Inleiding 4 februari 2014

Pathologie
Jaarverslag 2012
1
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Redactie:
Janneke van Denderen
Elly Fieret
Corien Schröeder
© 2012 Instituut voor Pathologie, VUmc, Amsterdam
2
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Voorwoord
Voor u ligt het jaarverslag 2012 van de afdeling Pathologie.
Dit jaar was een jaar van vooruitgang voor de afdeling. Veel activiteiten die in 2011 zijn
doorontwikkeld zijn in dit jaar afgerond.
Voor het efficiënter inrichten van de diagnostiekprocessen zijn in 2012 de LEAN activiteiten verder
uitgebreid. Op alle diagnostiek units zijn stasessies geïmplementeerd in de dagelijkse
werkzaamheden.
Ook is de nieuwe uitsnijkamer in december opgeleverd en in januari 2013 in gebruik genomen.
In 2012 zijn de activiteiten tav functiebeschrijvingen en competentiemanagement verder
doorontwikkeld en voor een deel in een afrondende fase. Tevens is veel werk verricht aan het
ontwikkelen van HRM beleid op het gebied van ziekteverzuim en -preventie en personele
aanstellingen.
Opnieuw is ook veel aandacht uitgegaan naar regelmatige klantcontacten zodat snelle en adequate
interactie mogelijk was.
De output van het wetenschappelijkonderzoek, de afdeling heeft 145 projecten in haar beheer, heeft
dit jaar geresulteerd in meer dan 300 publicaties en 12 promoties. Vele medewerkers hebben hier met
veel inzet hard aan gewerkt. En de eerste stappen voor het inbedden van het wetenschappelijk
onderzoek op de afdeling in een kwaliteitssysteem zijn ook gezet: een kwaliteitsfunctionaris specifiek
voor researchzaken is aangesteld en een uitgebreide nulmeting bij vier researchgroepen is
uitgevoerd. Deze eerste audit heeft geleid tot een inventarisatie van de bestaande situatie en tot
belangrijke aanknopingspunten voor een verdere aanpak in 2013.
In 2012 is ook weer veelvuldig gebruik gemaakt van You-tube en blackboard voor het aanbieden van
onderwijs voor studenten. Een projectplan met als doel het flexibel en multidisciplinair inzetten van
medewerkers is afgestemd op het beleid van de afdeling en de individuele behoeften. Voor de
competentiegerichte opleiding is een lokaal opleidingsplan ontwikkeld dat in 2013 gefaseerd zal
worden geïmplementeerd.
Gerrit A. Meijer
Hoofd afdeling Pathologie
3
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Organisatie ................................................................................................... 5
Hoofdstuk 2: Doelstellingen ............................................................................................... 7
Hoofdstuk 3: Patiëntenzorg ................................................................................................ 9
Hoofdstuk 4: Onderwijs.................................................................................................... 28
Hoofdstuk 5 Personeel .................................................................................................... 33
Hoofdstuk 6: Arbo, Milieu en Veiligheid ............................................................................ 35
Hoofdstuk 7: Infrastructuur ............................................................................................... 38
Chapter 8: Introduction ................................................................................................... 40
8.1
8.2
8.3
8.4
Oncology ................................................................................................................................ 41
Neuropathology ..................................................................................................................... 48
Cardiovascular pathology ...................................................................................................... 49
Immunology ........................................................................................................................... 50
Bijlage1: HLO/MLO stages, rondleidingen 2012 ................................................................ 82
Bijlage 2: Wetenschappelijke stages 2012 ........................................................................ 85
Bijlage 3: Personeel PA 2012 .......................................................................................... 86
4
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Hoofdstuk 1: Organisatie
Als klinisch specialisme in divisie V van VU medisch centrum heeft de afdeling Pathologie drie academische
hoofdtaken:
 patiëntenzorg
 onderzoek
 onderwijs
Een beschrijving van de afdelingsorganisatie waarin deze taken tot hun recht komen wordt in dit hoofdstuk
weergegeven (zie ook figuur 1).
Patiëntenzorg
De patiëntenzorg bestaat uit 3 sectoren met werkunits
Sector 1
 Histodiagnostiek
 Cytodiagnostiek
 Elektronenmicroscopie
 Post mortale diagnostiek
 Patiënten secretariaat
 Fotografie
Sector 2
 Immunologische diagnostiek
 Immunohistochemische diagnostiek
 Neuropathologie
 Biobank
Sector 3
 Moleculaire diagnostiek
 Micro array faciliteit
 Tumor profilering
Onderzoek
De vier onderzoekslijnen zijn binnen diverse onderzoekinstituten ondergebracht.
