hier het interview - Koninklijk Conservatorium

DE KODALY METHODE IN NEDERLAND
Foto’s: Olga de Kort-Koulikova
De Kodály-methode in
NEDERLAND
Tijdens de laatste VLS-studiedag kregen de deelnemers van de workshop van Suzanne Konings ongetwijfeld de moeilijkste
opdracht van allemaal. En de meest ongewone ook: een canon zingen, waarbij de eerste inzet al na de twee eerste noten
volgde, zonder dat het melodieverloop en ritme van te voren bekend waren gemaakt. Luisteren en zingen tegelijk, kun je het
als musicus en muziekdocent? En kun je het aan je leerlingen leren?
PO/VO // AUTEUR: OLGA DE KORT-KOULIKOVA
56
KUNSTZONE.NL
DE KODALY METHODE IN NEDERLAND
W
el als je volgens de Kodálymethode
werkt,
maar
hoeveel
Nederlandse
docenten kunnen dat over
zichzelf zeggen? Nog geen tien, volgens
Suzanne Konings, de theoriedocente
aan het Koninklijk Conservatorium in
Den Haag en de drijvende kracht achter
de Nederlandse introductie van deze
werkwijze. Zelf maakte ze pas vier jaar
geleden op een conferentie in Engeland
kennis met deze methode van Zoltán
Kodály en was vanaf het begin onder de
indruk van de manier van lesgeven en
de bereikte resultaten. Na bezoeken aan
Hongarije waar de Kodály-methode al
ruim een halve eeuw een onderdeel van
het schoolcurriculum is voor alle kinderen
in de leeftijd tot 14 jaar, raakte Konings
steeds meer overtuigd van de kwaliteit
en waarde van Kodály’s principes. Zo
ontstond het idee om ook in Nederland te
proberen musici en docenten voor deze
methode te interesseren. Een idee dat in de
muziekonderwijswereld niet meteen met
open armen werd ontvangen. De methode
zou te ingewikkeld en niet creatief genoeg
zijn, te veel docent-gestuurd en te weinig
ruimte aan het initiatief van kinderen
overlaten. En het meest afschrikwekkende:
het is gericht op het zingen en niet op het
instrumentale samenspel. Leerkrachten
die goed kunnen zingen en bereid zijn om
JANUARI 2014
“Niet ieder kind hoeft een
musicus te worden, maar
iedereen kan muziek leren
maken en begrijpen. Net
zoals iedereen leert lezen
en schrijven, maar later
zelf uitmaakt of hij de
Volkskrant of NRC leest.”
dat met hun leerlingen systematisch te
doen, zijn in Nederland dun gezaaid.
ZINGENDE LEERKRACHTEN
De behoefte aan zingende docenten is
geen specifiek Nederlands probleem.
Alleen is de aanpak in Hongarije wel
anders. De componist Zoltán Kodály
voerde vanaf 1925 een kruistocht
tegen de erbarmelijke kwaliteit van de
muzieklessen en geringe zangkwaliteiten
van zijn muziekstudenten. Net als later
zijn Sovjet collega Dmitri Kabalevski
besloot hij zelf de veranderingen in gang
te zetten door een nieuwe methode te
ontwikkelen. De eerste experimentele
lessen dateren uit 1935 en vanaf 1945
werken alle Hongaarse scholen volgens
dit systeem. In 1950 werd de eerste
basisschool met dagelijkse muzieklessen
geopend; tegenwoordig krijgen alle
leerlingen tenminste twee wekelijkse
lessen.
Is Nederland toe aan een Kodálykruistocht?
Suzanne Konings: ‘Dat kun je wel zeggen!
Wat ik in de Nederlandse scholen mis, is
de bewuste ontwikkeling van kinderen die
zich steeds bekwamer en beter uitgerust
voelen voor moeilijker opdrachten
zoals dat bij andere schoolvakken wel
het geval is. Muziekmethodes bestaan
uit veel eenmalige leuke lessen, waarin
het leerdoel binnen één les wordt
bereikt. Leerkrachten zijn vrij om diverse
onderdelen uit verschillende methodes
door elkaar te gebruiken. Muzieklessen
volgens Kodály zijn geen toevallige
lessen, ze zijn degelijk gestructureerd.
Achter elke les van een Hongaarse docent
zit een duidelijk plan, het is geen spontane
beslissing - vandaag doen we dit, en de
volgende keer nog iets anders.’
Misschien zijn de Hongaarse docenten
anders en is deze methode niet geschikt
buiten zijn oorspronkelijke landgrenzen?
