteld die voor de kwalitatieve monitoring
dienst zullen doen. De wandeltellingen geven een helder beeld van het gebruik van de
wandelgebieden. De bevraging middels enquêtes startte in 2013 ism de XIOShogeschool.
Greenspot
aantal wandelaars
Greenspot
aantal wandelaars
Alden Biesen
11 594 (alle lussen)
Nieuwenhoven
31 996 (alle lussen)
Grootloon
56 238 (alle lussen)
Rullingen
49 754 (groene lus)
Heks
5 629 (rode lus)
Schulensbroek
19 527 (oranje + gele lus)
Mettekoven
11 447 (rode lus)
Vrijhern
10 547 (alle lussen)
Munsterbos
15 093 (alle lussen)
Zammelen
13 205 (oranje + blauwe lus)
Aantal wandelaars per Greenspot (periode april – november 2013) – gecorrigeerde cijfers,
tussen haakjes: de lus waar het aantal wandelaars wordt geteld)
Totaal aantal wandelaars
225.000
Periode april- november 2013
Drukst bezochte wandeling
Greenspot Grootloon
Drukste dag
zondag
Belangrijkste motief om te wandelen in
ca. 60% aantrekkelijk landschap
Haspengouw
Belangrijkste aspect op de wandeling
aantrekkelijk landschap, autovrijheid van het
traject
Meest gewandelde afstand
5-8 km
Tevredenheid
gemiddelde score van 8 op 10
Eerste resultaten van de bevraging bij de wandelaars

Onderhoudssysteem Greenspots: Elke greenspot werd geïnventariseerd naar
beheerdoelstellingen en voorkomende wandelinfrastructuur. Al deze gegevens werden
gebundeld in een onderhoudsplan per greenspot. Deze plannen zijn een leidraad voor de
onderhoudsploeg en worden aan de hand van praktijkervaringen actueel gehouden. Deze
91
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
plannen worden ook systematisch voorgelegd en besproken met de betrokken
grondeigenaren (gemeenten, ANB, NP, Orchis, Privaat,..). Tijdens deze besprekingen
worden er afspraken gemaakt wie welk onderhoud op zich neemt, en praktische details
besproken op lokaal niveau. Dankzij de Parkrangers kan het onderhoud van de
Greenspots efficiënt aangepakt worden.
Nazorg en opvolging
De Greenspots zijn een kwaliteitsvol wandelproduct ontwikkeld door het regionaal landschap. De
opvolging van dit wandelproduct is een aandachtspunt binnen de werking van RLH en is erop
gericht de kwaliteit ervan te waarborgen. Toerisme Limburg promoot dit wandelproduct in haar
seizoens- en streekbrochures. De betrokken gemeenten ondersteunen dit product en werken mee
aan het regulier onderhoud ervan. Dankzij het project ‘Parkrangers’ kan het onderhoud efficiënt
aangepakt worden. De samenwerking tav de Greenspots en de waardering van verschillende
partners voor dit wandelproduct zijn essentieel voor het duurzaam behoud ervan.
De ontwikkeling van het monitoring- en onderhoudssysteem dragen op directe wijze bij aan een
duurzaam wandelproduct. De beheervisies vormen de basis voor het regulier onderhoud van de
Greenspots. Door het monitoringonderzoek zullen we in staat zijn beter in te spelen op eventuele
knelpunten, kansen of bedreigingen. Opvolging van de kwaliteit is mede daardoor gegarandeerd.
Conclusie
Het project draagt in sterke mate bij aan de kwaliteit van de Greenspots. Dankzij dit project wordt
het wandelproduct diverser (nieuwe producten), belevingsvoller (picknickplaatsen en duiding) en
wordt een bredere doelgroep aangesproken (kinderen, lange afstandswandelaars). Het
monitoringsysteem zorgt ervoor dat we de kwaliteit van het wandelproduct beter kunnen opvolgen.
92
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
5.3
Verborgen moois in Haspengouw - natuurrecreatieve ontsluiting van
bijzondere plaatsen in Haspengouw
Trekker
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren
In overleg met


Gemeenten Alken, Bilzen, Borgloon, Gingelom, Kortessem, Diepenbeek, Hasselt, Heers,
Riemst, Tongeren, Sint-Truiden
plaatselijke natuurverenigingen (Natuurpunt)
Projectperiode
Vanaf 2008 tot en met 2015
Doelgroepen


inwoners
recreanten en toeristen
Financiering



Toerisme Vlaanderen
Provincie Limburg
Financiële bijdragen gemeenten
Omschrijving
In dit project creëren we een natuurrecreatief wandelaanbod in Haspengouw, met kleinere, maar
zeer kwaliteitsvolle thematische wandeltrajecten, complementair aan de bestaande
landschapswandelingen (Greenspots). Verborgen Moois-wandelingen zijn kleinere, vaak voor het
oog verborgen plekjes, die karakteristiek zijn voor Haspengouw. De verborgen natuur en het rijke
landschappelijk erfgoed staan in deze wandelingen centraal. De invalshoek is thematisch van aard.
FASE 1:
 Nietelbroeken (Kortessem/Diepenbeek)
 Engelmanshoven (Sint-Truiden)
 Hornebos (Heers)
FASE 2:
 Beukenberg (Tongeren)
 ’t Speelhof (Sint-Truiden)
 Herk- en Mombeek (Alken/Hasselt)
 Lauw (Tongeren)
 Berg (Tongeren)
FASE 3 (goedgekeurd Toerisme Vlaanderen d.d. 25 juni 2012 – goedgekeurd Provincie Limburg
d.d. 19 december 2012)
 Tumuli Gingelom (Gingelom)
 Burchtruïne Jonckholt (Bilzen, Hoelbeek)
 Belle Vue Bos (Kortessem, Borgloon)
 Mariënlof (Borgloon)
 Millen (Riemst)
93
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Doelstellingen



Vergroten van het natuurrecreatief wandelaanbod in Haspengouw.
Het promoten van plaatsen in Haspengouw, die vrij onbekend, maar uitzonderlijk waardevol
zijn vanuit het oogpunt natuur en/of landschap en dus bijdragen aan de verdere
bewustwording rond de streekidentiteit in Haspengouw. Thematische beleving.
Ontwikkeling van eenvormige, kwaliteitsvolle informatiedragers: startborden en wandelfolders.
Hier worden relevante aspecten van de flora en fauna, het landschap en erfgoed belicht, die
dit wandelgebied karakteriseren, zodat de wandelaar een beter inzicht krijgt in de natuur-,
landschaps- en erfgoedwaarden van deze streek.
Verloop van de actie
FASE 1 werd in 2011 volledig afgerond:
 Nietelbroeken (Kortessem, Diepenbeek)
 Engelmanshoven (Sint-Truiden)
 Hornebos (Heers)
FASE 2 werd in 2012 volledig afgerond:
 Beukenberg (Tongeren)
 Mombeekvallei (Alken Hasselt)
 ’t Speelhof (Sint-Truiden
 Lauw (Tongeren)
 Berg (Tongeren)
FASE 3 werd in het najaar 2011 gestart. Er werden twee subsidiedossiers voorbereid: TRP
Toerisme Vlaanderen (goedgekeurd op d.d. juni 2012), Subsidiereglement Provincie Limburg
(goedgekeurd d.d. 19 december 2012).
Het gaat om de onderstaande Verborgen Moois:



Belle Vue (Kortessem/Borgloon) – thema “erfgoed - kasteelbos” – kastelen drukken een
stempel op het Haspengouwse landschap
- Dit wandelgebied wordt gerealiseerd in samenwerking met de VLM in samenhang met
de Ruilverkaveling Jesseren. Hierdoor kunnen nieuwe paden gerealiseerd worden, die
noodzakelijk zijn voor de ontwikkeling van een unieke wandellus. De infrastructuur zal
grotendeels in het kader van de Ruilverkaveling geplaatst worden. Ook zal er een
belevingsvol waterpark voor kinderen aangelegd worden in het voorjaar 2014. De
routes zijn inmiddels bepaald.
Abdij Mariënlof (Borgloon) – thema “erfgoed – religieus landschap” – de invloed van een
abdijsite op de landschappelijke omgeving
- Ook dit wandelgebied wordt gerealiseerd in samenwerking met de VLM en in
samenhang met de Ruilverkaveling Jesseren. Nieuwe paden en een belevingsvolle
verbinding tussen stroopfabriek en abdij van Marienlof maken deze Verborgen Moois
tot een unieke Verborgen Moois. De timing loopt samen met de Ruilverkaveling
Jesseren. De routes zijn inmiddels bepaald.
Millen (Riemst) – thema “erfgoed – agrarisch landschap” – Haspengouw landbouwland, een
agrarisch cultuurlandschap nader bekeken
- Met de toeristische dienst van Riemst is het voorstel van de nieuwe wandellus
besproken. Sommige interessante nieuwe doorsteken worden nog onderzocht.
94
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013

Tumuli (Gingelom) – thema ‘erfgoed – getuigeheuvels uit de Romeinse tijd’ – Romeinse
grafheuvels horen bij de zeldzame tastbare overblijfselen uit de Romeinse tijd.
- In het kader van de haalbaarheidsstudie die werd gefinancierd door de provincie
Limburg werd in 2012 een expertengroep samengesteld met vertegenwoordigers van
Onroerend Erfgoed, VLM, PGRM, provincie, Vlaamse Monumentenwacht, Toerisme
Limburg, ANB, Regionaal Landschap en de gemeente Gingelom. Samen met een
landschapsarchitect werkte deze werkgroep aan een visie die uiteindelijk leidde tot
drie inrichtingsplannen.
- Voor de uitwerking van deze inrichtingsplannen stelde de gemeente Gingelom het
regionaal landschap aan als coördinator. Het regionaal landschap organiseerde in
deze functie verschillende werkgroepvergaderingen.
- Voor de uitvoering werd een bouwvergunning aangevraagd en goedgekeurd.
- Er werd een bestek voor de werken opgemaakt en gegund.
- Eind 2013 werden de bomen verwijderd.
-

De andere inrichtingswerken starten in jan t/m maart 2014.
Op de drie sites werden werfborden geplaatst met de inrichtingsplannen en informatie
over de werken die gaan uitgevoerd worden (voorbeeld zie bijlage)
Samen met de expertengroep werd het inhoudelijke verhaal afgebakend en werd de
inhoud geschreven voor de infoborden.
Er werd een aanzet gegeven voor de organisatie van het openingsevenement.
De nieuwe knooppunten op het fietsroutenetwerk werden definitief vastgelegd,
zodanig dat het fietsroutenetwerk langs de 3 sites loopt.
Burchtruïne Jonckholt – thema “erfgoed - de middeleeuwse burchtsites” – de fundamenten
van deze middeleeuwse burchtruïne liggen werkelijk verstopt in het landschap en willen we
met deze Verborgen Moois toegankelijk maken
- Er werd een werkgroep samengesteld met vertegenwoordigers van de milieudienst en
toeristische dienst van de stad Bilzen, Toerisme Limburg, ANB, ZOLAD+ en het
regionaal landschap. In dit project werd een koppeling gemaakt met het Leaderproject ‘Rijk Verleden’ (promotor = Toerisme Limburg)
- De wandellus werd vastgelegd
Verzamelbox Verborgen Moois: als het aanbod Verborgen Moois uit fase 3 gerealiseerd is, zal er
een verzamelbox uitgegeven worden met alle Verborgen Moois.
95
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Tevens zal in het kader van dit project (indien goedgekeurd) werk gemaakt worden van een
‘digitale ontsluiting’. Het concept werd uitgewerkt: er wordt een mobiele website ontwikkeld waar
informatie gemakkelijk is terug te vinden.
Potenties voor nieuwe Verborgen Moois: Brustem (Sint-Truiden), Eggertingen (Kortessem) en
Grote Beemd (Wellen) worden onderzocht om in de toekomst opgenomen te worden in de reeks
van Verborgen Moois. Financiële haalbaarheid is nog niet zeker.
Nazorg en opvolging
Het regionaal landschap garandeert de duurzame kwaliteit van deze thematische wandelgebieden
als volgt:
 Na realisatie van het project wordt in overleg met de betrokken gemeente en eventueel
natuurorganisatie een onderhouds- en beheerplan opgemaakt voor het regulier onderhoud
achteraf.
 Analoog aan het systeem van de greenspots zal ook voor de Verborgen Moois-wandelingen
een systeem van ‘meter/peterschap’ worden opgezet. Knelpunten zullen door deze vrijwilligers
gesignaleerd en gerapporteerd worden aan het Regionaal Landschap.
 De bedoeling is om de verzameling Verborgen Moois in een smaakvolle verzamelbox uit te
geven, zodat deze plekken in de aandacht komen.
Conclusie




Verborgen Moois Nietelbroeken en Engelmanshoven zijn gerealiseerd in 2010
Verborgen Moois Hornebos werd gerealiseerd in 2011
De Verborgen Moois ’t Speelhof, Lauw, Beukenberg, Berg en Mombeekvallei werden
gerealiseerd in 2012
FASE 3 startte op 1 januari 2013 en is volop in ontwikkeling
96
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
5.4
Wandelen in Limburg op een hoger niveau
Trekker
Toerisme Limburg
Partners



Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren (copromotor)
Regionaal Landschap Lage Kempen (copromotor)
Regionaal Landschap Kempen en Maasland (copromotor)
Projectperiode
15 april 2013 (goedkeuring) tot en met 31 mei 2015
Financiering





PDPO 2007-2013/as 3 gebiedsgerichte werking
Toerisme Limburg
RLH
RLLK
RLKM
Doelgroepen