Een gedetailleerd overzicht van de onderzoekslijnen wordt gegeven in hoofdstuk 8
Onderwijs
Academisch onderwijs
 de opleiding geneeskunde (bachelor en master VUmc-compas)
 de opleiding tandheelkunde
 bachelor- en masteropleiding biomedische wetenschappen
 de masteropleiding Oncology
 de masteropleiding Cardiovasculair
 de masteropleiding Neurosciences
 de opleiding Tandheelkunde (ACTA)
Postacademisch onderwijs:
 opleiding tot (gerechtelijk) patholoog, medisch immunoloog, bij/nascholing
Beroepsonderwijs
 HLO/MLO tbv analisten, informatici
 nascholing post HLO/post MLO en
Overig
 verpleegkundigen, politie/recherche
Een gedetailleerd overzicht van het onderwijs wordt gegeven in hoofdstuk 4
5
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
MT Afdeling Pathologie
(afdelingshoofd + plv afdhoofd + opleider)
Strategie & beleid en Kwaliteit
Bedrijfsbureau
Diagnostiek
Research
Sector 3
moleculaire
pathologie
Sector 1
histodiagnostiek
Sector 2
immunologie
histotechniek
neuropathologie
moleculaire
pathologie
mortuarium /
obductie
immunohistochemie
tumor profiling
electronenmicroscopie
medische
immunologie
*micro array/NGS
faciliteit
cytologie
*biobank
cervix
long
Researchlijn
neuropathologie
neurodegeneratieve afwijkingen
Researchlijn
cardiovasculaire
pathothologie
cardio-vasculaire
ontsteking
witte stof
afwijkingen en MS
Researchlijn
Immunologie
MBO/HBO
Academisch
Specialisten
immune
profiling
inflammatory
disease profiling
colorectaal en
maag
tumorimmunologie
patiëntenadministratie
medische
fotografie
Researchlijn
oncologie
Onderwijs
hematopathologie
*facilitair tbv research
EBV
hoofdhalstumoren
hersentumoren
melanoom
14-3-2013
Fig 1: Organogram afdeling Pathologie
6
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Hoofdstuk 2: Doelstellingen
Strategie en beleid
In september is tijdens de reguliere management retraite de afdelingsstrategie besproken en vastgesteld.
Een vertaling ervan wordt geformuleerd in het Management Contract 2014-2015.
In het kader van (toekomstige) samenwerkingen, ontwikkelingen op het vakgebied en financiën zijn in totaal
17 gesprekken gevoerd met afdelingshoofden van VUmc specialismen. Gesproken is de met de afdelingen
Heelkunde, Dermatologie, Gynaecologie, Hematologie, Longziekten, MDL, Medische Oncologie, Nefrologie,
Neurochirurgie, Neurologie, Orthopedie, Urologie, Cardiologie, Inwendige Geneeskunde, Kinder Chirurgie
en Immuno Genetica.
Over het algemeen is men tevreden over de samenwerking met de afdeling Pathologie. De gesprekken
ervaart men als prettig. Er is ook een beeld ontstaan van de wijze waarop men de alliantiegesprekken met
het AMC is ingegaan en hoe men denkt te willen bezuinigen.
Tevens zijn gesprekken gehouden met enkele externe klanten (Dermatologisch centrum Oud Zuid, MOHS
Klinieken, Maurits Klinieken en de Nederlandse hersenbank)
Voor het in kaart brengen van alle klantgegevens en contractoverzichten is CRM (Customer Relationship
Management) software van Perfectview aangeschaft.
Functiebeschrijvingen voor een domain expert, een MT lid en sectormanager zijn opgesteld,
competentieprofielen voor het NWP zijn in de afrondingsfase.
Procedures voor het monitoren en reviewen van afdelingsdoelstellingen zijn ontwikkeld. De werkgroep
iTASK heeft een structuur uitgewerkt voor het invullen van acties voor vergaderingen. De werkgroep voor
standaardiseren agenda’s heeft een voorstel klaar.
HRM beleid is ontwikkeld. Maandelijks vind een HRM overleg plaats waarin verzuimgesprekken en
aandacht voor preventie, voortgang competentie management en aanstelling nieuw personeel aan de orde
komen.