‘Het grote verschil is dat onze Hongaarse
57
DE KODALY METHODE IN NEDERLAND
Foto: Olga de Kort-Koulikova
collega’s
dit
systeem
vanaf
hun
schooljaren kennen en het verder tijdens
hun vakopleiding leren. In Nederland
hebben PABO-studenten 16 uur muziek
in vier jaar. Als je er met een lijstje met
Kodály’s eisen voor zowel leerlingen als
leerkrachten aankomt, dan krijg je te
horen dat het niet mogelijk is. Puls lopen
en ritme klappen, op toon kunnen zingen,
en dat zou niet mogelijk zijn? Als zelfs
deze basisvaardigheden niet gevraagd
kunnen worden, moeten we dan nog over
muziekonderwijs spreken? Dan kunnen we
het beter activiteiten met muziek noemen.’
docenten over de streep kan trekken?
‘Wat me persoonlijk het meest opviel
bij mijn eerste kennismaking met dit
systeem, is de aandacht voor de klank. De
klank als uitgangspunt in het hele proces
van muzikale geletterdheid. Kinderen
hebben op jonge leeftijd geen moeite
om verbindingen te leggen tussen het
horen, begrijpen en benoemen. In de
Hongaarse muziekboeken is het materiaal
zo gestructureerd dat kinderen blijven
groeien naar een steeds moeilijker
repertoire en steeds complexere muziek
kunnen uitvoeren en begrijpen.’
Het basisrepertoire van Kodály is
volksmuziek
en
eigentijdse
nieuw
gecomponeerde muziek. In het Hongaars
pentatonische liedjes zingen werkt
behoorlijk intimiderend. Zijn er nieuwe
boeken en lesbeschrijvingen in de maak?
‘Er wordt op dit moment een database
gemaakt met diverse liedjes die niet op
thema’s - zoals het weer, dieren, enzovoort
- maar op muzikale inhoud gebaseerd
is:
ritmebouwstenen,
toonhoogtes,
intervallen. Deze verzameling is nu nog niet
vrij toegankelijk. Er zijn geen kant-en-klare
boeken met opdrachten. En als ze ooit in
het Nederlands verschijnen, zullen ze ook
geen opdrachten óver muziek bevatten,
maar praktische oefeningen ín muziek.
Veel zingen, veel gehooroefeningen en
leren bewust met muziek om te gaan. Het
repertoire kan daarbij zo breed zijn als de
leerkracht en de kinderen wensen, zolang
de structurele opbouw van muzikale
vaardigheden
in
gedachten
wordt
gehouden.’
Zijn er dan geen overeenkomsten met
bestaande methodes en principes?
‘Een vergelijkbare benadering kunnen
we in de Gehrels-methode vinden: de
gedachte om vanuit de klank te leren,
het gebruik van solmisatie, gebaren en
ritmetaal. En dezelfde noodzaak van
een goed geschoolde leerkracht. De
verschillen met bestaande methodes en
opleidingen gaan echter veel dieper. Het
gaat om kinderen die zich ontwikkelen en
een leerkracht die ze daarbij goed kan
begeleiden. Bij Kodály is leuk het gevolg
van goed, iets goed kunnen doen. Het
proces zelf is motiverend, want je kunt je
voortdurend ontwikkelen.’
Wat is het meest opvallende resultaat van de
Kodály-methode dat de resultaatgerichte
58
Engeland en Hongarije verdiepen twintig
basisschoolleerkrachten en musici zich
tien bijeenkomsten lang in de methodiek,
het repertoire, musicianship (solfège,
solmisatie en ritmetaal) en zingen.
Voorlopig is het geen officiële opleiding,
de deelnemers krijgen na afloop wel een
certificaat en heel veel vaardigheden in
actief en kwalitatief muziek maken met
kinderen.
Suzanne Konings: ‘Gezien de reacties
op de huidige workshops en het aantal
inschrijvingen voor dit jaar zijn er steeds
meer musici en docenten die dat
belangrijk vinden en genoeg hebben van
een oppervlakkige kennismaking met
muziek. Niet ieder kind hoeft een musicus
te worden, maar iedereen kan muziek leren
maken en begrijpen. Net zoals iedereen
leert lezen en schrijven, maar later zelf
uitmaakt of hij de Volkskrant of NRC leest.
Het is van groot belang om naast goede
musici een publiek op te leiden, waarvoor
de taal van de muziek betekenis heeft.’ 
MUZIEK ALS VAK
In december 2010 maakten de eerste
vier basisscholen in Leiden en Den Haag
in samenwerking met het Koninklijk
Conservatorium kennis met de Kodálymethode. In het studiejaar 2013-2014
is er met een nieuwe praktische en
theoretische cursus Muziek als Vak gestart.
Onder begeleiding van een internationaal
Kodály-deskundigenteam uit Nederland,
NIEUWSGIERIG GEWORDEN?
Ga voor meer informatie naar www.
muziekalsvak.nl en of vraag informatie op via [email protected].
KUNSTZONE.NL