Toeristen, recreanten
Streekbewoners
Omschrijving
Limburg is de wandelregio bij uitstek, zo blijkt uit diverse onderzoeken. In tegenstelling tot ‘Limburg
fietsparadijs’, speelt deze unieke beleving van wandelen nog geen expliciete rol in de
bestemmingspromotie voor Limburg. Dankzij zijn landschappelijke diversiteit leent wandelen zich
nochtans bij uitstek ertoe om hét onderscheidend kenmerk van Limburg te zijn.
Een eerste stap werd gezet in het Interreg-project Grenzeloos Wandelen (zie jaarverslag 2012),
dat als doel had het wandelaanbod te verbeteren en de communicatie rond wandelen in de
grensregio Vlaanderen – Nederland te verbeteren. In het kader van dit project werd een
overkoepelend wandelplatform voor Limburg opgestart. Het wandelplatform onderzocht de
meerwaarde van samenwerking op Limburgs niveau en kwam tot een gedragen actieplan om tot
een meer afgestemd Limburgs wandelproduct te komen.
Voortbouwend op de resultaten van het Interreg-project Grenzeloos Wandelen dienden de drie
Limburgse regionale landschappen en Toerisme Limburg een project in, in het kader van
Plattelandsontwikkeling PDPO 2007-2013, as 3, gebiedsgerichte werking. Dit project heeft als
doelstelling de toeristische meerwaarde van het Limburgse wandelproduct te verhogen en
wandelen als onderscheidend kenmerk van Limburg beter bekend te maken. Het project werd 5
oktober 2012 ingediend, 29 november 2012 werd het bijgesteld en op 15 april 2013 werd het
formeel goedgekeurd door het provinciaal Managementcomité.
In dit project willen we het gemeenschappelijke wandelproduct van Limburg beter op de kaart
zetten. Tot nu toe was ieder regionaal landschap in Limburg individueel bezig met de ontwikkeling
van zijn eigen wandelproducten. We stelden echter vast dat er nog verbeterpotentieel is. Door een
97
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
gezamenlijke
aanpak
van
productontwikkeling
en
-verbetering,
visieontwikkeling,
kwaliteitsmonitoring, onderhoud, communicatie en promotie zullen we dit potentieel verzilveren.
Het wandelplatform vormt het overkoepelende overlegorgaan met Toerisme Limburg en de drie
regionale landschappen als leden.
Doelstellingen
Ontwikkeling van een totaalconcept voor wandelen in Limburg
In dit project willen we Limburg als dé wandelregio op de kaart zetten. Dit willen we enerzijds
bereiken door een gezamenlijk topwandelproduct te creëren, de bestaande wandelproducten beter
op elkaar af te stemmen en een overkoepelende communicatie over het Limburgse wandelproduct
te voeren, zodat de bezoeker beter zijn weg kan vinden in het Wandelparadijs Limburg. Anderzijds
willen we instrumenten ontwikkelen om de kwaliteit van wandelen in Limburg ook in de toekomst te
verzekeren.
Met dit project dragen we bij aan de economisttoeristische doelstellingen van wandelen:
Wandelen als hefboom voor de toeristische sector
Het wandeltoerisme zorgt voor een verdere ontwikkeling van het plattelandstoerisme. Dit
potentieel willen we met dit project verder benutten.
Meer wandelaars, meer overnachtingen en meer bestedingen door wandelaars
Door het wandelproduct te versterken en beter te vermarkten, wensen we een stijging te
creëren van het aantal vakantiegangers dat Limburg als vakantiebestemming overweegt. Dit
zorgt voor extra inkomsten voor Limburg en extra directe en indirecte tewerkstelling.
Een hoge tevredenheidsgraad van de Limburgse vakantieganger
We willen de tevredenheid hoog houden. Vandaar dat we in dit project ook
kwaliteitsmaatregelen treffen (onderhoud en monitoring) en onderzoek doen naar extra
beleving op de wandelingen. Wandelen is een totaalbeleving.
Beoogde acties:
1. Productontwikkeling en productverbetering:
 ontwikkeling van gezamenlijk Limburgs wandelproduct(en) om Limburg te profileren als
groene regio met onderscheidende wandelbelevingen
 afstemmen van wandelkaarten met behoud van eigen (gebieds)identiteit. In deze
subactie zal onderzocht worden op welke punten de wandelfolders meer op elkaar zullen
worden afgestemd
 optimalisering website www.wandeleninlimburg.be en afstemming met platform
Toerisme werkt
 verbeteren distributiesysteem voor wandelproducten
 onderzoeken van nieuwe mogelijkheden voor productontwikkeling en
productverbetering en financiering hiervoor
2. Kwaliteitsmonitoring: in deze actie willen we een systeem ontwikkelen om de kwaliteit van de
wandelingen grondig en objectief te evalueren in functie van verschillende doelstellingen. Deze
zullen opgenomen worden in een gezamenlijke Limburgse wandelvisie ‘Wandelen in Limburg
(WIL)’.
98
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
3. Controlesysteem ter verbetering van het onderhoud: in deze actie willen we het
controlesysteem met betrekking tot het onderhoud van de wandelgebieden op een
professionele manier uitbouwen, teneinde de doorstroom van informatie (van klacht tot
uitvoering/herstel op terrein) te optimaliseren.
4. Communicatie: door een overkoepelende communicatie en promotie op Limburgs niveau van
de ontsloten landschappen, wensen we Limburg als groene regio te versterken en zo extra
toeristen aan te trekken.
5. Monitoring van het gebruik: in deze actie willen we op een gestructureerde en uniforme wijze
de kwantitatieve en kwalitatieve wandelgegevens van Limburg verzamelen en rapporteren.
6. Uitbouw wandelplatform: de Limburgse regionale landschappen zijn de belangrijkste
ontwikkelaars van wandelgebieden in Limburg. Toerisme Limburg is de belangrijkste
organisatie voor de toeristische promotie van Limburg. Afstemming tussen deze organisaties
over de wandelproducten zorgt voor een belangrijke meerwaarde en draagvlak op Limburgs
niveau. Dit gebeurt in het wandelplatform.
7. Samenwerking logies, restaurants en cafés: bijv. door de ontwikkeling van nieuwe
arrangementen, de vermelding van horeca op wandelkaarten, de verkoop van wandelkaarten
door logies en horeca… Bovendien kunnen we de ondernemers stimuleren om het
wandelproduct in hun eigen communicatie als troef te gebruiken.
Verloop actie
Het project is formeel gestart op 15 april 2013.
1. Productontwikkeling en productverbetering:
a. gezamenlijk Limburgs wandelproduct(en): we willen in dit kader bijvoorbeeld een
nieuwe Limburgse ‘wandelbox’ ontwikkelen en een overzichtskaart met alle
99
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
b.
c.
d.
e.
wandelgebieden. Een globaal concept is ontwikkeld. Er wordt gekeken of de
uitvoering ervan haalbaar is.
afstemmen van wandelkaarten: het gaat hier bijvoorbeeld over de afmetingen
(geplooid en ongeplooid), de plooiwijze, de structuur van de cover, de ondergrond van
de kaart, de schaal van de kaart, de legende en de gebruikte symbolen, de inhoud
van de praktische informatie, het opnemen van toeristische informatie en de gebruikte
symbolen, het concept en de vormgeving van de wegbeschrijvingen. Er liggen nog
geen afspraken vast.
website www.wandeleninlimburg.be en afstemming met platform Toerisme werkt: ook
zal in dit kader onderzocht worden of het mogelijk is om één centrale webwinkel te
maken. Er zijn nog geen concrete acties ondernomen
verbeteren distributiesysteem: er wordt onderzocht of het distributiesysteem van
Toerisme Limburg hiervoor geschikt is en welke voorwaarden daaraan zijn verbonden
nieuwe mogelijkheden voor productontwikkeling en productverbetering: nog geen
concrete acties.
2. Kwaliteitsmonitoring: Op 12 november werd in de Landcommanderij Alden Biesen een
brainstorm georganiseerd met de drie regionale landschappen olv het Provinciaal
Innovatiecentrum. Dit is de eerste stap om te komen tot een Limburgse wandelvisie en dus
een handvat om wandelen in Limburg beter op de kaart te zetten. Tijdens deze brainstorm
werd de problematiek mbt de selectie van wandelingen en wandelgebieden in functie van het
doel besproken.
3. Controlesysteem ter verbetering van het onderhoud: Om de kwaliteit van het
wandelgebied hoog te houden willen we het controlesysteem met betrekking tot het
onderhoud professionaliseren, door:
 Het uitbouwen van een digitaal controlesysteem dat de informatiedoorstroom van ‘klacht’
tot ‘uitvoering/herstel op terrein‘optimaliseert;
 Het rapporteren van klachten door vrijwilligers of de toeristische buurtcommissarissen op
een professionele manier. Deze klachten moeten gefilterd en gecontroleerd worden en
vervolgens doorstromen naar de terreinbeheerders (en parkrangers) die de klachten
moeten verhelpen.
 Via een feedbacksysteem kunnen meten hoeveel tijd en middelen het behoud van de
wandelkwaliteit effectief vragen
 Het onderzoeken van de mogelijkheid om dit systeem te koppelen aan het (nieuwe)
systeem (in ontwikkeling) van het FietsRouteNetWerk.
Er wordt nu onderzocht of het systeem DIPLA geschikt is om dit controlesysteem te
implementeren.
4. Communicatie: door een overkoepelende communicatie en promotie op Limburgs niveau
van de wandelgebieden, wensen we Limburg als groene regio te versterken en zo extra
toeristen aan te trekken. Voor deze deelactie is Toerisme Limburg verantwoordelijk. Toerisme
Limburg zal hiertoe in afstemming met de regionale landschappen, haar communicatiemix
optimaal inzetten. De najaarscampagne 2013 stond in het teken van de beleving van de
Limburgse landschappen.
5. Monitoring van het gebruik: met de leverancier van de wandeltellers zijn afspraken gemaakt
over het gemeenschappelijk gebruik van “eco-visio”, het programma dat de telgegevens
bijhoudt en overzichtelijk presenteert. Er werden concrete afspraken gemaakt over de wijze
waarop de telgegevens gecorrigeerd en gebruikt dienen te worden (pieken, correctiefactor,
100
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
momenten waarop gegevens uitgelezen zullen worden), teneinde vergelijkbare telgegevens te
hebben. De enquêtering gebeurt door Toerisme Limburg. Studenten van de PXL-Hasselt
ondervragen de wandelaars in voor- en najaar om meer informatie over de motieven en de
doelgroep te weten te komen. In 2013 werden er in Limburg ongeveer 2750 blitzenquêtes en
590 verdiepende enquêtes afgenomen.
6. Uitbouw wandelplatform: op regelmatige basis komt het wandelplatform samen om de
voortgang van de acties te bespreken. Daarnaast worden er rond de afzonderlijke acties ook
werkgroepjes georganiseerd.
7. Samenwerking logies, restaurants en cafés: geen concrete acties uitgevoerd.
Nazorg en opvolging
Het wandelplatform is het overkoepelende overlegplatform dat waakt over de voortgang van de
verschillende acties. Hier wordt onderling afgestemd. Indien nodig worden ook externen
uitgenodigd die wandelproducten ontwikkelen. Zo zorgen we voor de optimale afstemming. Ook
worden in dit verband de opportuniteiten onderzocht voor vervolgprojecten, bijv. Impulsprogramma
Toerisme Vlaanderen.
Alle acties dragen een verduurzaming van het wandelproduct in zich: onderhoud tbv een
gegarandeerde kwaliteit in de toekomst, monitoring tbv bijsturing en aanpassing van de
wandelproducten, communicatie tbv promotie en sensibilisering ‘groen Limburg’, ontwikkeling
wandelvisie tbv versterking van het wandelproduct in de toekomst, meestappen in trends en
daarvoor nieuwe middelen zoeken.
Conclusie
De voorbereidende fase is afgerond. Het project zal met name in 2014 verder vorm krijgen.
101
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
5.5
Opvolging project ‘Sint-Pietersberg’
Trekker
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren
Partners







Gemeenten Riemst, Oupeye, Bassenge, Visé, Eijsden, Maastricht
Natuurmonumenten
Natuurpunt
Natagora
Stichting Limburgs Landschap
Cynorhodon
G.M.V. Loisirs
Projectperiode
Vanaf 1 januari 2003
Doelgroepen


Inwoners uit de streek
recreanten en toeristen
Financiering

Gemeenten Riemst, Oupeye, Bassenge, Visé, Eijsden, Maastricht
Omschrijving
Overeenkomst voor communicatie en onderhoud
De Interregfase van het project Sint-Pietersberg, startte op 1 januari 2003 en eindigde officieel op
30 juni 2008. In 2005, na beëindiging van de voornaamste projecten, werd er een overeenkomst
afgesloten tussen alle partners en RLH voor de communicatie en het onderhoud van het wandelen fietsgebied. Begin 2009 werd deze overeenkomst verlengd voor 3 jaren, dus tot einde 2011. De
overeenkomst is automatisch verlengd voor alle partners tot einde 2014. De gemeenten betalen op
basis van deze overeenkomst een jaarlijkse bijdrage voor de herstellingen en een driemaandelijkse
bijdrage voor de controle en de coördinatie.
Onderhoud wandel- en fietsroutes
Sinds het voorjaar van 2012 gebeurt de controle van het wandelroutenetwerk door vrijwilligers uit
de drie regio’s, Ambassadeurs genoemd. Op basis van een vaste jaarplanning controleren zij
achtmaal per jaar alle wandelroutes. De opmerkingen worden verzameld en behandeld via een
speciaal hiervoor ontwikkelde website. Een onderhoudsploeg uit de regio, Racynes asbl, staat in
voor de herstellingen van de bewegwijzering. De overige opmerkingen worden gemeld aan de
eigenaars of beheerders. Er werden in 2013 567 opmerkingen voor het wandelroutenetwerk
gemeld, verwerkt en opgelost.
Het fietsroutenetwerk wordt viermaal per jaar gecontroleerd door vrijwilligers van de Waalse
fietsersvereniging Gracq. Racynes en herstelt ook de opmerkingen van het fietsroutenetwerk. Er
werden 65 opmerkingen gemeld, verwerkt en opgelost.
102
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Om alle vrijwilligers te bedanken en om ervaringen uit te wisselen, worden er twee activiteiten per
jaar georganiseerd, waarbij een bezoek aan een bezienswaardigheid uit de streek gecombineerd
wordt met een gezellig samenzijn. In juni werd het Fort Sint-Pieter bezocht en in december kregen
de Ambassadeurs een exclusieve rondleiding in de grotten van Caestert.
Tweemaal per jaar verschijnt er een nieuwsbrief die verstuurd wordt naar een honderdtal adressen
van personen of organisaties die betrokken zijn bij het wandel- en fietsroutenetwerk.
Nieuwe route vanuit Kanne
In 2013 werd de nieuwe, blauwe route vanuit Kanne naar het Fort van Eben-Emael afgewerkt en
op 16 juni geopend met drie gegidste wandelingen. De wandeling werd verbeterd met nieuwe
trappen, leuningen en een beveiliging van het uitkijkpunt op het plateau boven het Fort.
Kaartenfonds en voorraad Sint-Pietersberg
Op basis van de bovenvermelde overeenkomst beheert RLH ook de verkoop van de wandel- en
fietskaarten Sint-Pietersberg. Hiervoor werd er in 2005 een kaartenfonds opgericht en een
afzonderlijke bankrekening geopend.
Omwille van de dalende verkoopcijfers werd er besloten om vanaf juli 2013 de verkoopprijs van de
verzamelbox te verlagen van 12,00 € naar 9,95 €.
Om tegemoet te komen aan de vraag van wandelaars naar meer rustplaatsen op de parcours,
werden er met de opbrengst van het kaartenfonds 10 nieuwe rustbanken gekocht. 7 banken
werden al door 3 partners geplaatst, 3 banken zijn nog beschikbaar voor plaatsing in 2014.
Nazorg en opvolging
De coördinatie en de verderzetting van het project Sint-Pietersberg zijn uitbesteed aan het
projectbureau AirCo met Bart Vandermeeren, die alle taken m.b.t. communicatie en onderhoud
coördineert.
103
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
6 Natuureducatie en -sensibilisatie
6.1
Draagvlakverbreding KORTWEG NATUUR
Trekker
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren
In overleg met
Alle KORTWEG NATUUR partners
Projectperiode
Van 1 januari 2013 tot en met 31 december 2013
Doelgroep
Het project richt zich op Limburgse consumenten
Doelstellingen
Om het KORTWEG NATUUR verhaal open te trekken naar de bredere samenleving, willen we een
communicatiecampagne lanceren. Het is immers van belang dat zoveel mogelijk consumenten het
verhaal achter het KORTWEG NATUUR-label leren kennen om zo draagvlak te ontwikkelen voor
natuur, landbouw en de lokale economie.
Financiering


Vlaamse Overheid, LNE (subsidie Project Draagvlakverbreding LNE 2013)
eigen middelen
Verloop actie
Volgende acties werden opgezet:

veldbordencampagne: in de KORTWEG NATUUR graanvelden in Hasselt, Heers,
Nieuwerkerken en Sint-Truiden werden 6 veldborden geplaatst met de slogan ‘hier groeit uw
b.akkerbrood’ of ‘hier groeit uw biomeel’.
104
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013

akkersymposium: organisatie symposium ‘over de grenzen heen’ op 4 juli i.s.m. RLZH en
VLM. Doelstelling van dit symposium was diverse partners samen te brengen om kennis en
ervaring uit te wisselen rond beheer voor akkervogels en een signaal te geven dat iedereen,
ook consumenten, kunnen helpen aan meer akkernatuur.

verspreiden promofilmpje: het promotiefilmpje ‘van akker tot bakker’ werd begin 2013
afgewerkt en er zijn twee digitale infodragers (toog- en staanmodel) uitleenbaar voor de
verkooppunten om te filmpje te vertonen.

mokkencampagne: tijdens het persmoment op 11 december startte de mokkencampagne. Bij
iedere aankoop van twee KORTWEG NATUUR-producten krijgt de klant een KORTWEG
NATUUR mok cadeau. Want brood, koekjes of pannenkoeken smaken ’s winters nog beter
met een heerlijk tasje erbij. Er werden ook receptenkaartjes ontwikkeld om direct mee aan de
slag te gaan.
Nazorg en opvolging
In 2014 wordt de promotie van KORTWEG NATUUR verder gezet. Daarnaast wordt getracht de
werking te optimaliseren zowel naar productie (meer biograan) als naar verdeling (meer
afzetkanalen) en verkoop (meer consumenten).
105
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
6.2
Cursus KLE
In februari vond de cursus over de ’Haspengouwse landschapselementen’ plaats. De nadruk lag
op de kenmerkende KLE in de streek en op streekeigen soorten. In het praktijkdeel konden de
deelnemers zelf aan de slag gaan. Ze leerden technieken aan voor de aanleg en het onderhoud
van KLE. Op 14 februari werd het theoriegedeelte van de cursus gegeven waarbij specifiek op
knotbomen werd ingezoomd. De praktijkdag werd gegeven op 23 februari, deze dag vond plaats in
Hoeselt.
In totaal schreven 12 personen zich in voor het theoretisch onderdeel en 15 personen voor het
praktijkgedeelte.
In Bilzen werd een snoeicursus georganiseerd, deze cursus werd door de Stad Bilzen gratis
aangeboden aan de inwoners van Bilzen.
De snoeicursus voor hoogstamfruitbomen vond plaats in Spouwen op 28 februari, 2 maart en 24
augustus. Na een theorieluik, trokken 25 deelnemers de boomgaarden in de omgeving van Alden
Biesen in om de wintersnoei in de praktijk uit te testen. De terugkomdag rond de zomersnoei ging
door op 24 augustus om ook de zomersnoei in de vingers te krijgen.
De cursus werd aangekondigd via ‘het Belang van Bilzen’, de UitDatabank, www.bilzen.be,
Natuurpunt Spouwen en www.rlh.be.
106
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
6.3
Educatief aanbod naar scholen

Beekbrigade/Broekbrigade: het educatief pakket ‘Beekbrigade’ is oorspronkelijk ontwikkeld
voor het valleigebied van de Herk en Mombeek. De scholen van Alken en Hasselt kunnen er
gebruik van maken. Binnen Aquadra is het pakket verruimd voor het valleigebied van de Jeker
en de Voerstreek zo kunnen ook de scholen van Tongeren en Voeren de Beekbrigade
implementeren in hun lessen. De vzw Gors heeft het pakket ‘Beekbrigade’ opgenomen in hun
aanbod ikv Plattelandsklassen. Het pakket ‘Broekbrigade’ is door het Natuureducatief Centrum
’t Vloot (Schulensbroek) opgenomen in hun educatief aanbod.

Open moestuindagen Heks: op vrijdag 7 juni waren de leerlingen van enkele basisscholen
van Brussel, Wallonië en Haspengouw te gast in het kasteelpark van Heks. Een 100-tal
leerlingen nam deel aan de verschillende workshops. Samen met het regionaal landschap
bouwden ze een bijenhotel en kregen op die manier uitleg over de levenswijze van bijen en in
het bijzonder het voedsel van de bestuivers (= drachtplanten).

Bilzen de boom in: op 10 en 11 oktober kwamen 171 schoolkinderen van het vierde leerjaar
van Tongeren en 188 van Bilzen naar de boomgaarden van Alden Biesen. Doel was om
kinderen op een speelse manier kennis te laten maken met de ecologische waarde van
hoogstamboomgaarden. Ze raapten appels en lieten ze door de Sapmobiel persen, er stond
een zoektocht door de boomgaard op het programma met als thema ‘voedsel en
voedselverspilling’ en er werden nestkastjes voor koolmezen gebouwd en een heus vijf sterren
insectenhotel.
107
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013

Holle wegen: op 4 december gingen de laatstejaars studenten van de afdeling
Groenmanagement van de PXL naar Voeren. Deze excursie werd georganiseerd en begeleid
door iemand van het regionaal landschap. In de voormiddag stond het beheer van holle
wegen op het programma en werden de resultaten van het project Habitat Euregio bezocht. In
de namiddag werd er een snoeicursus gegeven door de Boomgaardenstichting. 28 leerlingen
namen hieraan deel.

Belevingsboomgaard Voeren: op 17 september openden 180 leerlingen van de Provinciale
basisschool en de Sint-Jozefschool de allereerste speelboomgaard in Voeren. In tal van
workshops konden de kinderen: fruit plukken, appelsap persen, nestkasten timmeren,
bijenhotels bouwen, oorwormpotjes maken, fruit aanplanten, wilgenvlechten, braakbalpluizen
en een speurzoektocht doen. Ook na deze opening blijft de boomgaard toegankelijk en blijven
er tal van educatieve vaste elementen aanwezig (infobordjes, plukstokken, bijenhotel,
nestkasten, boompaspoorten, fruitplukhaag,…)
108
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
7 Projecten voorbereid in 2013
7.1
Bloesemlint Interreg
Het project heeft als doel om samen initiatieven op te zetten om de landschappen, en in het
bijzonder de hoogstamboomgaarden, terug op te waarderen.
In het kader van de kandidatuurstelling ‘Maastricht Culturele Hoofdstad 2018’ hebben
verschillende partners uit de Euregio het initiatief genomen om samen te werken aan het
heropwaarderen van het landschap in de Euregio. In Belgisch Limburg nemen het regionaal
landschap en De Winning het voortouw. In Wallonië zijn dat de gemeenten Visé en Plombières,
in Nederland IKL (Instandhouding Kleine Landschapselementen) en in Duitsland NABUAachen.
Het project werd voorbereid in 2013 en zal ingediend worden bij Interreg in 2014.
7.2
Bloesemlint Leader
‘Bloesemlint Leader – tussen mens en landschap’: werd door De Winning ingediend i.s.m. het
regionaal landschap, de Nationale Boomgaardenstichting, Centrum Duurzaam Groen,
Natuurpunt Riemst en de gemeente Riemst. De stad Bilzen, de stad Borgloon, de gemeente
Kortessem en de stad Sint-Truiden verklaren via het Biodiversiteitscharter mee te werken aan
het behoud en de realisatie van kleine landschapselementen zoals hoogstamboomgaarden in
hun eigen gemeente.
De realisatie van een aantal publieksboomgaarden en bijbehorende activiteiten met als doel
draagvlakverbreding bewerkstellingen is één van de hoofddoelstellingen. Er zal samengewerkt
worden met lokale partners zoals scholen, jeugdbeweging, verenigingen, …
Het projectvoorstel werd ingediend op 24 oktober, inmiddels goedgekeurd (Leader Toerisme)
en start begin 2014.
7.3
Provinciale Biodiversiteitsprojecten

‘Stallen, snackbars voor vleermuizen’ werd door SEVON (Stichting Ecologisch Vleermuis
Onderzoek Nederland) i.s.m. het RLH, de gemeente Kortessem, Limburgs Landschap en
JNM ingediend. Doelstelling is om samen met lokale landbouwers onderzoek te doen naar
de ingekorven vleermuis om zo aan bewustwording en draagvlak te werken. Dit
projectvoorstel werd goedgekeurd en op 18 september 2013 vond het startoverleg plaats.