Leiderschap
In 2012 zijn 16 projecten binnengehaald (€3,8 miljoen) Zie hoofdstuk 8 voor overzicht projecten en
publicaties.
Management van processen/onderzoek
Het wetenschappelijk onderzoek op de afdeling is gericht op de zwaartepunten van VUmc.
In het kader van de ontwikkeling van een researchkwaliteitssysteem is een uitgebreide audit uitgevoerd bij
4 researchgroepen onder leiding van een aangestelde kwaliteitsfunctionaris specifiek voor researchzaken.
De audit heeft geleid tot een inventarisatie van de bestaande situatie en verbeterpunten.
Er is veel gaande in het kader van de alliantie met AMC. Dit betreft met name het project researchinfrastructuur (inclusief biobanking en EM faciliteit) en EVA. E.e.a. wordt besproken in de research
commissie.
Management van processen/patiëntenzorg
De Lean stasessies verlopen goed, deze methodiek is ook geïntroduceerd bij de AIOS/pathologen. Door het
over en weer bezoeken van elkaars stasessie is de verbinding tussen AIOS/pathologen en diverse units
sterk verbeterd. In 2013 zal aandacht uitgaan naar het verder uitrollen van lean op de researchafdelingen.
Voor het efficiënt inzetten van analisten is al een eerste aanzet gedaan. Er is een start gemaakt met het
opleiden van NWPers die voor verschillende units kunnen worden ingezet (moleculaire, cytologie,
histologie). In 2013 wordt dit verder uitgewerkt
Een module systeem is voor het optimaliseren van de bezetting per subspecialisatie is gereed en wordt in
2013 geïmplementeerd
Management van processen/onderwijs en opleiding
You-tube en blackboard zijn in 2011 ingezet voor het aanbieden van onderwijs voor studenten. Hiervan is
ook in 2012 veelvuldig gebruik gemaakt. Een projectplan met als doel het flexibel en multidisciplinair
inzetten van medewerkers is afgestemd op het beleid van de afdeling en de individuele behoeften.
Voor de competentiegerichte opleiding is een lokaal opleidingsplan ontwikkeld, dit wordt gefaseerd
geïmplementeerd. In 2013 zal de opleidingsvisitatie plaatsvinden.
7
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Management van medewerkers
Veel energie is gestoken in het ontwikkelen van competenties. Het project “Ontwikkelen opleidingsplan PA
op basis van het competentiemanagement’’ is nog niet geschreven. Het opleidingsplan is er wel al op
aangepast, maar behoeft verbetering. In 2013 zal het competentie management worden uitgerold, dit krijgt
een hoge prioriteit binnen alle agenda’s.
Vier medewerkers hebben de cursus projectmatig werken gevolgd. De cursus is als zeer waardevol ervaren.
Management van middelen:
Een tweede tissue express en nieuwe immunostainers zijn aangeschaft en in bedrijf genomen.
Voorwaarden bij de inzet van deze apparatuur zijn het monitoren van sneldiagnostiek, het verder verbeteren
van de doorlooptijden en de mogelijkheid tot het koppelen aan de bestaande systemen.
In 2013 wordt hieraan verder gewerkt.
Een aantal interne verbouwingen zijn gepland en uitgevoerd. De nieuwe uitsnijkamer is in december
opgeleverd, de ruimte voor de immunostainers is in gebruik genomen, de fotografen zijn verhuisd naar een
tijdelijke werkruimte. Zie ook Hoofdstuk 8.
Waardering door de maatschappij
Beleid op het gebied van arbo, milieu, veiligheid en gezondheid is opgesteld. Aandacht is uitgegaan naar de
nieuwe mondiale signaleringssymbolen tav risico’s en preventies. Zie ook hoofdstuk 6.
Ter verbetering van de externe communicatie heeft de samenwerking met een journalist geresulteerd in een
mooie afdelingsfolder “Alles draait om de diagnose” waarin het vak pathologie, onderzoek en opleiding op
een duidelijke manier worden toegelicht. Er zijn plannen om de folder ook in het Engels te vertalen.
Ten behoeve van het programma EVA (Elektronisch patiënten dossier VUmc AMC) is geïnventariseerd wie
van de afdeling wat doet en wie er in welk gremium mbt EVA komt te zitten. In 2013 wordt de inzet van de
afdeling bij het programma EVA gecontinueerd.