‘Strippen voor biodiversiteit’ werd door Natuurpunt De Vrienden van het Schulensbroek
i.s.m. het RLH en de gemeente Herk-de-Stad ingediend. Doelstelling is om de bezoekers
van het natuurgebied het Schulensbroek bewust te maken van de biodiversiteit van het
gebied en hiervoor respect te vragen adhv een stripverhaal. Het project werd goedgekeurd
en de uitwerking van het stripverhaal is gestart.

‘Biodiverse campus De Mijlpaal’ werd door de Freneitschool De Mijlpaal i.s.m. met een
aantal Tongerse partners en het RLH ingediend om de speelplaats als biodivers terrein in
te richten. Het project werd goedgekeurd en ging van start met een Scharrelkids-activiteit
en een aanplantactie.
109
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013

7.4
‘Hermeandering Helshoven’ werd door het RLH i.s.m. Natuurpunt, de stad Sint-Truiden en
de aanpalende eigenaars ingediend om een hermeandering van de Herk in Helshoven te
realiseren. Het project werd goedgekeurd en de startte in 2013.
Leader Haspengouw

‘Bilzen, de Boom in: van bloesem tot sap’ werd door het RLH i.s.m. de Stad Bilzen
ingediend met ANB, Alden Biesen, NBS en Puur Limburg als projectpartners. De uitbouw
van het fruitplukevenement ‘Bilzen, de boom in’ en de ontwikkeling van
Bilzershoogstamsapstaat centraal. Het projectvoorstel werd goedgekeurd (Leader
Toerisme) en start begin 2014.

‘De Kuilen van Vechmaal’ werd door het RLH i.s.m. de gemeente Heers ingediend om de
ingangen van de Waterkuil, een belangrijke groeve in het mergelcomplex veilig,
vleermuisvriendelijk en kunstig af te sluiten. Het projectvoorstel werd goedgekeurd (Leader
Erfgoed) en wordt tegen de zomer van 2014 uitgevoerd.
7.5
Kortweg natuur
KORTWEG NATUUR – korte keten landbouw: onder het thema ‘innovatieve landbouw’ werd
een SALK-fiche ingediend om het KORTWEG NATUUR label uit te bouwen. De doelstelling
was het huidige KORTWEG NATUUR-productaanbod doorheen de volledige keten uit te
bereiden, te versterken en te promoten, zowel naar producten (melk, fruitsap, notenolie,
jenever), verwerkers als consumenten. Het projectvoorstel werd niet goedgekeurd.
7.6
‘Stallen, snackbars voor vleermuizen’
Het project ‘stallen, snackbars voor vleermuizen’ werd ingediend bij de oproep
draagvlakverbreding Landbouw en Milieu van LNE. Doelstelling is om landbouwers kennis te
laten maken met de vleermuizen rond hun bedrijf en hen bewust te maken van het belang van
deze vleermuizen. Het project werd positief beoordeeld en start begin 2014.
7.7
Quick-win-projecten NATURA 2000 ANB

Kuilen van Vechmaal: in het SBZ-gebied ‘Mergelkuilen van Vechmaal’ werd voor
habitattype8310 (niet voor het publiek opengestelde grotten) een QuickWin ingediend om
de ingangen van de Waterkuil vleermuisvriendelijk en veilig af te sluiten. Indien het project
wordt goedgekeurd, wordt het tegen de zomer van 2014 uitgevoerd.

Vijverherstel Duras: in het SBZ-gebied ‘het Vinne’ werd voor habitattype 3150 en 6430_hf
een QuickWin ingediend om twee historische vijvers en hun omgeving te herstellen. Indien
het project wordt goedgekeurd, start de uitvoering in 2014.

Graslandherstel Merlemont: Dit project werd ingediend om enkele zeldzame percelen
blauwgrasland in het gebied Merlemont (Diepenbeek) te herstellen.
110
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
7.8
LIFE+-project ‘Restoring hamster populations and biodiversity: win-win
solutions for rural regions’
In juni 2013 werd het LIFE+-project ‘restoring hamster populations and biodiversity: win-win
solutions for rural regions’ heringediend door de RISE-foundation. Het RLH is één van de
projectpartners en werkte i.s.m. de Vlaamse projectpartners (ANB, LV, ILVO, Provincie Limburg
en VLM) het Vlaamse luik voor dit projectvoorstel uit. Indien het project wordt goedgekeurd,
start het in de zomer van 2014.
7.9
LIFE+-project ‘PRIVATE-life’
Het Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren diende in juni 2013 ‘PRIVATE-life’ in. Dit
project werd voorbereid samen met de Vlaamse Bosgroepen en een aantal andere regionale
landschappen. Doelstellig is om IHD (Instandhoudingsdoelstellingen) bij private eigenaars en
beheerders te realiseren. RLH is één van de projectpartners voor het focusgebied ‘de
Voerstreek’. Daarnaast treedt RLH op als contactpersoon namens de regionale landschappen
en maakt het deel uit van de projectgroep die de aanvraag heeft voorbereid. Het projectvoorstel
de
kwam niet door de 2 ronde. Afhankelijk van de opmerkingen en aanbevelingen kan, in overleg
met de partners, het project in het najaar van 2014 opnieuw ingediend worden.
111
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
8 Verplichte activiteiten
8.1
Landschapskranten
In 2013 heeft het Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren 2 Landschapskranten uitgebracht.
Ze verschenen in het voorjaar en in het najaar en worden verspreid op 140.000 exemplaren. In
Voeren is er ook een Franstalige versie. Elke inwoner/gezin van Haspengouw en Voeren krijgt
gratis een exemplaar in de bus.
De krant richt zich op een toegankelijke manier tot een breed publiek en speelt op die manier een
belangrijke rol in de verbreding van het draagvlak voor natuur en landschap.
De krant is ook een bijzonder waardevol middel om op te roepen voor publieksactiviteiten (in 2013
ondermeer voor de activiteiten in kader van de Week van de biodiversiteit, de Dag van het park,
Bilzen de boom in, Landschapsdoedag, … Ze werkt sensibiliserend (bijv. de promotie van de
Speelboomgaarden en het biomeel) en informeert over diverse projecten en activiteiten in
Haspengouw en Voeren (GRENZENloos groen, Erfgoedjaarmarkt, diverse cursussen, …).
112
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
8.2
Vormingsactiviteiten
1. Slotsymposium Aquadra
Het project Aquadra werd op 13 september afgesloten in het Galloromeins museum in Tongeren.
Binnen dit project werkten Vlaamse, Nederlandse en Waalse partners samen om het waterbeheer
van de Jeker, de Voer, de Berwijn en de Geul op elkaar af te stemmen. Twaalf pilootprojecten in
deze vier zijrivieren van de Maas pakten de wateroverlast, de waterkwaliteit en het erosieprobleem
aan.
Op het slotsymposium werden de resultaten en de uitdagingen voor de toekomst gepresenteerd.
Vertegenwoordigers van de partners tekenden nadien een charter om een verdere
grensoverschrijdende samenwerking officieel vast te leggen en de samenwerking voor het beheer
van de rivieren Jeker, Voer, Geul en Berwijn te verzekeren.
In de namiddag bezochten de deelnemers het beekherstelproject in het natuurgebied de Kevie en
de hermeandering van de Beek in Vreren-Nerem.
Het programma:
9.00u
9.30u
9.45u
11.00u
11.15u
12.30u
12.45u
14.15u
16.15u
Welkomstkoffie
Toelichting project Aquadra door lead partner ADL
Toelichting resultaten en uitdagingen in het stroomgebied van de Jeker
en het stroomgebied van de Berwijn (presentaties en vragenronde)
Koffiepauze
Toelichting resultaten en uitdagingen in het stroomgebied van de Voer en het
stroomgebied van de Geul (presentaties en vragenronde)
Toelichting Aquadra-charter door provinciegouverneur Herman Reynders
en ondertekening van het charter
Lunch
Terreinbezoek pilootprojecten Jeker in de Kevie (VMM)
en Vreren-Nerem (Provincie Limburg)
Netwerkdrink
De voorzitter van de dag was Willem Schreurs (Internationale Maascommissie), het symposium
werd simultaan vertaald. Er waren 125 aanwezigen.
foto’s VMM
113
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
2. Slotsymposium Habitat Euregio
Het symposium Grenzenloos Groen, De natuur van vier miljoen vond plaats op 14 juni in Kerkrade
in de historische abdij van Rolduc (NL). Zo’n 120 vertegenwoordigers van onder andere
natuurverenigingen, overheden en waterschappen zijn naar Kerkrade gekomen op uitnodiging van
de projectpartners van Habitat Euregio. Met het symposium werd de afsluiting van Habitat Euregio
als Interreg IV-A project gemarkeerd. De boodschap die tijdens het congres werd gebracht was dat
alle partijen graag verder willen werken want er liggen nog heel wat mogelijkheden en het werk is
nog lang niet af.
Vijf sprekers vanuit de diverse Euregio landen deden hun verhaal. De grote vraag die als rode
draad door de dag liep was: waar doen we het eigenlijk voor? Waarom al die tijd en moeite steken
in het behoud en ontwikkelen van natuur? Alle sprekers werden uitgenodigd om als externen een
kritische blik op het project Habitat Euregio te werpen.
Tijdens het symposium werden ook de brochure ‘Grenzenloos groen, natuur van 4 miljoen’ en de
film ‘Grenzenloos groen’ en werden de winnaars bekendgemaakt van een fotowedstrijd.
114
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
3. Akkervogelsymposium ‘Over de grenzen heen’
Tijdens dit symposium werd ‘over de grenzen heen’ gekeken naar diverse maatregelen en
initiatieven in het kader van meer akkernatuur, in zowel Vlaanderen als in Wallonië. Het
symposium vond plaats op 4 juli in Cultuurhuis Den Dries in Gingelom.
In de voormiddag werden inspirerende praktijkvoorbeelden bezocht. De busexcursie ging naar
Gingelom, Landen en Luik. Soortenrijke bermen, graan- en bloemenstroken, het beheer van kleine
landschapselementen, de beheerovereenkomsten en lokale initiatieven met een win-win situatie
kwamen aan bod. Welke aanpak is er in Nederlandstalig en Franstalig Haspengouw? Wat werkt en
wat niet? Wie neemt welk initiatief? Er werd over de grenzen heen gekeken en kennis
uitgewisseld…
De namiddag bestond uit workshops en een inhoudelijk debat:
THEMA 1: Samenwerking tussen landbouw, jacht en natuur
Gebiedsgerichte werking met knelpunten en ervaringen.
Kijken over de grenzen heen, de Waalse aanpak van het landbouwgebied.
THEMA 2: Gemeenten in akkergebied: kansen en mogelijkheden
Voorbeeldproject te Bilzen – Hoe kan een gemeente concreet aan de slag?
Voorbeeldproject te Glabbeek – Hoe er praktisch aan beginnen?
THEMA 3: Natuur en landbouw: een economisch verhaal
KORTWEG NATUUR – Kansen en mogelijkheden op lokaal niveau?
Energieke houtkanten – Winst voor gemeenten, landbouwers en particulieren?
Het symposium werd georganiseerd door het Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren in
samenwerking met het Regionaal Landschap Zuid-Hageland en VLM Oost. De bedoeling van deze
dag was kennis en ervaring uit te wisselen rond akkernatuur met de nadruk op de interprovinciale
samenwerking. Ongeveer 80 personen namen deel aan deze dag.
115
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
Het symposium werd afgesloten met een slotmoment waarop de bevindingen van de dag
teruggekoppeld werden. Er werd na afronding van het symposium een eindrapport opgemaakt met
beleidsaanbevelingen in kader van de onderhandelingen van het nieuwe PDPO.
116
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
4. Holle wegen Sint-Truiden
Sint-Truiden telt meer dan zeventig holle wegen. Samen goed voor 35 km holle weg. Deze
verzonken wegen zijn echte pareltjes voor plant, dier en mens. Om deze wegen te onderhouden
zet de stad Sint-Truiden jaarlijks heel wat middelen in. Met gras begroeide bermen worden volgens
een specifiek beheerplan gemaaid. Het maaisel wordt afgevoerd om de bermen bloem- en soortenrijker te maken. Andere met struiken begroeide bermen worden regelmatig teruggesnoeid in
functie van de verkeersveiligheid.
De stad Sint-Truiden erkent ook het ecologisch belang van de holle wegen. Jaarlijks worden enkele
holle wegen geselecteerd die een gericht ecologisch beheer krijgen. Hierbij ligt de nadruk op
hakhoutbeheer, knotten van bomen en helaas ook het opruimen van zwerfvuil.
Op 21 maart heeft het regionaal landschap de werkgroep ‘holle wegen’ van de adviesraad voor
leefmilieu van Sint-Truiden mee op terrein genomen. Ze bezochten enkele holle wegen en kregen
uitleg van de ploegbaas van De Wroeter over hoe de holle wegen door hen beheerd worden.
Een 10-tal mensen ging mee op terreinbezoek.
117
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
5. Scharrelkids Sint-Truiden
Tijdens de herfstvakantie organiseerde het regionaal landschap i.s.m. CVN, de Limburgse
Natuurgidsen, de Stad Sint-Truiden en de Provincie Limburg een Scharrelkids. Doelstelling is om
het buiten spelen in de natuur te (her)ontdekken.
De Scharrelkidscursus bestond uit drie onderdelen:
-
maandagavond 28 oktober: lezing met theorie en tips voor (groot)ouders
dinsdagnamiddag 29 oktober: doe-activiteit voor kinderen met (groot)ouders waarbij de
kinderen op ontdekking gingen in het speelbos van Nieuwenhoven
woensdagnamiddag 30 oktober: doe-activiteit voor kinderen met (groot)ouders waarbij
geknutseld werd met natuurlijke materialen
In totaal namen een 15-tal (groot)ouders en kinderen deel.
118
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
8.3
Publieksactiviteiten
1. Opening de Kevie en Vreren-Nerem
Er werd het voorbije jaar hard gewerkt aan de waterlopen in Tongeren. Op zondag 10 maart 2013
werden zowel het beekherstelproject aan de Kevie als de herinrichting van de Beek officieel
ingehuldigd. Aan het einde van de jaren zestig is de Jeker rechtgetrokken. Dat leidde tot afwaartse
wateroverlast, een verdroging van het valleigebied en een verlies aan biodiversiteit. Daarom werd
de historische Jekerbedding naar de Blaarmolen opnieuw uitgegraven. De Jeker meandert nu weer
door het landschap.
In Vreren-Nerem waren geen collector en gescheiden riolering aanwezig, waardoor het
rioleringswater in de Beek terechtkwam. De concrete plannen bij Aquafin, Infrax en de stad
Tongeren om een collector en gescheiden riolering aan te leggen boden het ideale moment om
ook de Beek opnieuw in te richten. De werken zorgden voor heel wat overlast in de dorpen, maar
het resultaat mag er dan ook zijn.
Beide projecten konden bezocht worden op zondag 10 maart 2013 tijdens de feestelijke opening.
In de voormiddag stond het beekherstelproject van de Kevie op het programma, in de namiddag
kregen de inwoners van Vreren en Nerem uitleg bij de uitgevoerde werken aan de Beek. Voor de
overlast die de werken met zich mee hadden gebracht kregen de inwoners van Vreren-Nerem een
receptie aangeboden met gratis frietjes. De kinderen konden deelnemen aan een ballonwedstrijd
op het Molenplein.
Het regionaal landschap stond in voor de organisatie van dit evenement. Er waren een 100-tal
genodigden aanwezig om het project van de Kevie te bezoeken en een 200-tal personen zakten
af naar Vreren-Nerem.
119
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
2. Week van de biodiversiteit
22 mei 2013 is door de Verenigde Naties uitgeroepen als internationale dag van de biodiversiteit.
In Zuid-Limburg organiseerde het regionaal landschap ‘de Haspengouwse week van de
biodiversiteit’. Vijf Zuid-Limburgse gemeenten ondertekenden een biodiversiteitscharter. Dit is een
actieplan geschreven op maat van een gemeente. Met de ondertekening van zo’n charter geven de
gemeenten aan dat ze zich de komende jaren samen met de lokale landschaps- en
natuurorganisaties willen inzetten voor meer biodiversiteit in hun gemeente. Deze belofte zetten ze
ook om in daden: in iedere gemeente werd de ondertekening gekoppeld aan een
biodiversiteitsactiviteit.

20 mei – Bilzen
De Stad Bilzen ondertekent samen met de Adviesraad voor Leefmilieu, Limburgs Landschap,
Natuurpunt Spouwen-Amelsdorp, Natuurpunt Zuidoost Limburg, Orchis, de provincie Limburg en
het regionaal landschap het Bilzerse biodiversiteitscharter. Deze zeven organisaties willen zich
samen inzetten voor de soortenrijkdom in Bilzen. Op 20 mei konden de Bilzenaren de natuur en
soortenrijkdom komen ontdekken. Om 14 uur startte een geleide wandeling door het Munsterbos,
er werd halt gehouden aan het nieuw geplaatste insectenhotel waar het biodiversiteitscharter werd
ondertekend. De deelnemers kregen een drankje aangeboden door de stad Bilzen.55 personen
kwamen op Pinkstermaandag opdagen voor de wandeling die grotendeel verliep in de gietende
regen.

21 mei – Borgloon
Op 21 mei ondertekende de stad Borgloon samen met Leefmilieu/Natuurpunt Borgloon, de
provincie Limburg en het regionaal landschap het Loonse biodiversiteitscharter. In dit charter staan
concrete actiepunten om de gulden sleutelbloem, de eikelmuis, de vroedmeesterpad en de wilde
bijen te ondersteunen. Op 21 mei werden de beloftes omgezet in daden: samen met de
schoolkinderen werd een insectenhotel gebouwd in Grootloon. 33 kinderen en 20 volwassenen
hielpen mee.
120
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
 22 mei – Sint-Truiden
In Sint-Truiden hebben de Stedelijke Adviesraad voor Leefmilieu samen met de stad, Natuurpunt
Aulenteer, de provincie Limburg en het regionaal landschap een biodiversiteitscharter opgemaakt.
Wie van de bijzondere natuur en de soortenrijkdom van Sint-Truiden wilde komen genieten kon op
woensdag 22 mei deelnemen aan een geleide fietstocht. Na de ondertekening van het charter
startten 25 fietsers aan een pittige tocht langs holle wegen, uitgestrekte akkers, valleigebieden en
boomgaarden.

24 mei – Kortessem
Het biodiversiteitscharter van Kortessem werd ondertekend door zes partners: de gemeente, de
Kortessemse Adviesraad voor Leefmilieu, Natuurpunt Toeteleer, Limburgs Landschap, de
provincie Limburg en het regionaal landschap. Om 18.30u vond het officiële gedeelte plaats,
daarna kon je mee op avondwandeling door het natuurreservaat van Zammelen. Tijdens deze
tocht kwam je te weten hoe iedereen zich samen inzet voor een biodivers Kortessem en welke
soorten hiervan mee genieten. 25 mensen ging mee met de avondtocht.
121
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013

25 mei – Herk-de-Stad
De schaapjes van Schulen beheren als echte biodiversiteitsambassadeurs de natuur van het
Schulensbroek. Na een korte toelichting in de kerk van Schulen over de verdiensten van deze
schapen, werd een kunstwerk ter ere van de schapen onthuld. Vervolgens zette de tocht verder
naar de parochiezaal waar de gemeente samen met de MINA-raad, Natuurpunt De Vrienden van
het Schulensbroek, de provincie Limburg en het regionaal landschap het biodiversiteitscharter
ondertekende.Om 15.30u startte een geleide wandeling door het Schulensbroek waar iedereen het
werk van de Schulense Schapen kon ontdekken. 80 personen kwamen naar deze activiteit.

26 mei – Heers
Heers sloot de Haspengouwse Week van de Biodiversiteit af. In 2010 ondertekende de gemeente
samen met de lokale natuurvereniging, als eerste Limburgse gemeente, een biodiversiteitscharter.
Er wordt nog steeds aan de uitvoering ervan gewerkt. Bijvoorbeeld door acties voor de ingekorven
vleermuis (adoptiesoort van Heers) zoals het afsluiten van een winterverblijfplaats in Vechmaal of
de aanplant van streekeigen hagen. Op zondagnamiddag 26 mei werden de kinderen van Heers
uitgenodigd voor een vertelwandeling met de adoptiesoort als hoofdpersonage. Fred Versonnen,
een rasechte verteller nam 22 mensen mee op pad.
In totaal kon de week van de biodiversiteit rekenen op 260 aanwezigen.
122
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
3. Dag van het park Mariagaarde
Op zondag 26 mei, de dag van het park, stelde het kasteel Mariagaarde in Hoepertingen haar
deuren open voor het grote publiek. Bezoekers konden kennis maken met het uitzonderlijke park
waar een heus volksfeest werd georganiseerd met harmonieën en fanfares. Bezoekers konden
deelnemen aan ateliers voor steenkappen en beeldhouwen, geleide wandelingen of picknicken in
het park. Die dag werd ook een kunstwerk van Hugo Duchateau (in de bomen) onthuld en open
gesteld.
De oude toegangspoort van het kasteelpark werd gerestaureerd met middelen uit het
Leaderproject Klein Historisch Erfgoed en werd die dag in primeur geopend. Het RLH gaf een
toelichting over het project en verzorgde een uitgebreide informatiestand om het publiek kennis te
laten maken met diverse aspecten van het Haspengouwse landschap.
Er waren ook tal van workshops voor de kinderen: van boomklimmen tot filosoferen, van verkleden
en fotograferen tot grimeren en ezeltochten maken.
Nagenieten of uitrusten kon op het pas ingewijde terras met een glas unieke Haspengouwse wijn.
Er waren zo’n 1000 aanwezigen.??
123
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
4. Landschapsdoedag
de
De 9 editie van de Landschapsdoedag vond plaats op zondag 6 oktober in het kasteelpark van
Duras (Sint-Truiden). Het thema was: engagement voor de biodiversiteit. Een aantal gemeenten
heeft reeds een charter ondertekend waarin ze zich engageren voor de biodiversiteit, op de
Landschapsdoedag vragen we het engagement van de bezoekers.
In de Landschapskrant stonden voorbeelden van wat mensen op kleine schaal kunnen doen voor
de biodiversiteit en er werd gevraagd om zelf een engagement aan te gaan. Wie naar de
Landschapsdoedag kwam met een engagement kreeg als beloning het boekje: 365 tips voor de
biodiversiteit. De drie origineelste inzendingen werden beloond met een geschenkbon voor
streekproducten.
De natuurgids gidste een groep door het kasteeldomein en liet hen kennismaken met de
Haspengouwse soorten en hun biotopen. De wandeling met de bosgids liep door het kasteelbos,
hier stonden de bomen en het bosbeheer centraal. Wie er met de fiets op uit wilde kon onder
begeleiding van een expert de velden doorkruisen op zoek naar akkervogels. Kinderen gingen met
zenders op zoek naar de veldleeuwerik, bouwden een insectenhotel en konden met een ezel op
pad.
Populair zoals steeds, was de streek- en infomarkt, waar Haspengouwse organisaties, die actief in
de natuur en met het landschap bezig zijn, zich voorstellen en je laten proeven van heerlijke
streekproducten.
Uniek dit jaar was de samenwerking over de provinciegrens heen met Natuurpunt Zoutleeuw en
het Regionaal Landschap Zuid-Hagenland. NP Zoutleeuw zorgde voor de waterbeleving in het
Vinne (scheppen in de poel, …) en RL Zuid-Hagenland voor het hoogstamboomgaardenverhaal
(sapmobiel, bezoek boomgaard, …)
Omdat de eigenaar van het kasteel een gedeelte van zijn domein die dag wilde openstellen kon er
vrij gewandeld worden tussen Duras en het Vinne. Er werd een route uitgestippeld door de mooiste
plekjes van het kasteeldomein en het Zwartaardenbos, even de weg over en dan via het
binnenmeer van het Vinne tot aan het bezoekerscentrum. Met een pendelbus konden de
wandelaars weer terug.
We konden rekenen op ongeveer 3000 aanwezigen. Meer dan 200 mensen namen een
engagement voor de biodiversiteit. De meeste workshop waren volzet en de streekmarkt werd druk
bezocht. Het terras dat uitgebaat werd door de Natuurpunt afdelingen zat afgeladen vol.
De deelnemers die met de fiets kwamen kregen een drankje aangeboden: dit waren er 250.
124
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
125
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
5. Bilzen de boom in
De tweede editie van het fruitplukevenement ‘Bilzen, de boom in’ was opnieuw een succes. Zowel
de scholen als de gezinnen gingen gretig in op het aanbod en bezochten massaal de
boomgaarden.
Op donderdag 10 oktober 2013 arriveerden 171 Tongerse schoolkinderen uit de vierde leerjaren
in de boomgaarden van Alden Biesen. Klaar om de hoogstam fruitboomgaarden te ontdekken. Op
vrijdag 11 oktober namen 188 Bilzerse schoolkinderen deel.
Tijdens de workshop ‘van appel tot sap’ konden ze hun eigen appels rapen en door de Sapmobiel
tot heerlijk, puur appelsap laten persen. Daarna stond een zoektocht door de boomgaard op het
programma met als centraal thema ‘voedsel en voedselverspilling’. Tot slot werd er duchtig op los
getimmerd, gesnoeid en geboord met prachtige nestkastjes voor koolmezen en een heus vijf
sterren insectenhotel als resultaat.
Ook op zaterdag 12 oktober 2013 bruisten de boomgaarden van Alden Biesen van activiteit. Meer
dan 350 gezinnen kwamen appels rapen en keerden met hun eigen appelsap terug naar huis.
Iedere deelnemer die minimum 50 kilogram appels verzamelde, kreeg 30 liter vers geperst
appelsap mee. Daarnaast konden de bezoekers kennis maken met enkele Bilzerse organisaties.
In totaal werd zo’n 21.000 kilogram hoogstamappels verwerkt tot Bilzers sap tijdens deze activiteit.
126
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
6. Sint-Pietersberg
Op 16 juni werd de nieuwe wandellus naar het Fort van Eben-Emael geopend. Wandelaars
konden die dag de nieuwe wandellus over het kalkplateau van Sint Pietersberg inlopen: via
stevige bostrappen klommen de wandelaars naar de indrukwekkende bunkers en opzienbarende
koepels. Kastanjehouten leuningen zorgen voor de nodige houvast op de avontuurlijke paden. De
wandelaars kregen uitleg van twee Nederlandstalige gidsen en een Franstalige.
Programma:
Om 10.00u en om 13.30u startten aan het startpunt te Kanne (Statieplein) twee Nederlandstalige
begeleide wandelingen. De wandelaars waren ongeveer 3 uur onderweg.
Om 14.30u was er een Franstalige gids die een groep mee op tocht nam.
Iedere deelnemer kreeg een gratis wandelbox van Sint-Pietersberg en kon de wandeling
combineren met een bezoek aan het Fort Eben-Emael.
Er namen 41 mensen deel aan deze begeleide wandelingen.
127
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
7. Open Monumentendag Printhagen
Op 8 september 2013 werd de kasteelhoeve van Printhagen opengesteld in het kader van de
Open Monumentendag. De meer dan 1000 belangstellenden kregen informatie over het
monument en de historiek van Printhagen, de omgeving van het domein en over de restauratie van
de oude bakoven en vakwerkschuur. Het regionaal landschap stond op deze dag mee in voor
verschillende gidsbeurten over de werken die er de afgelopen jaren door het landschapsteam
werden uitgevoerd in het park (Parkbomenproject) en het landschap (herstel dreven, KLE).
Op de infostand van het RLH werden historische kaarten getoond die de landschapsevolutie van
het domein toonden en via de Klapcaravan konden de toeschouwers kennismaken met verhalen
over boerderijen en kastelen en hun impact op het landschap.
128
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
9 Relatie doelstellingen en activiteiten
Acties
3.1 Kortweg Natuur
streekeigen
karakter
natuurrecreatie
X
3.2 Akkerbiodiversiteit
X
natuureducatie
natuurbehoud
X
X
X
X
X
X
beheer,
herstel en
aanleg KLE
X
draagvlak
natuurdecreet
doelgroepen
X
G/S
X
G/S
X
X
G
G/S
3.3 Sint-Truiden
X
3.4 Herk en Mombeek
X
X
X
X
3.5 Aquadra
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
3.6 Habitat Euregio
3.7 Biodiversiteitsambassadeurs
X
X
3.8 Plan Leeuwerik
G
S
G/S
G/S
4.1 Landschapsanimator
X
4.2 Landschapsloket
X
X
X
X
4.3 Hoogstam SintTruiden
X
X
X
X
4.4 Parkrangers
X
X
X
4.5 Regionale
natuurparken
X
X
X
X
4.6 VLM bedrijfsplanner
X
X
X
X
4.7 Holle wegen
X
X
X
X
4.8 KHE
X
X
X
4.9 Kluis Vrijhern
X
X
X
X
X
G
5.1Opvolging Greenspots
X
X
X
X
G
5.2 Wandelen als
streelproduct
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
5.3 Verborgen moois
5.4 Wandelen in Limburg
X
5.5 Sint-Pietersberg
6.1 Kortweg natuur
X
6.2 Cursus KLE
X
gebieds- of
soortgericht
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
6.3 Educatie naar scholen
X
X
X
8.1 Landschapskranten
X
X
X
X
X
X
X
8.2 Vormingsactiviteiten
8.3 Publieksactiviteiten
X
129
G
G
S
G
G
G
G
G/S
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
10 Participatie aan studiedagen en overlegfora, adviesverlening
en presentaties
De personeelsleden van het Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren participeerden
geregeld aan overlegfora. Ze namen ook deel aan studiedagen en werkbezoeken. Daarnaast
kreeg het regionaal landschap ook geregeld de vraag om advies te verlenen in uiteenlopende
dossiers. In dit hoofdstuk geven we een overzicht.
Studiedagen en werkbezoeken



















LIKONA Contactdag, Hasselt (19 januari)
Vormingsdag Biodiversiteit – Centrum voor Duurzaam Groen, Genk (31 januari)
Lancering multifunctionele landschappen, Brussel (4 maart)
Leader-project - Ontmoet je buren (14 maart)
Ontwikkeling en implementatie van apps voor natuurrecreatie - Westtoer, Brugge (26
maart)
Terreinbezoek Beukenberg Onroerend erfgoed (9 april)
Terreinbezoek Grootloon Onroerend erfgoed (10 april)
Excursie RLH Sint-Truiden (25 april)
Excursie Kluizen Limburg (27 april)
Terreinuitstap fort Eben-Emael (13 mei)
Studiedag Recreatieve Infrastructuur (17 mei)
Dag van de regionale landschappen, Zoersel (3 juni)
Infoavond Ruilverkaveling Wellen (4 juni)
Excursie nectarranden, Heers (18 juni)
Terreinbezoeken IHD’s - graslanden (25 juni)
Akkersymposium over de grenzen heen, Gingelom (4 juli)
Opleiding Natuurdoelen, Kiewit (10 september)
Basisopleiding overheidsopdrachten (17 september)
Conferentie Europese programmaperiode EFRO 2014 – 2020 (11 december)
Overlegfora en adviesverlening



















Werkgroep Kortweg Natuur (meerdere overlegmomenten)
Overleg LIFE (meerdere overlegmomenten)
Overleg Plan Leeuwerik (meerdere overlegmomenten)
Overleg PNC (meerdere overlegmomenten)
Werkgroep Wandelen Sint-Truiden (5 januari, 7 mei, 9 september)
Beheerscommissie Grootloon (8 januari, 6 september)
Overleg LIMNET (15 januari, 22 oktober)
Persmoment Caestert (18 januari)
Stuurgroep Leader-project ‘Wandelen als streekproduct’ (18 januari, 22 maart, 6 juni, 22
oktober, 25 november)
Overleg Onroerend erfgoed ivm Gelinden (24 januari)
Overleg ELO en Syngenta ikv multifunctionele akkerranden, Brussel (31 januari)
Ruilverkaveling Jesseren: Terreinbezoek De Cirkel (1 februari)
Overleg Halen/RLLK ivm Leaderproject (19 februari)
Overleg LNE-project - Zuid-Hagenland (20 februari)
Wandelplatform Limburg (28 februari, 30 april, 20 juni, 9 september, 14 november)
Overleg Vreren-Nerem (21 februari, 5 maart)
Overleg De Vroente Herk-de-Stad (22 februari, 26 februari)
Overleg erfgoedcel en Open kerken vzw ivm fietsroute kerken/kapellen (25 februari)
Overleg Voeren erfgoedlandschap (8 maart)
130
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013





















Stuurgroep Leader-project ‘Kluis Vrijhern herbeleefd’ (25 maart, 27 april, 6 mei, 27 mei, 27
en 28 augustus, 24 september, 7 oktober, 13 november)
Overleg Riemst kapellen (13 maart, 18 september)
Overleg landbouwers ikv nectarranden, Kortessem (21 maart)
Euregionaal overleg Bloesemlint (3 april, 24 september, 30 september, 22 oktober)
Communicatiewerkgroep Aquadra ikv eindrapport en eindsymposium (11 april, 30 mei)
Forum Strategisch Toeristisch Actieplan Limburg (STAP) (18 april)
Overleg Open Monumentendag, Toerisme Kortessem (10 juni)
Overleg QuickWins Natura 2000 (19 juni, 16 juli, 9 december)
Werkgroep Beleidsplan erfgoedcel Haspengouw (26 juni, 13 september)
Gemeentelijke werkgroepen nav biodiversiteitscharters in Bilzen, Borgloon, Herk-de-Stad,
Kortessem, Riemst, Sint-Truiden, Tongeren en Wellen
Netwerkmoment Natuurpunt (14 mei)
Overleg Monumentenwacht ivm waterput Heks (1 juli)
Stuurgroep PDPO ‘Wandelen in Limburg op een hoger niveau’ (21 augustus, 12
november)
Communicatiewerkgroep Provincie en regionale landschappen (27 augustus, 24
september)
Stuurgroep LNE KORTWEG NATUUR (24 september)
Overleg Onroerend erfgoed, Zolad + ivm beuk Riemst (26 september)
Overleg/advies Kortessem Lambertusbron (3 oktober)
Overleg ANB ivm Kluis Vrijhern (24 oktober)
Beheercommissie Herkenrode ifv opmaak landschapsbeheerplan (7 november, 19
december)
Brainstorm Zolad + (11 december)
Stuurgroep NEC ’t Vloot (18 december)
Presentaties en begeleidingen





