8
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Hoofdstuk 3: Patiëntenzorg
3.1
Jaarcijfers 2012
In deze paragraaf wordt een overzicht gegeven van de jaarcijfers diagnostiek klinische pathologie, medische
immunologie en het aantal overledenen / obducties.
2012
Afdeling
Gewogen eenheden
Equivalenten
Histo
diagnostiek
3071
0
813
249
1523
3734
405
371
66
0
2109
822
1188
97
252
1029
1
0
64
237
811
2458
0
63
18
4283
12
207
1232
0
12
0
Medische
Immunologie
265
0
164
3950
562
4403
232
220
4215
70
445
0
6
417
297
0
0
42
3
0
3091
602
0
8
37
51
89
0
0
0
0
0
Cyto
diagnostiek
28
0
358
908
2169
115
174
268
62
0
1290
177
65
371
9
16
0
0
4
14
397
198
0
74
1
856
4
12
715
0
4
32
Aantallen
Obducties
Overledenen
Dermatologie
0
0
Endocrinologie
0
0
Hematologie
4
23
Inwendige geneeskunde
22
92
Longziekten
12
43
Maag-, Lever-, Darm-ziekten
0
8
Nefrologie
2
13
Oncologie
5
36
Reumatologie
0
0
Nucleaire geneeskunde
0
0
Keel, Neus, Oor specialisme
0
7
Mondziekten, Kaakchirurgie
0
0
Neurochirurgie
0
22
Neurologie
8
65
Oogheelkunde
0
0
Plastische chirurgie
0
1
Revalidatie
0
0
Psychiatrie
0
0
Klinische genetica
0
0
Kinderchirurgie
0
0
Kindergeneeskunde
11
34
Verloskunde & Gynaecologie
75
135
Anesthesiologie
0
0
Cardiologie
13
83
Cardiochirurgie
3
7
Heelkunde
29
128
Intensive care
12
29
Orthopedie
3
4
Urologie
0
1
Fysiologie
0
0
Radiologie
0
0
Radiotherapie
0
0
Extramuraal, consulten en
8672
555
0
revisies
Overigen
24
18
45
20
Basisfaciliteiten
9580
236
0
Totaal aantal eenheden
43402
9133
19214
199
751
Histo: Een toename van de hoeveelheid gewogen eenheden van 13% t.o.v. 2011.
Cyto: Een stijging van de hoeveelheid gewogen eenheden van 7% t.o.v. 2011 voornamelijk veroorzaakt
door extramurale aanvragers.
9
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Aantal aanvragen cytologisch onderzoek
2012
Totaal
14.327
waarvan:
a) niet gynaecologisch cytologisch onderzoek
4.014
b) door pathologen verrichte punctie
140
door derden ter beoordeling ingezonden uitstrijken
10.313
(Bevolkingsonderzoek en indicatie)
Het aantal aanvragen gynaecologische cytodiagnostiek is t.o.v. 2011 (BVO en Indicatief) licht gestegen.
De algemene cytologie is licht afgenomen.
Obducties
Overledenen
Obducties
Totaal VUmc
751
199
Verpleeghuizen
129
129
Elders
59
15
Justitie
310
9
Totaal
1249
352
Het obductiepercentage (26%) is ten opzichte van 2011 met 1% gestegen.
VUmc inzendingen Medische Immunologie
Aantal MI-equivalenten
Totaal aantal bepalingen
Totaal aantal monsters
2012
19214
15086
5987
Korte evaluatie:
Het totale aantal ingezonden VUmc monsters is in 2012 met ongeveer 6% afgenomen ten opzichte van
2011.
Het aantal bepalingen en MI-equivalenten is beide met 14% afgenomen ten opzichte van 2011.
Aantallen extern medische Immunologie
2012
Totaal aantal monsters
1423
Totaal aantal bepalingen
1822
Totaal aantal MI-equivalenten
5917
Het aantal monsters en bepalingen is in 2012 ten opzichte van 2011 gestegen met respectievelijk 25% en
22%. Het aantal MI-equivalenten is gestegen met 23%.