Voorstelling werking van regionaal landschap bij tal van Haspengouwse gemeenten
Kortweg Natuur en b.akkerbrood - Ranson (29 januari)
Cursus KLE knotbomen (14 februari, 23 februari)
Lezing en presentatie ‘Haspengouws landschap’ opleiding Tuin- en
landschapsarchitectuur, Erasmushogeschool, Vlilvoorde (20 februari, 4 september)
Natuurbabbel Heers (24 maart)
Voordracht biodiversiteit ikv Haspengouw gids – Gelinden (3 mei)
Infoavond tumuli Gingelom (13 mei)
Dag van het park Mariagaarde, Hoepertingen (26 mei)
Workshop KN en economische return ifv natuurbehoud – Dag van de RL (3 juni)
Platformbijeenkomst geelbuikvuurpad en vroedmeesterpad, Simpelveld (NL) (19 juni)
Toelichting plannen Beukenberg buurtbewoners (25 juni, 6 augustus)
Excursie Greenspotters, Beukenberg (28 juni)
Workshop KN en economische return ifv akkerbiodiversiteit (4 juli)
Akkernatuur JNM Congres, fietstocht (25 juli)
Open monumentendag Printhagen (8 september)
Moestuindagen Heks (14-15 september)
KN-biomeel Lekker lokaal – Zutendaal (29 september)
Erfgoedjaarmarkt, Hoeselt (20 oktober)
KLE-zitdag Bilzen (21 oktober, 4 november)
Interne toelichting Onroerend erfgoed (10 december)
Provinciale infoavond leefmilieu voor gemeenten ‘De provincie en de Regionale
Landschappen slaan eens te meer de handen in elkaar’ (10 december)
131
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarverslag 2013
11 Financieel verslag
Het boekjaar 2013 werd beëindigd met een winst.
54 170,84 euro hiervan werd toegewezen aan het fonds bestemd voor het sociaal passief en
57 079,25 euro aan overgedragen winst.
De winst van dit jaar is groter dan de afgelopen jaren en is toe te wijzen aan:
 Door de interne staatshervorming hebben we afgelopen jaar in onzekerheid geleefd. Er
was sprake van dat er maar 70% van onze werkingssubsidies zou overgedragen worden
van Vlaanderen naar de Provincie waardoor ook de Regionale Landschappen 30% minder
subsidies zouden ontvangen. Uiteindelijk is er een overgangsmaatregel afgesproken. De
Regionale Landschappen zullen de komende 3 jaar 100% van hun werkingsmiddelen
behouden. Daarna zullen we 30% moeten inleveren.
 er werden oa om die reden ook geen vervangingen voorzien bij de lange ziekteperiode van
Martin of voor mensen die loopbaanonderbreking/tijdskrediet namen. Algemene werkdruk
werd hierdoor verhoogd. Er waren dan ook minder personeelskosten op onze algemene
werking.
 Andere reden was ook dat de eerder verworpen kosten van het LSM-project Parkrangers
achteraf terug ingediend werden en uiteindelijk toch werden goedgekeurd.
Deze opgebouwde reserve/winst zullen we in de toekomst nodig hebben om de Europese
projectsubsidies (PDPO, Interreg, Leader) die momenteel stil liggen te overbruggen. Nieuwe
Europese projectoproepen zijn pas ten vroegste voor 2015.
Hieronder een overzicht van de evolutie van de omzet van het regionaal landschap van 2001 t/m
2013.
Subsidiërende overheden
 17 aangesloten gemeenten
 Provincie Limburg (o.a. GLE, LSM, …)
 Vlaamse overheid (o.a. ANB, Ruimte en Erfgoed, LNE, …)
 Europa (Interreg, PDPO, Leader)
Balans en resultatenrekening
132
Pag. 1
RLH VZW - KORTESSEM
BALANS EUR
ACTIVA
31.12.2013
31.12.2012
19.887,08
9.344,48
19.887,08
2.484,23
69.112,43
-66.098,38
34.180,01
-19.791,21
9.344,48
2.484,23
69.291,91
-62.431,66
30.494,01
-30.494,01
VOORR.&BESTEL.IN UITVOERING
36.487,00
30.202,66
HANDELSGOEDEREN
340000
Handelsgoederen
36.487,00
36.487,00
30.202,66
30.202,66
755.765,00
277.620,72
675.646,05
675.646,05
126.339,01
126.339,01
OPRICHT.KOST,V.A.&VORDER.>1JR
MEUBILAIR EN ROLLEND MATERIEEL
241000
Kantoormeubilair
241300
Kantoormaterieel
241400
Afschrijving kantoormaterieel
241500
Rollend materieel
241600
Afschrijving rollend materieel
288000
Borgtochten betaald in contanten
VORD.&SCHULD.OP HOOGSTE 1 JAAR
HANDELSVORDERINGEN
400000
Klanten
404000
Nog op te maken facturen
HANDELSSCHULDEN
444001
Te ontvangen CN's
1.210,00
1.210,00
SCHULD. BELAST,BEZOLD,SOC.LAST
454100
Voorschotten RSZ
22.168,00
22.168,00
OVERLOPENDE REKENINGEN
490000
Over te dragen kosten
491000
Verkregen opbrengsten
80.118,95
GELDBELEG. EN LIQUIDE MIDDELEN
KREDIETINSTELLINGEN
550010
Dexia zichtrekening
550011
Dexia spaarrekening -63
550014
Dexia Kaartenfonds SPB
550016
Fortis Kaartenfonds
550017
Fortis Spaarrekening
KASSEN
570000
Kassen-contanten
TOTAAL ACTIVA
Briljant Software
80.118,95
127.903,71
25.945,62
101.958,09
443.795,17
570.313,21
443.586,42
177.765,56
200.421,51
16.000,01
23.922,75
25.476,59
570.062,89
104.224,74
401.819,80
23.767,19
15.049,14
25.202,02
208,75
208,75
250,32
250,32
1.255.934,25
887.481,07
Pag. 2
RLH VZW - KORTESSEM
BALANS EUR
PASSIVA
31.12.2013
31.12.2012
764.127,52
630.325,89
BESTEMDE FONDSEN
131000
Fondsen bestemd voor sociaal passief
480.503,86
480.503,86
426.333,02
426.333,02
OVERGEDRAGEN WINST/VERLIES
140000
Overgedragen winst
137.650,35
137.650,35
80.571,10
80.571,10
Voorzieningen
165002
Voorzieningen onderhoud wandelpaden
165005
Voorziening huisvesting
138.421,77
100.000,00
38.421,77
123.421,77
75.000,00
48.421,77
EIG.VERM,VOORZ.RIS.,SCHULD>1JR
SCHULDEN OP MEER DAN 1 JAAR
170000
Lening Dacia
7.551,54
7.551,54
VORD.&SCHULD.OP HOOGSTE 1 JAAR
491.806,73
SCHULD.>1 JAAR BINNEN 'JR VERV
423000
Lening Dacia
5.034,36
5.034,36
HANDELSSCHULDEN
440000
Leveranciers
444000
Te ontvangen facturen
39.461,52
39.461,52
150.301,76
150.027,50
274,26
SCHULD. BELAST,BEZOLD,SOC.LAST
453110
Bedrijfsvoorheffing
454000
Te betalen RSZ
455100
Te betalen bezoldigingen
456000
Te betalen vakantiegeld
489120
RC Interreg
76.554,97
83.226,99
3.074,68
2.652,74
4.676,23
72.823,34
3.906,94
72.648,03
OVERLOPENDE REKENINGEN
492000
Toe te rekenen kosten
493000
Over te dragen opbrengsten
499010
Wachtrekening opening
580000
Interne overboekingen
TOTAAL PASSIVA
Briljant Software
257.155,18
370.755,88
30.470,17
340.285,71
23.626,43
1.255.934,25
887.481,07
23.626,43
Pag. 3
RLH VZW - KORTESSEM
RESULTATENREKENING EUR
DEBET
31.12.2013
31.12.2012
1.604.662,11
1.921.751,01
HANDELSGOED,GROND-EN HULPSTOF
600000
Aankopen materialen
601000
Aankopen plantgoed
602000
Aankopen diensten, werk en studies
603000
Aannemers LST
603001
Aannemers LST De Wroeter
603002
Aannemers LST NBS
603003
Aannemers LST De Winning
603400
Aannemers onderhoud wandelwegen
603550
Aannemers voor projecten
604000
Aankopen handelsgoederen
609400
Voorraadwijzigingen
571.837,10
118.560,70
48.238,75
94.761,98
33.315,65
66.494,20
26.736,14
143.259,23
6.682,31
14.126,86
800.422,74
55.061,81
69.679,85
125.932,63
8.845,80
142.206,62
40.669,79
156.855,83
20.419,37
165.386,67
18.534,43
-3.170,06
DIENSTEN EN DIVERSE GOEDEREN
611120
Huurlasten gebouwen
611130
Huurlast.instal.mach.gereedsch
611320
Ond.&Herstell. gebouwen
611330
Ond.&herstell. instal en mach
611351
Ond.& herstel.rollend mater.
611352
Autokeuring
611354
Brandstof rollend materieel
612100
Telefoon
612105
GSM
612110
Water
612120
Gas
612130
Electriciteit
612210
Afval en onderhoud
612220
Verpakkingsmateriaal
612230
Klein materieel
612235
Topografische kaarten
612300
Boeken,tijdschriften,document
612301
Landschapskrant
612302
Wandelfolders
612303
Andere publicaties
612400
Kantoormateriaal
612420
Seminaries
612440
Publieksactiviteiten
612450
Vorming en educatie (extern)
612550
Website en updates
612551
Licenties PC
613210
Erelonen advocaten
613231
erelonen landmeters
613240
Erelonen bedrijfsrevisoren
613260
Erelonen accountants
613280
Erelonen vertalers
613310
Sociaal Secretariaat
613510
Brandverzekering
613521
Verzekering arbeidsongevallen
613522
Verzekering gewaarborgd loon
613531
Verzekering voertuigen
613532
Verzekering computerbreuk
613540
Burgerlijke aansprakelijkheidsverzekering
614300
Verplaatsingskosten
615100
Onthaal- en vergaderkosten
615231
Representatiekosten
615305
Kantinekosten
179.021,39
7.006,65
2.304,47
KOSTEN
19.661,28
2.845,19
1.393,50
40,20
2.389,61
4.152,37
6.522,81
223,21
4.473,47
2.105,99
203,11
93,78
1.916,08
742,14
16.595,29
7.689,67
23.991,62
3.289,15
1.000,00
7.953,82
6.650,69
7.405,86
4.114,00
605,00
2.141,70
1.930,96
3.006,23
4.755,60
127,61
3.819,92
131,62
2.731,20
431,90
3.620,50
1.303,84
4.063,34
3.538,54
1.224,76
Briljant Software
231.170,18
6.754,26
1.930,26
191,21
4.387,51
3.451,68
50,70
3.073,86
4.608,27
6.499,76
259,72
4.059,08
2.221,01
209,02
59,11
1.197,23
2.104,10
634,00
19.547,79
4.606,18
58.358,62
3.680,93
959,65
7.036,06
6.600,76
17.244,10
5.036,27
472,42
988,59
1.815,00
2.299,30
2.114,70
4.364,41
124,28
3.449,45
263,33
2.785,25
422,48
3.349,41
1.160,10
3.777,36
6.898,42
1.278,03
Pag. 4
RLH VZW - KORTESSEM
616100
616101
616500
Post
Postkosten LSK
Foto's
1.984,43
28.155,76
345,80
3.540,75
26.452,46
853,30
BEZOLDIG.,SOC.LAST.,PENSIOENEN
620200
Bezoldigingen bedienden
621000
Werkgeversbijdrage voor sociale verzekeringen
623270
Andere personeelskosten
623300
Voorziening voor betaalde vakantie
623400
Externe medische dienst
623800
Maaltijdcheques
623910
Eindejaarscheques
662.196,54
477.685,25
153.836,09
15.168,48
-175,31
206,75
15.085,28
390,00
728.539,17
520.239,32
168.751,33
15.727,90
5.213,91
198,72
17.807,99
600,00
AFSCHR.,WAARDEVERMIN;VOORZ
630231
Afschrijvingen kantoormaterieel
630240
Afschr. rollend materieel
637000
Vz voor risico's en kosten - terugneming
637001
Voorziening voor risico's en kosten
23.788,57
5.191,37
3.597,20
-10.000,00
25.000,00
3.962,35
5.540,58
ANDERE BEDRIJFSKOSTEN
640100
Verkeersbelasting
640300
Auteursrechten
640510
Wettelijke bekendmakingen
640900
Diverse taksen
640901
Taksen rollend materieel
643000
Doorstorten subsidies
644000
Diverse bedrijfskosten
55.676,82
224,14
49,99
200,55
167,00
55.035,14
FINANCIELE KOSTEN
653000
Bankkosten
653100
Kortingen klanten
658000
Betalingsverschillen
331,50
317,74
13,76
UITZONDERLIJKE KOSTEN
663000
Minderw.realisatie vaste act.
-1.578,23
105.915,90
63,76
775,16
271,56
295,70
221,50
102.921,76
1.366,46
564,72
312,32
286,91
-34,51
146,00
146,00
BELASTINGEN OP RESULTAAT
670010
Roerende voorheffing
OVERBOEKING
691000
Overboeking op de bestemde fondsen
693000
Over te dragen winst
TOTAAL DEBET
Briljant Software
560,10
560,10
899,29
899,29
111.250,09
54.170,84
57.079,25
50.130,66
46.927,71
3.202,95
1.604.662,11
1.921.751,01
Pag. 5
RLH VZW - KORTESSEM
RESULTATENREKENING EUR
CREDIT
OPBRENGSTEN
OMZET
700001
700002
700003
700004
700006
700007
700008
700009
700010
700011
700012
700014
700015
700017
700018
700019
700020
700300
700305
700700
700701
700702
700703
700704
700800
700900
Subsidies gemeenten
Subsidies Provincie Mina
Subsidies Vlaanderen Mina
Subsidies Vlaanderen Arohm
Projectsubisidies gemeenten
Projectsubsidies Provincie Mina
Projectsubsidies Provincie Toerisme
Projectsubsidies Europa Platteland
Projectsubsidies Toerisme Limburg
Projectsubsidies Toerisme Vlaanderen
Projectsubsidies Vlaanderen Alt
Projectsubsidies Europa Interreg
Overige projectsubsidies
Projectsubsidies Solabio
Projectsubsidies Provincie LSM
Projectsubsidies Provincie waterlopen
Projectsubsidies Vlaanderen
Tussenkomst particulieren landschapsteam
Tussenkomst particulieren projecten
Verkoop kaarten
Verkoop boeken
Verkoop boxen
Verkoop pakketten
Verkoop box SPB
Inkomsten publieksactiviteiten
Inkomsten vorming en educatie
31.12.2013
31.12.2012
1.604.662,11
1.921.751,01
1.521.086,14
74.734,00
62.000,00
124.666,67
140.000,00
162.814,91
80.982,20
1.876.607,01
73.194,50
62.000,00
129.609,15
140.000,00
256.032,77
94.775,00
19.075,12
182.544,96
2.000,00
114.689,73
192.074,26
41.234,00
10.000,00
54.292,83
29.020,37
9.840,96
394.593,92
26.345,21
37.428,57
26.230,26
33.213,76
12.870,91
768,60
2.422,65
2.887,45
2.472,37
192,24
OVERIGE BEDRIJFSOPBRENGSTEN
740250
Voordeel gebruik firmawagen
740400
Werknemersbijdrage maaltijdcheques
740900
Vrijstelling <bv profitsector
743000
Diverse bedrijfsopbrengsten
743002
Recuperatie voorfinanciering
746500
Restorno's verzekeringen
74.646,75
23.252,43
385.505,61
66.456,27
159.692,87
30.874,52
34.505,66
10.052,61
1.131,93
1.269,60
11.222,40
3.026,38
77,00
971,75
79.037,22
1.088,29
2.457,95
1.196,00
60.609,98
13.685,00
42.175,72
1.338,48
2.901,58
1.296,12
33.249,61
2.950,81
439,12
FINANCIELE OPBRENGSTEN
751300
Ontvangen bankintresten
756000
Kortingen leveranciers
758000
Betalingsverschillen
2.738,75
2.544,21
20,00
174,54
2.968,28
1.948,03
1.020,25
UITZONDERLIJKE OPBRENGSTEN
763000
Meerwaarde realisatie vaste activa
1.800,00
1.800,00
TOTAAL CREDIT
1.604.662,11
Briljant Software
1.921.751,01
Omschrijving
Overige (bedrijfsopbrengsten/
werknemersbijdrage/intersten/activiteiten)
Particulieren
Kaartenverkoop
Toerisme Limburg "Visitor Pay Back"
Europese projecten
Gemeenten projecten
Gemeenten basis
Provincie projecten
Provincie basis
Vlaamse Gemeenschap projecten
Vlaamse Gemeenschap M&L
Vlaamse Gemeenschap basis
TOTALE OMZET
€ 6.571
€ 5.278
€ 24.789
€ 89.733
€0
€ 3.666
€ 24.789
€0
€0
€ 69.806
€ 46.174
€ 61.973
€0
€ 49.579
€ 181.557
€ 451.814
€ 111.885
€ 49.630
€ 61.995
€ 99.451
€ 155.879
€ 131.919
€ 747.252
2002
€ 10.123
2001
€ 14.270
€ 21.750
€ 15.626
€ 24.790
€ 53.731
€ 3.718
€ 69.810
€ 82.655
€ 62.000
€ 190.928
€ 173.199
€ 134.281
€ 847.046
2003
€ 14.559
€ 53.770
€ 12.833
€ 24.789
€ 133.543
€ 136.390
€ 70.169
€ 87.938
€ 62.000
€ 74.307
€ 155.879
€ 136.228
€ 972.547
2004
€ 24.701
2006
€ 32.062
2007
€ 166.101
€ 54.923
€ 60.881
€ 46.145
€ 17.846
€ 7.148
€ 15.999
€ 24.789
€ 24.789
€ 1.100
€ 193.494 € 164.059
€ 128.568
€ 4.518
€ 39.200
€ 83.724
€ 83.367
€ 70.692
€ 71.124
€ 79.500 € 151.665
€ 155.928
€ 62.000
€ 62.000
€ 62.000
€ 94.018
€0
€ 26.278
€ 173.199 € 173.199
€ 173.199
€ 138.444 € 141.450
€ 142.945
€ 949.767 € 927.144 € 1.073.110
2005
€ 23.670
€ 51.618
€ 16.788
€ 9.554
€ 290.044
€ 112.888
€ 71.444
€ 99.559
€ 62.000
€ 154.670
€ 173.199
€ 147.489
€ 1.209.379
2008
€ 20.125
€ 38.492
€ 17.541
€0
€ 217.888
€ 70.347
€ 72.184
€ 268.963
€ 62.000
€ 115.162
€ 176.381
€ 152.685
€ 1.240.823
2009
€ 49.180
OMZET REGIONAAL LANDSCHAP HASPENGOUW & VOEREN 2001 - 2012
€ 70.867
€ 11.575
€0
€ 527.203
€ 132.991
€ 72.184
€ 481.250
€ 74.400
€ 34.983
€ 150.273
€ 160.360
€ 1.760.105
2010
€ 44.020
€ 100.938
€ 22.755
€0
€ 367.058
€ 163.637
€ 73.195
€ 525.422
€ 62.000
€ 122.104
€ 141.701
€ 125.374
€ 1.831.846
2011
€ 127.662
€ 65.380
€ 26.703
€ 2.000
€ 323.648
€ 256.033
€ 73.195
€ 499.356
€ 62.000
€ 274.383
€ 140.000
€ 129.609
€ 1.921.751
2012
€ 69.445
€ 59.444
€ 21.400
€0
€ 256.208
€ 162.815
€ 74.734
€ 420.939
€ 62.000
€ 169.645
€ 140.000
€ 124.667
€ 1.604.662
2013
€ 112.811
3,70
1,33
0,00
15,97
10,15
4,66
26,23
3,86
10,57
8,72
7,77
100,00
%
7,03
Programma 2014
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarprogramma 2014
Inhoud
1
2
3
4
5
Organisatie en structuur................................................................................................................ 3
1.1
Bestuursorganen ....................................................................................................................... 3
1.2
Personeel .................................................................................................................................. 5
1.3
Overleg en samenwerking ........................................................................................................ 7
Natuurbehoud en KLE ................................................................................................................... 8
2.1
Kortweg Natuur ......................................................................................................................... 8
2.2
Functionele agrobiodiversiteit: aanleg van multifunctionele akkerranden ................................ 8
2.3
Natuur- en landschapsprojecten Sint-Truiden .......................................................................... 8
2.4
Herk en Mombeek: Blauw lint, groene parels ........................................................................... 9
2.5
Mensen en soorten als ambassadeurs voor biodiversiteit ...................................................... 10
2.6
Plan leeuwerik ......................................................................................................................... 10
2.7
Provinciale Biodiversiteitsprojecten ........................................................................................ 10
2.8
De Kuilen van Vechmaal ......................................................................................................... 11
2.9
Quick-win-projecten NATURA 2000 ANB ............................................................................... 11
Landschapszorg en streekeigen karakter ................................................................................. 12
3.1
Landschapsanimator en landschapsteam .............................................................................. 12
3.2
Landschapsloket ..................................................................................................................... 12
3.3
Hoogstamkernen in Sint-Truiden ............................................................................................ 12
3.4
Parkrangers in Haspengouw en Voeren ................................................................................. 13
3.5
VLM-bedrijfsplanner ................................................................................................................ 13
3.6
Holle wegen, een levende verbinding ..................................................................................... 14
3.7
Klein historisch erfgoed in de kijker ........................................................................................ 14
3.8
Kluis van Vrijhern herbeleefd .................................................................................................. 15
3.9