3.2 Speciële technieken
Histologie
2012
Histologisch onderzoek waarvan:
Sneldiagnostiek
Elektronenmicroscopisch onderzoek:

Aangeboden patiëntenmateriaal

Waarvan aangeboden experimenten
Totaal afgewerkte verslagen voor diagnostiek
25861
255
Neuropathologie
2012
Neuropathologisch onderzoek, waarvan:
Hersenobductie VUmc met microscopie
Hersenobductie elders met microscopie
Hersenbank obducties
266
76
61
129
227
26
182
10
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Immunohistochemie
Immunohistochemisch onderzoek waarvan:
- Immunohistochemie
- Immunocytochemie
- FISH (alk, translocatie, fusie)
2012
5021
4780
214
125
Kwantitatieve technieken en tumor profilerend onderzoek
Inclusief dubbeltumoren (aCGH) diagnostiek
2012
- Aangeboden patiëntenmateriaal
- Morfometrie
- Flowcytometrie
- (Array) CGH
- FISH
Totaal
301
286
164
30
480
Micro-Array
Micro array platform*
CNP Dubbel tumoren VUmc
CNP Mentale Retardatie Klinische Genetica VUmc
CNP neuroblastoma AMC
CNP Mentale Retardatie Portugal
aCGH arrays
Expressie arrays
CNP=Copy Number Profiling
Totaal
*aantallen zijn ingezonden monsters
2012
30
687
52
210
116
108
1207
Massively Parallel Sequencing (MPS)**
Amplicon
Whole Exome
Copy number (shallow sequencing)
Whole genome (copy number + mutatie)
microRNA
mRNA expressie
Illumina MiSeq monsters
Totaal
**aantallen zijn bewerkte monsters
312
8
450
1
98
0
600
1619
Totaal per jaar
2826
11
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Moleculaire diagn. en bepalingen HPV/MSP/mutatieanalysen
#
Totaal aantal inzendingen
2012
Moleculaire diagnostiek, waarvan:
-
-
Diagnostiek VU Medisch Centrum
Oncogene virussen (oa. HPV)
Complexe moleculaire diagnostiek; bestaande uit
-MSI analyse
-hMLH1 promotermethyleringsanalyse
-mutatie analyse
KRAS
EGFR
BRAF
PIK3CA
-T-celklonaliteitsanalyse
-B-celklonaliteitsanalyse
-weefselverwisselingsanalyse
-LOH analyse
-
Extramurale zorg
Oncogene virussen (oa. HPV)
Complexe moleculaire diagnostiek; bestaande uit
-MSI analyse
-hMLH1 promotermethyleringsanalyse
-mutatie analyse
KRAS
EGFR
BRAF
-T-celklonaliteitanalyse
-B-celklonaliteitanalyse
-weefselverwisselingsanalyse
-LOH analyse
Totaal
-
Researchbepalingen bovenstaande analyses (klinische trials)
452
843 totaal
340
30
173
164
48
9
16
18
16
29
1286
358 totaal
17
1
144
107
4
26
51
7
1
2705
~12000 HPV
~3000 MSP
~150 MiSeq
#) het betreft het aantal materialen geëvalueerd, hetgeen veelal meerdere analysen (exonen, merkers ed) betreft
12
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
3.2
Vakinhoudelijke ontwikkelingen
Klinische Pathologie
In 2012 is de productie van het primaire proces en de daarbij behorende extra technieken ongeveer gelijk
gebleven tov 2011. Dit ondanks de bezuinigingen van de verschillende divisies op pathologie aanvragen.
De uitbreiding van productie is voornamelijk afkomstig van externe klanten.
Met het Amstellandziekenhuis zijn in 2012 nieuwe afspraken gemaakt. In de voorgaande jaren werd al een
deel van de pathologie diagnostiek door pathologie VUmc verricht. Het overige diagnostiek deel ging naar
het Antonie van Leeuwenhoek ziekenhuis. Het Amstellandziekenhuis wil in 2013 alle pathologiediagnostiek
naar VUmc insturen. Er is een contract afgesloten voor 5 jaar. Dit betreft overwegend oncologische
diagnostiek wat goed aansluit bij de speerpunten van de afdeling. De afdeling pathologie verwacht dan een
productiestijging van circa 15% voor het hele primaire diagnostische proces. Er zijn jaargesprekken geweest
met zowel de interne als de externe klanten van de pathologie. Over het algemeen zijn de klanten zeer
tevreden over de geboden service.
2012 was ook het jaar waarin onze uitsnijkamer is verhuisd en grondig is verbouwd. Dit heeft geresulteerd in
een prachtige ruimte waarin het prettig werken is. Er is door veel medewerkers energie gestoken om dit
project te laten slagen, er werd zelfs in het (vrije) weekeind verhuisd. De realisatie van de uitsnijkamer is
gevierd met een borrel en een etentje voor de “ verhuizers”. De overige verbouwing van de afdeling ligt op
schema.