Inrichting en toeristische ontsluiting van de drie tumulisites in Gingelom ............................... 15
Recreatief medegebruik en natuurrecreatie .............................................................................. 17
4.1
Opvolging Greenspots – kwaliteitsvol wandelen .................................................................... 17
4.2
Wandelen als streekproduct - een nieuwe dimensie voor wandelen in Haspengouw ........... 17
4.3
Verborgen moois in Haspengouw ........................................................................................... 18
4.4
Wandelen in Limburg op een hoger niveau ............................................................................ 18
4.5
Opvolging project Sint-Pietersberg ......................................................................................... 18
Natuureducatie en –sensibilisatie: ............................................................................................. 20
5.1
Draagvlakverbreding Landbouw en Milieu ‘Stallen, snackbars voor vleermuizen’ ................. 20
1
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarprogramma 2014
6
5.2
Cursus KLE ............................................................................................................................. 20
5.3
Educatief aanbod naar scholen/kinderen................................................................................ 20
Verplichte activiteiten .................................................................................................................. 22
6.1
Landschapskrant ..................................................................................................................... 22
6.2
Vormingsactiviteiten ................................................................................................................ 22
6.3
Publieksevenementen ............................................................................................................. 23
7. Begroting .......................................................................................................................................... 24
2
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarprogramma 2014
JAARPROGRAMMA 2014
1 Organisatie en structuur
1.1
Bestuursorganen
Algemene Vergadering
De Algemene Vergadering is statutair samengesteld uit de 17 aangesloten gemeenten, de
provincie en alle in de regio actieve en erkende natuurverenigingen, landbouwverenigingen,
verenigingen ter bevordering van toerisme en recreatie, erfgoedverenigingen, wildbeheereenheden
en Landelijk Vlaanderen.
Raad van Bestuur
Statutair bestaat de Raad van Bestuur uit 4 leden uit de gemeenten en/of provincie (die ook het
voorzitterschap leveren), 3 leden uit de erkende natuurverenigingen (die het ondervoorzitterschap
leveren) en 2 leden uit de groep landbouwverenigingen, toeristische verenigingen en wildbeheereenheden.
Effectieve leden
Afgevaardigden
Doelgroep gemeenten en Provincie
Provincie Limburg
Dhr. Ludwig Vandenhove (voorzitter)
Stad Borgloon
Dhr. Jo Dardenne
Gemeente Kortessem
Dhr. Camille Cuyx
Gemeente Alken
Dhr. Dirk Luyck
Doelgroep milieu- en natuurverenigingen
Natuurpunt Limburg vzw
Dhr. Jos Ramaekers (ondervoorzitter)
Natuurpunt vzw
Dhr. Stefan Carolus
Limburgs Landschap vzw
Dhr. Jean Vangrinsven
3
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarprogramma 2014
Doelgroep landbouw, toerisme en WBE
WBE Haspengouw
Dhr. Ghislain d’Ursel
Boerenbond
Mevr. Heidi Pinxten
Adviserende leden
Agentschap voor Natuur en Bos
Dhr. Jasper Goffin
Ruimte en Erfgoed
Dhr. Eddy Timmers
Dagelijks Bestuur
Het Dagelijks Bestuur bestaat uit de voorzitter, de ondervoorzitter en de algemeen coördinator.
4
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarprogramma 2014
1.2
Personeel
Het personeelskader zal in 2014 als volgt ingevuld worden:
Naam
An Digneffe
Functie
Coördinator
1
Martin Merken
Landschapsdeskundige
Loopbaanonderbreking
Kristel
Van Lishout
Kathleen
Stappers
Frederik
Santermans
Organisatie activiteiten
& publicaties
Medewerker
administratie
Ondersteuning
landschappelijke
projecten
Projectcoördinator
Biodiversiteit
1/2
Projectcoördinator
Natuurrecreatie
Landschapsanimator
1
Joke Rymen
Christel
Cornelissen
Tine Rijvers
VTE
Opleiding
Landschapsarchitectuur
Landschapsontwikkeling
Verkeerskunde
Natuurgids
Bosbouwbekwaamheidsgetuigschrift
Natuurbeheer
Productontwikkeling
4/5
1
Landschapsarchitectuur
1
Graduaat Chemie optie milieuzorg
Milieucoördinator B
Lic. Biologie
Duurzame ontwikkeling & menselijke
ecologie
Economische wetenschappen
1 (4/5 van
1/04 tot 1/10)
Lic. Biologie
Bosbouwbekwaamheidsgetuigschrift
Lic. Biologie
Ward
Andriessen
Projectcoördinator
Integraal Waterbeheer
1
Mieke Vanlangenaeker
Projectmedewerker
Natuur en Landschap
1
Bachelor Groen en
landschapsmanagement
Erik Van Esch
Medewerker
Natuur en Recreatie
Landschapsloket
1
Cultuurspreidingstechnieken, afdeling film
3/5
Graduaat Chemie optie milieuzorg
Milieucoördinator B
Projectmedewerker
Landschapsbedrijfsplanner
1/2
Bio-ingenieur, landbouwwetenschappen
Bachelor Groen en
landschapsmanagement
Eliane Erens
Meg Verhees
Martijn Erkens
(personeelslid
VLM)
5
ORGANIGRAM REGIONAAL LANDSCHAP HASPENGOUW & VOEREN 2014
RAAD VAN BESTUUR (4 x per jaar) (voorzitter Ludwig Vandenhove)
- 4 vertegenwoordigers uit gemeenten/provincie:
Ludwig Vandenhove (Provincie Limburg), Jo Dardenne (Borgloon), Camille Cuyx (Kortessem), Dirk Luyck (Alken)
- 3 vertegenwoordigers sector natuur: Stefan Carolus (Natuurpunt), Jos Ramaekers (Natuurpunt Limburg), Jean Vangrinsven (Limburgs Landschap)
- 2 vertegenwoordigers sector anderen: Landbouw, WBE en Toerisme: Heidi Pinxten (Boerenbond), Ghislain d’Ursel (WBE Haspengouw)
- Adviserende leden: Onroerend Erfgoed (Eddy Timmers), ANB (Jasper Goffin), Toerisme Limburg (Veerle Cops), Experten (Ann Vanbaelen, …)
DAGELIJKS BESTUUR
- Voorzitter Ludwig Vandenhove
- Ondervoorzitter Jos Ramaekers
- Directeur An Digneffe
PROJECTBUREAUCOÖRINATOREN (6 x per jaar)
- Christel Cornelissen2
- Joke Rymen
- Tine Rijvers
- Ward Andriessen
DIRECTEUR (An Digneffe)
RLH-TEAM (teamvergadering 1x per maand)
OPVOLGING WERKVELD / DOELGROEP *
-
MARTIN MERKEN (0,5 VTE)
Landgoedeigenaren
-
KRISTEL VANLISHOUT (0,5 VTE)
Publicaties: Lay-out, landschapskrant en leescomité
Organisatie evenementen en vormingsactiviteiten
Materiaalbeheer
-
-
-
PROJECTBUREAU LANDSCHAP: KLE & KHE
Tine Rijvers (landschapsanimator)
Martin Merken (planning parkrangers + loket Voeren)
Eliane Erens (landschapsloket Haspengouw)
Mieke Vanlangenaeker (landschapsadvies St-Truiden)
Frederik Santermans (holle wegen)
PROJECTBUREAU BIODIVERSITEIT
Joke Rymen (Leader biodiversiteitsambassadeurs)
Mieke Vanlangenakker (akkerbiodiversiteit)
KATHLEEN STAPPERS (0,8 VTE)
Boekhouding en algemene administratie
Greenspotters
Website, facebook (input gegevens)
Publicaties: leescomité (spelling)
PROJECTBUREAU INTERGRAAL WATERBEHEER
Ward Andriessen (Strategisch project Herk en Mombeek)
Erik Vanesch (ondersteuning Herk en Mombeek)
JOKE RYMEN (1 VTE)
Natuurverenigingen
Kortweg natuur: b.akkerbrood (tot Life hamster)
-
TINE RIJVERS (1 VTE)
Erfgoedverenigingen
Gisdatabank
-
FREDERIK SANTERMANS (1 VTE)
Fotodatabank
Computers/IT
Natuurrecreatieve infrastructuur
-
CHRISTEL CORNELISSEN (1 VTE)
Toeristische verenigingen
Aanbestedingen
Publicaties: leescomité
-
MIEKE VANLANGENAEKER (1 VTE)
Landbouwverenigingen
Jagersverenigingen
-
WARD ANDRIESSEN (1 VTE)
(Landgoedeigenaren)
Waterlopen wetgeving
Flora en graslanden
-
ERIK VAN ESCH (1 VTE)
Ondersteunen van persacties en persdatabank
Adressendatabank
Website (bewaken van de structuur/toegankelijkheid)
Publicaties: leescomité
-
ELIANE ERENS (0,5 VTE)
Nationale boomgaarden stichting
Kortweg natuur: biomeel (tot Life hamster)
-
MEG VERHEES (0,5 VTE)
Plant van hier
-
MARTIJN ERKENS1 (1 VTE)
Beheerovereenkomsten landbouwers
PROJECTBUREAU NATUURRECREATIE
Christel Cornelissen (algemeen)
Erik Vanesch (Verborgen moois)
Frederik Santermans (planvorming + opvolging uitvoering)
Kathleen Stappers (greenspotters)
Meg Verhees (ondersteuning)
* Erop toezien dat het werkveld in de werking voldoende aan bod komt
Op de hoogte zijn en blijven van de ontwikkelingen in het werkveld
Prospecteren naar mogelijkheden die zich aanbieden in het werkveld
1
Staat op de loonrol van de VLM
2
Waarnemend directeur bij verlof van An Digneffe
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarprogramma 2014
1.3
Overleg en samenwerking
Ook in 2014 zal het Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren vzw erover waken geregeld
overleg te plegen met doelgroepen, verenigingen en individuen die betrokken zijn bij de projecten.
Met de Provincie Limburg, dienst leefmilieu is er structureel overleg. Tevens is er
geregeld overleg in het kader van andere projecten (onder meer met het Provinciaal
Natuurcentrum, LIKONA, PCCE, plattelandsloket, …). Met de dienst waterlopen is er
structureel overleg in het kader van de Herk en Mombeek.
In het kader van diverse projecten overlegt het regionaal landschap geregeld met
medewerkers van het Agentschap voor Natuur en Bos in Hasselt.
In het kader van de werking van de Landschapsanimator en het Landschapsteam is er
permanent overleg met dhr. E. Timmers en andere medewerkers van de buitendienst
Hasselt van Onroerend Erfgoed. Afhankelijk van de projecten is er ook overleg met de
Provincie (PCCE), gemeenten of andere instanties en verenigingen.
Met de gemeenten is er overleg in het kader van de inzet van het Landschapsteam, de
parkrangers, biodiversiteitscharters, het project ‘Akkerbiodiversiteit’, het project ‘Herk en
Mombeek’, de leaderprojecten, de recreatieve projecten, …. Er wordt ook op verschillende
plaatsen meegewerkt aan het organiseren van infoavonden.
Met de natuurverenigingen is er nauw overleg in het kader van de biodiversiteitsprojecten,
het strategisch project Herk & Mombeek, voor de opmaak en opvolging van de
biodiversiteitscharters, ...
Met de Nationale Boomgaardenstichting wordt overlegd over de ronde van de sapmobiel,
het aanplanten van hoogstamboomgaarden in Haspengouw en Voeren in het kader van de
ondernomen projecten.
Met de landbouwverenigingen en landbouwers wordt dit jaar overlegd en samengewerkt
rond de realisatie en opvolging van het project’ Akkerbiodiversiteit’, de hagendorser, het
project: Stallen, snackbars voor vleermuizen’, het onderhoud van holle wegen, de
biodiversiteitscharters,…. De bedrijfsplanner neemt verder contact op met landbouwers en
stelt bedrijfsplannen op.
Met de Vlaamse Landmaatschappij is er overleg in het kader van de ruilverkaveling
Grootloon, ruilverkaveling Jesseren, het project De Cirkel, de Leaderprojecten en diverse
andere projecten. Verder is er een nauwe samenwerking betreffende de
beheerovereenkomsten voor landbouwers.
Zowel de drie Limburgse regionale landschappen als de andere regionale landschappen
hebben op geregelde basis structurele overlegmomenten.
Het RLH is actief binnen LimNet, het provinciale netwerk voor natuureducatie. Het
regionaal landschap zetelt in het bestuur van LimNet.
Toerisme Limburg en de drie Limburgse regionale landschappen komen op
regelmatige basis samen in het wandelplatform om te overleggen over de Limburgse
wandelproducten en wandelvisie. Toerisme Limburg is ook partner in de lopende
recreatieve projecten (PDPO – “wandelen in Limburg op een hoger niveau” en Leader –
“wandelen als streekproduct”) en wordt betrokken bij de voorbereiding van nieuwe projecten
(Voerstreek).
7
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarprogramma 2014
2 Natuurbehoud en KLE
2.1
Kortweg Natuur
Het regionaal landschap volgt het Kortweg Natuurproject verder op maar momenteel zijn hier
geen projectmiddelen voor. Voor het gangbare circuit (b.akkerbrood) wordt in 2014 gestreefd
naar meer afzet. Indien het LIFE+ project ‘Restoring hamster populationsandbiodiversity’ wordt
goedgekeurd, valt dit hierbinnen. Voor het biologische circuit (biomeel) wordt het malen van het
biomeel door een lokale wind- of watermolen onderzocht en wordt gekeken voor een ruimere
afzet. Er zijn gesprekken lopende voor het vermarkten van biojenever, biobier en hoogstamappelsap.
2.2
Functionele agrobiodiversiteit: aanleg van multifunctionele akkerranden
Binnen het project zal Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren in 2014 samen met het
Agentschap voor Natuur en Bos, Syngenta, ELO, OPERA, de betrokken gemeentebesturen
(Sint-Truiden, Gingelom, Riemst, Heers en Voeren) en uiteraard de landbouwers van
Haspengouw en Voeren het project verder zetten. Er werd zowel een ministerieel besluit
ondertekend door minister Joke Schauvliege als door Kris Peeters. Hierdoor wordt het mogelijk
gemaakt om de ingezaaide stuifmeel- en nectarranden te onderzoeken als nieuwe
agromilieumaatregel voor PDPOIII. Het project is op 1 januari 2012 gestart en eindigt op 31
december 2014.
Geplande acties:
- Expertise van inzaaitechnieken en ervaring opdoen omtrent de ingezaaide nectarranden
ter aanbeveling van het nieuwe PDPO.
- Evaluatie van de doorgezaaide grasstroken van de VLM (o.a. perceelsrand, gemengde
grasstrook BO-akkervogels en grasbufferstrook BO-erosiebestrijding) met inheemse
kruiden.
- Het oogsten van akkerflora (klaproos, korenbloem,…) en experimenteel het zaad
gebruiken voor bestaande stroken kruidenrijker te maken.
- Het beheer (o.a. het 2 jaarlijks maaien) verder opvolgen en coördineren
- Een landbouwkundig en ecologisch onderzoek verder zetten met ProefCentrumFruit
(PCF) en Nature ID betreffende de bestuiving en plaagbestrijding van landbouwgewassen
- Bouwen van insectenhotels ter sensibilisatie en educatie rond de bijenproblematiek
- Terreinbezoeken naar de gerealiseerde maatregelen ter kennisuitwisseling
- In samenwerking met Agro-aanneming het uitwerking van een integraal maaisysteem van
de grasstroken met als doel hooilandbeheer waarbij het restproductie (hooibalen) verkocht
kan worden.
2.3
Natuur- en landschapsprojecten Sint-Truiden
De vernieuwde samenwerkingsovereenkomst voor de natuur- en landschapsprojecten in SintTruiden loopt van 1 juli 2013 tot en met 31 december 2019. Planning voor 2014:
Natuurproject Steenbornbeek
Verder zetten van het project met toepassing van het voormalige beheer
Onderhoud van de poelen
Het uitvoeren van het maaibeheer van de hooilanden
Optimalisatie van de infrastructuur: herstel plankenpad en bijkomende picknickbanken
8
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarprogramma 2014
Natuurproject groeve Engelmanshoven
Inrichtingswerken van dit project zijn afgerond
Inzetten van de terreinploeg om het onderhoud (vnl. maaien) te verzekeren
Indienden van de biodiversiteitsproject ism natuurpunt voor achterstallig beheer en
inrichting van de kalkhelling
Opvolging bermbeheer
Evaluatie van potentiële waardevolle wegbermen
Herziening van het bermbeheersplan (maaitijdstip, afvoer en maaifrequentie)
Herwaardering holle wegen
Verder overleg met STAL
Herstel wandelinfrastructuur in holle wegen
Verder afsluiten van beheerovereenkomsten ism de VLM
Uitvoering via de aanbestede opdracht voor een regulier beheer over meerdere jaren
i.s.m. sociale economie (2013 t.e.m 2015)
Belevingsboomgaard ’t Speelhof
De inrichtingswerken zijn volledig afgerond
-
Overzichtsplan van het beheer van het domein opmaken
Inrichten van een praktijkcursus snoeien van hoogstamfruit
Burchtruïne Brustum
Verder overleg met de werkgroep Onroerend erfgoed, Toerisme Limburg, ANB en de
staddiensten (groen en toerisme)
-
2.4
Voorbereiding van een landschapsbeheerplan voor de site en omgeving
Herk en Mombeek: Blauw lint, groene parels
Het strategisch project loopt af in april 2014. Als afsluiter gaan we enkele overzichtskaarten maken
van vastgelegde doelstellingen op het niveau van de volledige vallei. Er zal ook een kaart gemaakt
worden per gemeente. Deze visiekaarten worden uitgedeeld aan de betrokken gemeentebesturen
op een officieel moment, samen met een korte overzichtsbrochure van de realisaties. Meteen
wordt dan een engagement gevraagd voor een doorstart na het strategisch project.
Een belangrijk aandachtspunt voor 2014 is het opvolgen en mee vorm geven van het project ‘de
Cirkel’. In het project de cirkel wordt voor de restgronden van de ruilverkaveling Jesseren een
beheerplan uitgewerkt en wordt gekeken welke samenwerkingsverbanden kunnen opgezet worden
voor concrete uitvoer op het terrein. De meeste bovenloopjes van de Mombeek zijn hierin
opgenomen zodat integraal waterbeheer een belangrijk thema zal zijn voor de Cirkel.
RLH zal ook actief blijven werken rond beekstructuurherstel. Hiervoor werd onder meer een
samenwerkingsovereenkomst afgesloten met de provinciale dienst waterlopen en domeinen. Onze
taak bestaat erin om concrete projecten voor te stellen, vergunningsaanvragen op te stellen, de
afstemming met betrokken gemeenten en eigenaars te verzorgen en mogelijke subsidiëringen te
onderzoeken.
9
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarprogramma 2014
2.5
Mensen en soorten als ambassadeurs voor biodiversiteit
De opgestarte acties worden in 2014 verder uitgewerkt. Daarnaast streeft het regionaal landschap,
samen met de lokale natuur- en landschapspartners in Riemst, Tongeren en Wellen naar de
ondertekening van een biodiversiteitscharter. Indien er zich in 2014 bijkomende gemeenten
aanmelden, zullen we dit proces zo goed mogelijk begeleiden. Daarnaast wordt getracht om bij elk
project van het RLH een ‘biodiversiteitstoets’ te doen zodat de Zuid-Limburgse biodiversiteit in elk
project de nodige aandacht en de juiste maatregelen krijgt.
2.6
Plan leeuwerik
In 2014 coördineert het regionaal landschap in opdracht van de stad Bilzen de uitvoer van het Plan