Voor de nieuwbouw zijn, ondanks vele onduidelijkheden over de voortgang, verschillende vlekkenplannen
gemaakt onder leiding van Branko Bakker, stafadviseur.
Onze kwaliteitsfunctionaris Elly Fieret, heeft een drukke tijd gehad om de CCKL visitatie voor te bereiden en
in goede banen te leiden. De afdeling is weer voor 2 jaar goedgekeurd. Alle kritiekpunten van de vorige
visitatie zijn opgepakt en opgelost. Het kwaliteitssysteem werk nu voor ons en is geïntegreerd in onze
werkwijze.
Daphne de Jong is in 2012 officieel aangesteld met het specialisme hematopathologie. Met Daphne is het
expertise niveau voor de hematodiagnostiek naar een hoger niveau getild. Vanuit het AvL heeft zij
verschillende klanten van buiten meegenomen waarvoor wij nu de consulten behartigen.
Er is een aparte FISH/CISH unit opgezet onder leiding van Katja Jordanova en Marja Ramkema. Het aantal
bepalingen is uitgebreid en de logistiek rondom de bepalingen is sterk verbeterd.
Aan de bedrijfsvoering van het primaire proces is in 2012 nog verder gesleuteld. De doorlooptijden worden
regelmatig gemonitord en besproken en vallen nog steeds binnen de gestelde grenzen van oa de
sneldiagnostiek. Er werd gewerkt aan een opzet voor een uniforme monitoring voor productie en
doorlooptijden, dit zal in 2013 verder worden uitgewerkt. Er is een 2e Tissue Express aangeschaft om de
bedrijfsvoering nog meer aan te passen aan de vragen vanuit de kliniek, in 2013 zal dit apparaat in gebruik
genomen worden. De aanbesteding van de nieuwe immunostainers is in 2012 afgerond evenals de eerste
validaties.
De pathologen hebben een nieuw modulesysteem uitgewerkt. Het doel hiervan is te voldoen aan de
verplichting voor de opleiding van AIO’s en het focussen op specialisatie binnen de pathologie.
Maaike Bleeker heeft hier, analoog aan het modulesysteem van het AMC, het initiatief in genomen en veel
werk verzet. De protocolmodules voor mamma en colon verslagen in PALGA, zijn in gebruik genomen,
conform de landelijke richtlijnen.
LEAN management is in 2012 uitgerold binnen bijna alle diagnostische units. In 2012 hebben de LEAN
coaches Martin Waagemans en Ellen Duijnhouwer hierin een grote rol gespeeld. Het werken met LEAN is
vooral erg goed ontvangen door medewerkers op de werkvloer. Er zijn al verschillende verbeteringen
gerealiseerd door het werken met LEAN zo is bv de zoektijd van blokjes en coupes is spectaculair gedaald.
Het MT heeft ook zijn eigen LEAN bord er is een begin gemaakt met LEAN in de bespreking met de
divisiemanager. Ook vanuit de research en de arts-assistenten komen spontane vragen over de
mogelijkheid met LEAN te gaan werken. De afdeling is gevraagd een presentatie voor de Raad van bestuur
te houden.
13
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Immunohistochemie
In 2012 is er zeer veel aandacht geweest voor het vervangen van het immunostainer-”wagenpark”.
Dit is gegaan middels een traject van Europese aanbesteding hetgeen een grote hoeveelheid werk met zich
heeft meegebracht, ten eerste in het opstellen van beoordelingscriteria, ten tweede in het (blind) vergelijken
van verschillende stainers door verschillende pathologen en tenslotte in de validatie van ALLE antilichamen
die op het laboratorium gebruikt worden voor de uiteindelijk gekozen stainer. Als neveneffect is de lijst van
antilichamen nog eens kritisch doorgenomen en opgeschoond. Ook zijn de verschillende diagnostische
panels nog eens kritisch tegen het licht gehouden.
Een ander aspect dat in het afgelopen jaar meer aandacht heeft gekregen is de kwaliteit, in de slipstream
van de CCKL-visitatie. Dat heeft geleid tot een herwaardering van de prioriteiten, waarbij kwaliteitszorg
meer nevengeschikt is aan patiëntenzorg, immers zonder een “gegarandeerde” kwaliteit is een snelle uitslag
van weinig waarde. Zodoende is er een schema gemaakt van reguliere SOP-herzieningen. Ook de
invoering van LEAN heeft kwaliteitsverhogend gewerkt.