Leeuwerik verder i.s.m. lokale partners. Op de planning staan het promoten en uitvoeren van KLEherstel, KLE-inrichting, akkervogelbeheer en herstel van klein historisch erfgoed (KHE).
Daarnaast start in 2014 de uitvoering van het LEADER-project Bilzen, de Boom in door het RLH
i.s.m. de Stad Bilzen met ANB, Alden Biesen, NBS en Puur Limburg als projectpartners. De
uitbouw van het fruitplukevenement ‘Bilzen, de boom in’ vindt plaats op 2 en 3 oktober voor
schoolkinderen en op 4 oktober voor gezinnen. Daarnaast staat de ontwikkeling van Bilzers
hoogstamsap centraal.
2.7
Provinciale Biodiversiteitsprojecten
1. Stallen, snackbars voor vleermuizen: in 2014 wordt dit project van SEVON (Stichting
Ecologisch Vleermuis Onderzoek Nederland) i.s.m. het RLH, de gemeente Kortessem,
Limburgs Landschap en JNM in het veld opgestart. Tijdens de zomer loopt de
inventarisatiecampagne samen met een opleiding voor geïnteresseerde vrijwilligers. Daarnaast
wordt een infofolder ontwikkeld om landbouwers op te roepen tot medewerking aan de
inventarisatiecampagne.
Dit
project
sluit
nauw
aan
bij
het
gelijknamige
draagvlakverbredingsproject (zie 5.1) waarbij de focus van dit biodiversiteitsproject op de
inventarisatie ligt en via het draagvlakverbredingsproject voornamelijk aan draagvlak en
communicatie gewerkt wordt.
2. Strippen voor biodiversiteit: is project van Natuurpunt De Vrienden van het Schulensbroek
i.s.m. het RLH en de gemeente Herk-de-Stad. In het voorjaar van 2014 wordt het stripverhaal
uitgewerkt door de Vrienden van het Schulensbroek. Doelstelling van de strip is om de
bezoekers van het natuurgebied het Schulensbroek bewust te maken van de biodiversiteit van
het gebied en hiervoor respect te vragen. Tegen de zomer van 2014 wordt de strip
gepubliceerd en tijdens een publieksactiviteit in de kijker gezet.
3. Biodiverse campus De Mijlpaal: de Freneitschool De Mijlpaal i.s.m. met een aantal Tongerse
partners en het RLH wil met dit project de speelplaats als biodivers terrein inrichten. In 2014
wordt verder gewerkt aan de inrichtingswerken van de speelplaats en de integratie in de
lessen.
4. Hermeandering Helshoven: het regionaal landschap diende i.s.m. Natuurpunt, de stad SintTruiden en de aanpalende eigenaars een project in om een hermeandering van de Herk in
10
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarprogramma 2014
Helshoven te realiseren. Eind 2013 is de hermeandering uitgevoerd. In 2014 worden de
omwonenden geïnformeerd en uitgenodigd voor een wandeling.
2.8
De Kuilen van Vechmaal
Via het Leaderproject ‘De Kuilen van Vechmaal’ van het RLH i.s.m. de gemeente Heers worden de
ingangen van de Waterkuil, die gelegen zijn langs het wandelpad van de Greenspot Heks,
vleermuisvriendelijk en kunstig afgesloten. Na de inrichtingswerken wordt een publieksactiviteit
georganiseerd om de inwoners van Heers te informeren en te sensibiliseren.
2.9
Quick-win-projecten NATURA 2000 ANB
1. Kuilen van Vechmaal: in het SBZ-gebied ‘Mergelkuilen van Vechmaal’ werd voor habitattype
8310 (niet voor het publiek opengestelde grotten) een QuickWin ingediend om de ingangen
van de Waterkuil vleermuisvriendelijk en veilig af te sluiten. Doelstelling is om tegen de zomer
van 2014 deze ingangen af te sluiten. De voorbereidingen hiervan starten begin 2014.
2. Vijverherstel Duras: in het SBZ-gebied ‘het Vinne’ werd voor habitattype 3150 en 6430_hf
een QuickWin ingediend om twee historische vijvers en hun omgeving te herstellen. In 2014
wordt gestart met de voorbereidende werken (uitvoeringsplan, nodige vergunningen,
aanbesteding) zodat eind 2014, begin 2015 gestart kan worden met de uitvoeringen.
3. Graslandherstel Merlemont (Diepenbeek): Dit project werd ingediend om enkele zeldzame
percelen blauwgrasland te herstellen. In eerste instantie zal achterstallig beheer worden
uitgevoerd (maaien met afvoer, verwijderen houtige opslag en ontstronken) en zal de
oorspronkelijke begreppeling worden hersteld zodat zuur regenwater niet te lang op de
percelen blijft staan en de kwelinvloed meer kan spelen.
11
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarprogramma 2014
3 Landschapszorg en streekeigen karakter
3.1
Landschapsanimator en landschapsteam
De budgetten voor de algemene landschapswerking van de regionale landschappen werden begin
2014 overgedragen vanuit de Vlaamse overheid (Onroerend erfgoed) naar de provincie. De
werking van de landschapsanimator zal dan ook vanaf 2014 gebeuren in overleg met de
provinciale dienst leefmilieu en erfgoed. De werking concentreert zich naar analogie met de
voorgaande jaren binnen de ankerplaatsen en relictzones van het werkingsgebied, maar de
concrete invulling van het takenpakket wordt nog uitgewerkt.
In 2014 zal o.a. de nodige aandacht uitgaan naar aanplantingen en achterstallig onderhoud van
kleine landschapselementen in de ankerplaatsen 'Kasteeldomein van Duras', 'Kasteeldorpen Voort
en Gotem', ‘Boomgaarden te Grootloon’ in Borgloon, ‘Kasteeldomein Heks en omgeving’,
'Herkenrodebos en kasteel van Stevoort' en de relictzone ‘Benedenloop van de Herk en bos van
Steenvoort’ in Hasselt, relictzone 'Droog plateau van Gingelom', ‘Tongeren’, ... Ook in de
Voerstreek zullen er verschillende aanplantingen worden uitgevoerd. Ook het herstel van klein
historische erfgoed (kapelletjes, hekwerken, ...) zal in 2014 aan bod komen, o.a. in Riemst, Heers,
Borgloon...
De landschapsanimator is ook nauw betrokken bij het herstel van de omgeving van de kluis van
Vrijhern. In 2014 gaat het landschapsinrichtingsplan in uitvoering. De omgeving van de Kluis wordt
stevig onder handen genomen met o.a. het verwijderen storende/landschapsvreemde elementen,
aanplant inheemse hagen, herstel boomgaard, dunning bosbestand, verbeteren toegankelijkheid
omgeving.
Link met: Leader KHE, tumuli Gingelom (Verborgen moois), landschapsloket, Leader Vrijhern,
Leader bloesemlint, ...
3.2
Landschapsloket
Het landschapsloket en de landschapsteams worden meer en meer bekend in Haspengouw en
Voeren. Naast advies over de aanleg en het onderhoud van kleine landschapselementen kunnen
particulieren in het hele werkingsgebied van het regionaal landschap nu via het loket ook een
beroep doen op een landschapsploeg voor achterstallig onderhoud van KLE en nieuwe
aanplantingen.
Op basis van concrete vragen kan er een gebiedsgerichte werking opgestart worden. Zo wordt in
de
Tongeren het 2 kwadrant geïnventariseerd (Zuidwestelijk deel van Tongeren). Dit moet leiden tot
concrete acties voor uitvoering.
Via de KLE-folders wordt aandacht besteed aan de natuurwaarden en het verdere onderhoud van
de KLE, zodat het draagvlak voor natuur en landschap vergroot wordt en het beheer van deze KLE
ook verzekerd is.
3.3
Hoogstamkernen in Sint-Truiden
Het verder opvolgen van herstel- of aanplantingswerken in de boomgaardsites van de reeds
afgesloten contracten van het R.U.P Groene Waarden vormt een belangrijk onderdeel van de
samenwerkingsovereenkomst met de Stad Sint-Truiden. Op het terrein zal de coördinatie van de
uitvoerende landschapsploegen essentieel zijn met steeds de terugkoppeling naar de eigenaars.
12
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarprogramma 2014
Het regionaal landschap zal in de volgende jaren blijven trachten om niet-geïnteresseerde
eigenaars binnen het R.U.P aan te moedigen tot het afsluiten van overeenkomsten zodat het
behoud van hoogstamkernen gegarandeerd is. Wat betreft het algemene verloop zal er blijvend
advies en ondersteuning gegeven worden zodat een duurzaam beheer en behoud van de
hoogstambomen verzekerd is.
In 2014 zullen er voor verschillende nieuwe percelen die nog niet in het RUP werden opgenomen,
onderzocht worden of de eigenaars ook een overeenkomst wensen af te sluiten. Voor deze
percelen werd de eigendomssituatie op gevraagd zodat ze gecontacteerd kunnen worden.
Het openstellen van de boomgaarden voor omwonende, het organiseren van een snoeicursus of
een plukactiviteit zal in 2014 onderzocht worden en indien er budgetten zijn uitgewerkt worden.
3.4
Parkrangers in Haspengouw en Voeren
Met middelen van het SALK (Strategisch Actieplan voor Limburg in het Kwadraat), de Provincie
Limburg en de Zuid-Limburgse gemeenten wordt het project Parkrangers verlengd en blijven de
twee landschapsteams aan de slag in Haspengouw en Voeren tot minstens 2018. De steden en
gemeenten kunnen aanspraak maken op een aantal werkdagen van deze ploegen die door het
regionaal landschap wordt aangeworven en aangestuurd.
- De landschapsteams staan enerzijds in voor het onderhoud van de Greenspots en het
Verborgen Moois maar ondernemen ook acties die focussen op het verbeteren van de kwaliteit
van de collectieve, maar vaak anonieme ruimte langsheen recreatieve routes voor fietsers en
wandelaars.
- Daarnaast zal er een ploeg werken uitvoeren die de ecologische kwaliteit en de beeldkwaliteit
van het landschap ten goede komen. Dit kan zowel op openbare domein als op particuliere
eigendommen.
3.5
VLM-bedrijfsplanner
De bedrijfsplanner adviseert de landbouwer inzake agrarisch natuurbeheer en de mogelijkheden
om beheerovereenkomsten toe te passen op zijn bedrijf. Nergens in Vlaanderen zijn er zo veel
mogelijkheden voor landbouwers voor het afsluiten van beheerovereenkomsten dan in de regio
Haspengouw en Voeren. Er zijn verschillende gebieden voor hamsters, akkervogels en botanisch
beheer afgebakend. Ook de pakketten van erosie en beheer van kleine Landschapselementen
kunnen vaak ingezet worden. Binnen PDPO III (2014-2020) zal Haspengouw en de Voerstreek dan
ook als volledig aandachtsgebied gedefinieerd worden.
De werking van de bedrijfsplanner kadert in de samenwerkingsovereenkomst tussen het Regionaal
Landschap Haspengouw en Voeren en de Vlaamse Landmaatschappij betreffende het stimuleren
van de gebiedsgerichte inzet van beheerovereenkomsten. De uitdagingen binnen PDPO III (20142020) liggen dan ook sterk op de gebiedsgerichte aanpak. Hierdoor zal de samenwerking tussen
de VLM en de regionale landschappen nog belangrijker worden.
Door de samenwerking worden de beheerovereenkomsten efficiënter, effectiever en correcter
ingezet. Onder een efficiëntere en effectievere inzet wordt in het kader van de samenwerking
verstaan het inzetten van beheerovereenkomsten binnen projectgebieden in het werkingsgebied
van het regionaal landschap.
13
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarprogramma 2014
Projecten en gebieden die binnen het regionaal landschap extra aandacht zullen krijgen zijn:
De holle wegen (aanleg van grasstroken ter bescherming van de schouders van de holle
wegen)
De Herk & Mombeek vallei (grasbufferstroken richting vallei)
Grasbufferstroken langsheen de Ezelsbeek in Tongeren
Het gebied van De Cirkel - Ruilverkaveling Jesseren
Akkervogel- en hamstermaatregelen in Droog Haspengouw
Nectarranden – bloemenranden (nieuw pakket)
…
Deze aandachtgebieden/thema’s zullen jammer genoeg pas in een later fase intensief bekeken
kunnen worden door de bedrijfsplanner aangezien er in 2014 veel tijd nodig zal zijn om de
aflopende BO’s binnen PDPO II te hernieuwen binnen PDPO III. In totaal gaat het over meer dan
700 beheerpakketten die binnen Zuid-Limburg herbekeken en vernieuwd moeten worden.
Deze moeten allemaal op het terrein afgetoetst worden (rekening houdende met kaderadviezen,
wetgeving, uitbreidingzone…). De gebiedsgerichte samenwerking zal dus pas in 2015 ten volle
opgenomen kunnen worden.
3.6
Holle wegen, een levende verbinding
Het GLE project loopt nog tot juni 2014 en zal daarna verder gezet worden binnen de reguliere
werking van het RLH. In 2014 willen we de gemeenten die een beheerplan hebben gekoppeld met
reguliere uitvoering blijven ondersteunen. Door de verminderde arbeidsduur per holle weg, kunnen
we ons in deze gemeenten focussen op andere knelpunten of potenties (zwerfvuil, buffering,
verschraling, exotenbeheer,…)
Verder focussen we ons op het uitwerken van beheerplannen voor gemeenten die deze nog niet
hebben. O.a. Tongeren, Wellen en Kortessem hebben laten weten dat ze interesse hebben voor
een gestructureerde opvolging van hun holle wegen. Ook eventuele ad hoc uitvoeringen van holle
wegenonderhoud in het kader van de Parkrangers zal mee opgevolgd worden binnen dit GLE
project.
Ook zal in 2014 opnieuw gestart worden om samen met de VLM beheerovereenkomsten af te
sluiten met landbouwers voor het behoud of aanleggen van bufferstroken. En zal er verder gewerkt
worden met de Agrarische beheergroepen voor het opnemen van het regulier beheer van enkele
holle wegen.
Naar communicatieacties toe voorzien we de verdere verspreiding van de KLE folder ‘Holle wegen’
en minstens één opleidingsmoment voor de technische diensten van Gingelom en Sint-Truiden.
3.7
Klein historisch erfgoed in de kijker
Met dit Leaderproject willen we werken aan de instandhouding en het opwaarderen van (de
omgeving van) kleine cultuurelementen, kennis vergaren rond de historiek en de betrokkenheid
van de omwonenden vergroten.
In 2014 zullen in het kader van dit Leaderproject nog enkele elementen en hun omgeving hersteld
worden. Het gaat om hekwerken, kapellen, waterput, bron, … Er worden enkele activiteiten
georganiseerd (wandeling, fietstocht, …) om de streekbewoners kennis te laten maken met deze
bijzondere cultuurrelicten.
14
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarprogramma 2014
Aanvullend wordt ook een infofolder ontwikkeld die verspreid zal worden in de verschillende
gemeenten, zodat de kleine historische erfgoedelementen ook na afloop van het project onder de
aandacht blijven van heemkundige kringen, streekbewoners, ... Op enkele toegankelijke plekken
zal duiding voorzien worden.
3.8
Kluis van Vrijhern herbeleefd
Op 1 juni 2012 ging het Leader-project ‘De Kluis van Vrijhern herbeleefd’ officieel van start.
Gemeente Hoeselt is promotor en schakelde het regionaal landschap in om het project te
begeleiden. Het project loopt tot en met juni 2015.
Het project is gericht op het bewaren, het ontsluiten en het herbestemmen van de Kluis en zijn
bijzondere cultuurhistorische erfgoed. De aandacht zal enerzijds gaan naar de opwaardering en
landschappelijke herinrichting van de omgeving van de kluis en anderzijds naar de herinrichting
van de binnenruimte van de Kluis als plaats van ontmoeting. Ook zal het cultuurhistorische verhaal
over de kluis en het kluizenaarsleven een plaats krijgen bij de ontwikkeling.
In 2013 lag de focus op de landschapsontwikkeling. Hannes Van Meer, landschapsarchitect van
het Architectenbureau Team Van Meer, stelde een landschapsinrichtingsplan op. Dit
landschapsinrichtingsplan zal in 2014 worden uitgevoerd:
1) Kappen van bomen: dunning in het kastanjebos en kappen van populieren en versleten
hoogstambomen. Hiervoor is een stedenbouwkundige vergunning ingediend. Uitvoering
voorjaar 2014.
2) Afbraak oude stalletjes, verplaatsing kaarsenkapel, aanleg van terras, parking en paden,
aanleg nieuwe toegangsweg, aanplant van nieuwe bomen en houtkanten, aanplant hagen.
Hiervoor wordt in 2014 een stedenbouwkundige vergunning voorbereid. Uitvoering vanaf
het najaar 2014.
3) Met Limburg.net wordt gekeken of er een moestuin aangelegd kan worden volgens de
‘amberprincipes’. Verkenning van mogelijkheden in het voorjaar 2014, eventueel een
subsidieaanvraag voorbereiden.
Voor de inrichting van de cafetaria en de cultuurhistorische ontsluiting van de site zal in de eerste
helft van 2014 een plan ontwikkeld worden. Daarna kan gestart worden met de uitvoering ervan.
1) Aanstellen ontwerpbureau via aanbesteding
2) Conceptontwikkeling voorjaar en zomer 2014
3) Uitvoering vanaf het najaar 2014
Ook zal er een programma voor culturele/ toeristische activiteiten opgesteld worden i.s.m. met de
gemeente Hoeselt, de vzw Vrienden van de Kluis en de Heemkundige kring van Hoeselt. Hiervoor
zullen ook andere subsidiekanalen aangesproken worden.
3.9
Inrichting en toeristische ontsluiting van de drie tumulisites in Gingelom
De 3 tumulisites in Gingelom met in totaal 6 grafheuvels in een straal van nauwelijks 1,5 km zijn
uniek in Vlaanderen. Ze hebben een belangrijk archeologisch en toeristisch potentieel. De vertaling
van dit Haspengouws erfgoed naar een breed publiek via toeristische ontsluiting, kan een
voorbeeld zijn voor andere gemeenten die tumuli op hun grondgebied hebben. Het nut van de
toeristische ontsluiting voor Gingelom reikt dan veel verder dan de eigen gemeentegrenzen. De
15
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarprogramma 2014
tumulisites kunnen een toeristische trekpleister worden met Haspengouwse, Limburgse, Vlaamse,
nationale en internationale uitstraling.
In 2012 onderzocht een groep van experten de haalbaarheid van de toeristische ontsluiting van de
drie tumulisites in Gingelom. Deze studie werd ingediend bij de provinie Limburg ikv de
impulsubsidiëring onderscheidende projecten die kaderen binnen het Limburgs streekgericht
cultureel erfgoed - investeringsprojecten.
De deputatie keurde de betoelaging voor dit investeringsproject goed.
In de loop van 2014 zullen de plannen zoals geformuleerd in de studieopdracht uitgevoerd worden.
Uiteraard moeten hier nog vele praktische zaken voor besproken worden en daar is overleg voor
nodig. Het RLH zal dit coördineren.
Om dit project te realiseren wordt opnieuw nauw samengewerkt met de verschillende partners:
Monumentenwacht Vlaanderen vzw, Agentschap R-O Vlaanderen, Regionaal Landschap
Haspengouw & Voeren, de Vlaamse Landmaatschappij, Toerisme Limburg, het Gallo-Romeins
museum en Provincie Limburg. De expertise, begeleiding en sturing van elk van deze partners is
noodzakelijk om de toeristische ontsluiting van de drie tumulisites te realiseren. Deze partners
waren ook allemaal zeer nauw betrokken bij de studiefase.
De feestelijke opening van de nieuw ingerichte sites zal plaatsvinden op 15 juni.
16
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarprogramma 2014
4 Recreatief medegebruik en natuurrecreatie
4.1
Opvolging Greenspots – kwaliteitsvol wandelen
Het regionaal landschap ontwikkelde de afgelopen 10 jaar tien topwandelgebieden: de Greenspots
van Haspengouw. Samen zijn ze goed voor 250 km wandelplezier. Ze worden gepromoot door
Toerisme Limburg als dé topwandelgebieden in Haspengouw. De afgelopen jaren hebben we
gewerkt aan de perfecte uitrusting van de Greenspots met mooie startborden, rustbanken,
kwaliteitsvolle bewegwijzering, klaphekjes en draaipoortjes, enz… De volgende jaren zullen we de
vinger aan de pols houden en zullen we via projecten werken aan een nog belevingsvoller
wandelproduct (zie 4.2).
Met de onderhouds- en beheerplannen zullen we de onderhoudsploegen aansturen zodat ze
perfect onderhouden blijven. En dankzij de samenwerking met onze Greenspotters – de
enthousiaste vrijwilligers die wekelijks de landschapswandelingen controleren en rapporteren zullen we goed en snel kunnen inspelen op ‘gebreken’: ontbrekende wandelpalen, een
overhangende tak of omgewaaide boom, stuk geraakte poortjes en plankenpaden, rondzwervend
vuil…
Met Toerisme Limburg werken we samen om de Greenspots binnen en buiten Limburg aan te
prijzen. De Greenspots worden namelijk opgenomen in alle relevante toeristische publicaties van
Toerisme Limburg en op de website www.toerismewerkt.be.
4.2
Wandelen als streekproduct - een nieuwe dimensie voor wandelen in
Haspengouw
In het kader van het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling, as 4 (LEADER),
startten we in 2012 met het project “Wandelen als streekproduct – een nieuwe dimensie voor
wandelen in Haspengouw”. Het Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren is hoofdpromotor
van dit project. Toerisme Limburg, De Wroeter, de Nationale Boomgaardenstichting en de stad
Borgloon zijn de copromotoren. Tweemaandelijks komt de projectwerkgroep samen om het verloop
van de acties te bespreken. Het project loopt nog tot en met juni 2015.
Doelstelling van het project is het wandelproduct verder uit te bouwen tot een aantrekkelijk
‘streekproduct’ via verschillende acties: een breder product, voor meer mensen.
In 2014 werken we verder aan de volgende acties:
1) Inrichting van picknickplaatsen en ontwikkeling van picknickarrangementen
2) duiding van informatie over de karakteristieken van de streek, bijv. via een fruitbrochure,
via infobordjes enz…
3) ontwikkeling van een streek-GR in samenwerking met de vzw Grote Route-paden (=
meerdaagse wandelbeleving)
4) ontwikkeling van een wandelproduct voor kinderen (= kinderbeleving)
5) uitbouw van de stroopsite als vertrekpunt van de nieuwe wandelbeleving
6) voorbereiden van een grootschalig wandelevent in 2015
Daarnaast willen we trends en ontwikkelingen rond het wandelgebeuren beter opvolgen via de
opzet van een kwantitatieve en kwalitatieve monitoring van de wandelgebieden:
1) wandeltellingen opvolgen, er werden 10 wandeltellers geplaatst op de Greenspots
2) opstellen van onderhouds- en beheersvisies per Greenspot
3) enquêtes afnemen om het profiel van de Haspengouwse wandelaar beter te leren kennen
17
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarprogramma 2014
4.3
Verborgen moois in Haspengouw
Verborgen Moois laten je expliciet kennis maken met de karakteristieken van het Haspengouwse
landschap mbt: de natuur (beekvalleien en brongebieden), het erfgoed (kastelen en kasteelparken,
Romeins verleden), de geologie (mergel), kleine landschapselementen (hoogstamboomgaarden,
holle wegen…), het religieus verleden (kloosters en abdijen) enz.
In 2012 werd een nieuw dossier voorbereid en goedgekeurd in het kader van de subsidielijn
‘Toeristisch Recreatieve Projecten’ van Toerisme Vlaanderen en het subsidiereglement van de
provincie Limburg betreffende ‘de subsidiëring van de uitbouw van toeristische ontwikkelingen op
de routestructuren en de toeristische vermarkting ervan’.
Vijf nieuwe Verborgen Moois werden in deze fase opgenomen (Belle Vue (Kortessem/Borgloon),
Abdij Mariënlof (Borgloon), Millen (Riemst), Tumuli (Gingelom), Burchtruïne Jonckholt (Bilzen)).
2013 stond in het teken van de voorbereiding van deze Verborgen Moois. In 2014 gaat de
uitvoering van start. De verborgen moois Gingelom, Jonckholt en Millen zullen in 2014 feestelijk
geopend worden, de verborgen moois Belle Vue Bos en Mariënlof volgen in 2015/2016 (afhankelijk
van de ruilverkaveling Jesseren).
In dit project zullen de noodzakelijke recreatieve inrichtingen worden voorzien, maar daarnaast is
er ook een multimediale ontsluiting (bijv. via de ontwikkeling van een mobiele website) voorzien en
zal er aan het einde van het project (in 2014 – 2015) een verzamelbox gerealiseerd worden, waarin
alle Verborgen Moois verzameld worden.
De Greenspots en de Verborgen Moois dragen bij aan een complete Haspengouwbeleving.
4.4
Wandelen in Limburg op een hoger niveau
In het kader van Plattelandsontwikkeling PDPO 2007-2013, as 3, gebiedsgerichte werking, diende
Toerisme Limburg een project in. De drie Limburgse regionale landschappen zijn in dit project de
copromotoren. Het project ging in 2013 formeel van start en loopt tot einde juni 2015.
In 2014 werken we aan een Limburgse wandelvisie, zullen we een gezamenlijk topwandelproduct
ontwikkelen, gaan we kijken hoe we de bestaande wandelproducten beter op elkaar kunnen
afstemmen en kijken we of we tot een overkoepelende communicatie over het Limburgse
wandelproduct kunnen komen, zodat de bezoeker beter zijn weg kan vinden in het “wandelparadijs
Limburg” (website, brochures).
We zullen in samenwerking met Toerisme Limburg de distributie van de wandelproducten
verbeteren en kijken hoe logies/horeca betrokken kunnen worden. Er worden ook instrumenten
ontwikkeld om de kwaliteit van wandelen in Limburg in de toekomst te verzekeren, bijv. via een
verbeterd systeem van klachtenopvolging en een goede afstemming rond monitoring.
Voor deze acties zijn werkgroepjes actief. In het wandelplatform, dit is het overkoepelende platform
met Toerisme Limburg en de drie regionale landschappen, wordt de voortgang van de acties
besproken.
4.5
Opvolging project Sint-Pietersberg
In 2014 zal de begeleiding van de ambassadeurs en de coördinatie van het onderhoud van het
wandelnetwerk Sint-Pietersberg verder opgevold worden. Door veranderingen van buitenaf of door
een continu streven naar verbetering zijn de volgende aanpassingen gepland in 2014:
18
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarprogramma 2014
Nieuwe fietsroute in Lanaye (Visé)
We gaan, in samenspraak met alle betrokkenen, nagaan of de fietsroute tussen Lanaye en
Lixhe (tussen knooppunten 413 en 414) verplaatst kan worden naar het nieuwe autovrije
fietspad langs de linkeroever van de Maas.
Herstelling van versleten infrastructuur (Visé, Oupeye, Bassenge)
Bijna 10 jaar na de inrichting van het wandelgebied, zijn sommige elementen toe aan
vervanging. Diverse houten leuningen en kastanje afsluitingen in Visé, Oupeye en Bassenge
zullen vervangen worden.
Vervanging verkleurde bewegwijzering (Maastricht - Eijsden - Riemst - Visé - Bassenge Oupeye)
Vele bewegwijzeringsplaatjes zijn na zo vele jaren verkleurd, vooral de bordjes met gele en
oranje symbolen die aan de zonnekant staan. Deze zullen vervangen worden door bordjes met
een betere UV weerstand en langere garantie.
Aanpak problemen met de bewegwijzering (Bassenge)
Op verschillende plaatsen op de plateaus van Bassenge geraakt de bewegwijzering snel
beschadigd of verdwijnt ze door het drukke landbouwverkeer. In samenspraak met de
gemeente en de betrokken landbouwers zal er gezocht worden naar een gepaste oplossing.
Nieuwe financiële middelen
Door de intensieve controles door de ambassadeurs en bijna 10 jaar na de aanleg van het
wandel- en fietsnetwerk, blijken de vaste bijdragen van de gemeenten niet meer te volstaan om
aan alle opmerkingen tegemoet te komen. Daarom gaan we de komende maanden
onderzoeken of er bijkomende middelen gevonden kunnen worden bij andere partners, bijv.
door
sponsoring
van
in
de
regio
actieve
bedrijven
of
van
horeca.
19
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarprogramma 2014
5 Natuureducatie en –sensibilisatie:
5.1
Draagvlakverbreding Landbouw en Milieu ‘Stallen, snackbars voor
vleermuizen’
In 2014 wordt dit project van het RLH i.s.m. SEVON (Stichting Ecologisch Vleermuis Onderzoek
Nederland) in het veld opgestart. Eind januari staan twee infoavonden voor Limburgse
landbouwers op het programma, tijdens de zomer loopt de inventarisatiecampagne en eind 2014
worden de resultaten bekend gemaakt via de landbouwpers. Dit project sluit nauw aan bij het
gelijknamige biodiversiteitsproject (zie 2.7.1) waarbij de focus van dit draagvlakverbredingsproject
voornamelijk op draagvlak en communicatie ligt en via het biodiversiteitsproject aan inventarisatie
gewerkt wordt.
5.2
Cursus KLE
In het voorjaar van 2014 zal er een snoeicursus georganiseerd worden in Sint-Truiden. Onderhoud
van hoogstambomen is noodzakelijk maar het is een stiel die dreigt verloren te gaan. In het kader
van de samenwerkingsovereenkomst met Sint-Truiden biedt de stad deze cursus gratis aan. De
cursus bestaat uit een theoretisch en een praktisch luik:
Algemene theoretische inleiding (hoogstambomen en hun waarden, snoeiprincipes, ziekten) op
donderdag 13 februari – CC De Bogaard
Praktijkdag snoeien (snoeitechniek, vormsnoei) op zaterdag 15 februari - ’t Speelhof
Terugkomdag zomersnoei: augustus
Daarnaast wordt er een cursus ‘bijzondere haagvormen’ georganiseerd om technieken zoals het
leggen van hagen en het vlechten van hagen aan te leren. Zie 6.2.
5.3
Educatief aanbod naar scholen/kinderen
Binnen de projecten van het regionaal landschap wordt er geregeld een luik voor kinderen
opgenomen. Hoe jonger we de mensen kunnen betrekken met natuur en landschap hoe groter de
respons is die we kunnen verwachten. We stellen vast dat het enthousiasme bij de scholen steeds
erg groot is en we krijgen dan ook geregeld vragen van scholen en gemeenten om educatieve
acties te begeleiden.
Beekbrigade/Broekbrigade: het educatief pakket ‘Beekbrigade’ is oorspronkelijk ontwikkeld
voor het valleigebied van de Herk en Mombeek. De scholen van Alken en Hasselt kunnen er
gebruik van maken. Binnen Aquadra is het pakket verruimd voor het valleigebied van de Jeker
en de Voerstreek zo kunnen ook de scholen van Tongeren en Voeren de Beekbrigade
implementeren in hun lessen. De vzw Gors heeft het pakket ‘Beekbrigade’ opgenomen in hun
aanbod ikv Plattelandsklassen. Het pakket ‘De Broekbrigade’ is door het Natuureducatief
Centrum ’t Vloot (Schulensbroek) opgenomen in hun educatief aanbod.
Bilzen de boom in: In het kader van het ‘Plan Leeuwerik’ worden op 2 en 3 oktober de
leerlingen uit het vierde leerjaar van de scholen in Bilzen en Tongeren uitgenodigd tijdens de
fruitige activiteit ‘Bilzen, de boom in’. Tijdens een aantal workshops (fruitverwerking, leven in de
20
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarprogramma 2014
boomgaard, …) kunnen de kinderen op een speelse manier kennis maken met de ecologische
waarde van hoogstamboomgaarden.
Er zijn gesprekken lopende met de stad Sint-Truiden om een gelijkaardige activiteit te
organiseren.
de
Bijendag Herkenrode: de 4 leerjaren van enkele Hasseltse scholen kunnen op 20 maart
terecht op de Abdijsite van Herkenrode om kennis te maken met de wondere bijenwereld.
Tijdens 3 workshops gaat de klas met de bioboer naar de akkers van wilde bijen, ze bouwen
mee aan een insectenhotel en krijgen een rondleiding van een imker.
21
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarprogramma 2014
6 Verplichte activiteiten
6.1
Landschapskrant
In 2014 zal het Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren 2 landschapskranten uitbrengen. De
eerste verschijnt begin mei en zal grotendeels in het teken van ‘water’ staan. De inwoners van
Haspengouw en Voeren zullen dan o.a. uitgenodigd worden voor de Landschapsdoedag in Herkde-Stad en voor het openingsmoment van de tumuli in Gingelom.
De tweede krant komt half september uit. Hierin komen de activiteiten van het najaar in aan bod
zoals de opening van het Verborgen Moois Millen en ‘Bilzen de boom in’.
6.2
Vormingsactiviteiten
Cursus bijzondere haagvormen: hagen zijn karakteristiek voor onze streek. Om de hagen in
goede conditie te houden of omwille van esthetische redenen, werden in het verleden speciale
technieken toegepast. Deze technieken zijn nog bij weinig mensen gekend. Om ze terug meer
ingang te geven in onze streek, organiseert het RLH in de winterperiode 2014-2015 een
cursus Bijzondere hagen in Haspengouw. Technieken zoals het leggen van hagen en het
vlechten van hagen zullen hier worden aangeleerd.
Infomoment IHD’s Duras, Merlemont, Vechmaal: naar aanleiding van de (geplande)
uitvoeringen in Duras, Merlemont en Vechmaal zal eind 2014 een infomoment georganiseerd
worden waarbij de projecten kort toegelicht worden tijdens een terreinbezoek.
Eindsymposium Strategisch Project Herk en Mombeek: op 18 mei worden de resultaten
van het project voorgesteld aan de projectpartners. Er wordt dan ook vooruit gekeken en een
blik op de toekomst geworpen. Het project wordt plechtig afgesloten met een receptie voor de
genodigden.
Snoeicursus hoogstam: op 13 februari vindt in Sint-Truiden een basiscursus ‘snoei van
hoogstam’ plaats i.s.m. de Stad Sint-Truiden en de NBS. Na een theorieavond vindt het
praktijkluik in de boomgaarden van het Speelhof plaats (15 februari). In augustus wordt er een
terugkomdag georganiseerd voor de zomersnoei.
Scharrelkids: in samenwerking met CVN en lokale partners wordt in 2014 een cursusreeks
scharrelkids georganiseerd in Alken en Bilzen. Doelstelling is om kinderen en hun
(groot)ouders het buiten spelen in de natuur (opnieuw) te laten ontdekken.
Workshop Holle wegenbeheer: praktische demonstratie van het gevoerde holle
wegenbeheer voor de technische diensten van Gingelom en Sint-Truiden. In Sint-Truiden zal
dit plaatsvinden op 20 februari, in Gingelom op 26 februari.
22
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarprogramma 2014
6.3
Publieksevenementen
de
Landschapsdoedag: de 10 editie van de Landschapsdoedag zal plaatsvinden op het
kasteeldomein Gasterbos in Herk-de-Stad op 18 mei. De dag staat in het teken van het
valleigebied van de Herk en Mombeek.
Bilzen de boom in: 3
zaterdag 4 oktober.
de
editie van het fruitpluk evenement voor gezinnen zal plaatsvinden op
Tumuli Gingelom: er is hard gewerkt aan de ontsluiting van de 3 tumulisites in Gingelom. Het
resultaat kan bewonderd worden tijdens de feestelijke opening op zondag 15 juni.
Opening Verborgen Moois: in het najaar van 2014 worden het Verborgen Moois Millen in
Riemst en de Burchtruïne Jonckholt in Bilzen opengesteld voor het publiek met een
wandelevenement.
In het kader van het project klein historisch erfgoed (KHE) staan op het programma:
Gingelom: kapellen (fietstocht)
Borgloon: poorten (wandeling + picknick)
Voeren: bronnen (verhalen)
Speelboomgaard Borgloon: er komt een publieksevenement naar aanleiding van de
herinrichting van de Speelboomgaard in Borgloon en de inrichting van de picknickplaatsen (ikv
het project Bloesemlint).
Klaprozen- en akkerbloemenfestival Heers: op 6 juli vindt in Opheers het klaprozen- en
akkerbloemenfestival plaats waarbij de beleving van de Heerse natuur en het typische
landschap centraal staat. Vier vierkantshoeves zetten hun poorten open via allerlei activiteiten
rond dit thema.
23
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarprogramma 2014
7. Begroting
INKOMSTEN
2014
Basis subsidies / werkingsmiddelen
591.000,00 €
Subsidies Provincie Limburg (leefmilieu en erfgoed)
500.000,00 €
Subsidies gemeenten
73.000,00 €
Subsidies Maribel
18.000,00 €
Niet-projectgebonden inkomsten
45.000,00 €
Particuliere bijdrage projecten
30.000,00 €
Verkoop wandelkaarten/publicaties
15.000,00 €
Projectgebonden inkomsten
1.091.250,00 €
Personeel inkomsten
360.500,00 €
Overhead inkomsten
20.000,00 €
Natuurreceatieve projecten
353.800,00 €
Projecten Natuur - en landschapszorg
356.950,00 €
TOTAAL INKOMSTEN
1.727.250,00 €
UITGAVEN
2014
Personeelskosten
705.000,00 €
Personeelskosten
705.000,00 €
Overhead- en werkingskosten
154.000,00 €
Huurlasten gebouwen
7.000,00 €
Water, gas, elektriciteit
10.000,00 €
Telefoon, gsm
10.000,00 €
Website, internet, licenties PC's
10.000,00 €
Verzekeringen
9.000,00 €
Kosten firmawagens (onderhoud en brandstof)
5.000,00 €
Erelonen (revisor, vertalingen, advocaat, landmeter)
6.000,00 €
Onthaal- en representatiekosten
4.000,00 €
Post
4.000,00 €
Kantoor- en kantinebenodigdheden
4.500,00 €
Onderhoud + huur kopieer
7.500,00 €
Opleiding
10.000,00 €
Boeken, tijdschriften, kaarten
1.000,00 €
Publicaties algemene werking (excl. projectgebonden publicaties)
3.000,00 €
Poets
8.000,00 €
Sociaal secretariaat
4.000,00 €
Landschapkrant (druk en verdeling)
40.000,00 €
Publieks- en vormingsactiviteiten
10.000,00 €
Foto's
1.000,00 €
Kosten projectgebonden realisaties
868.250,00 €
Investeringen natuurreceatieve projecten
386.800,00 €
Investeringen projecten Natuur - en landschapszorg
381.450,00 €
Investeringen projecten werking landschapsanimator
100.000,00 €
TOTAAL UITGAVEN
1.727.250,00 €
24
Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren - Jaarprogramma 2014
25