Op gebied van de productie is er enige wisseling, met overall een min of meer gelijkblijven van de productie.
Er is in 2012 de nodige tijd gestoken in het opzetten en valideren van een aantal nieuwe FISH/CISH
bepalingen (Her2Neu, EGFR, t(14;18), t(8;14), Alk1 en Bcl-6), die nu alle lopend zijn
Een en ander heeft de unit veel verbetering gebracht, zij het dat de werkdruk erdoor niet bepaald verlaagd
is.
Parelsnoer
De afdeling Pathologie verzamelt voor de BED en de IBD parel weefsels en faeces. In 2012 is er een
nieuwe parel voor de pancreas bij gekomen. Op dit moment is de parel in een opstart fase. Voor deze parel
gaat er weefsel verzameld worden.
Maandelijks hebben de parels binnen het VUmc een coördinatoren overleg. In dit overleg wordt de
voortgang en eventuele problemen en of knelpunten met de parels besproken.
Het afgelopen jaar is op de 8ste etage een biobank VUmc ruimte gerealiseerd. In deze ruimte staan -80
vriezers waar o.a. parelsnoer materiaal van de afdeling pathologie in ligt opgeslagen. Het betreft hier feaces
samples die sinds 2011 worden ingezonden door de IBD parel. Inmiddels zijn er meer dan 1000 faeces
samples opgeslagen.
In 2012 is de IBD parel, naast het verzamelen van biopten en faeces, gestart met het verzamelen van
resectie materiaal. Het betreft paraffine en stikstof ingevroren materiaal.
Data van de parels worden ingevoerd in Promise. De laboratoria voert gegevens in andere bestanden
(Excel, Itemtracker, e.a.) in. Deze bestanden worden ingelezen in Promise. Vanuit Promise worden de
verzamelde gegevens aan de landelijke database aangeboden.
Tot op heden is het nog niet tot uitgifte van materialen gekomen, alleen uitgifte van data.
Moleculaire Pathologie
In het laboratorium voor Moleculaire Pathologie worden moleculair biologische technieken uitgevoerd ter
ondersteuning van de routine pathologie diagnostiek. De moleculaire diagnostiek vervult in toenemende
mate een belangrijke rol binnen de pathologie. Met behulp van state-of-the-art (moderne) technieken
worden moleculaire karakteristieken van weefsels en cellen bepaald. Deze technieken maken het mogelijk
de pathologie diagnostiek te verfijnen. Bijvoorbeeld kunnen bepaalde moleculaire karakteristieken van
tumoren doorslaggevend zijn bij de keuze voor een bepaalde “targeted” therapie bij kankerpatiënten.
Kenmerkende voorbeelden zijn EGFR gen mutatie in longkanker en BRAF gen mutatie in melanoom.
De moleculaire karakteristieken kunnen direct in coupes microscopisch zichtbaar gemaakt worden (in situ
hybridisatie) of aangetoond worden in uit het weefsel geïsoleerd DNA of RNA, dit laatste vaak met behulp
van de PCR techniek en aanvullende uitleesmethodieken zoals sequentie- of fragmentanalyse. De
moleculair diagnostische bepalingen in de pathologie worden uitgevoerd binnen een CCKL-geaccrediteerd
kwaliteitssysteem. Om de kwaliteit te waarborgen neemt het laboratorium voor deze moleculaire bepalingen
deel aan verscheidene externe kwaliteitsrondzendingen. Deze rondzendingen garanderen een continue
controle op kwaliteit en efficiëntie van de bepalingen. Het laboratorium voor Moleculaire Pathologie heeft als
doel hoogwaardige state-of-the-art en innovatieve moleculaire diagnostiek te leveren met een zo kort
mogelijke doorlooptijd. Ter voorbeeld, in 2012 hebben wij voor de frequent aangevraagde EGFR- en
KRAS-bepalingen een doorlooptijd (tussen ontvangst materiaal en versturen van de uitslag) gerealiseerd
van gemiddeld 5 werkdagen (waarbij >65% binnen 6 werkdagen, >95% binnen 8 werkdagen).
Het vakgebied is sterk in ontwikkeling. Lopend translationeel onderzoek levert steeds nieuwe kandidaat
biomarkers. Het is van belang dat de pathologie adequaat reageert op deze ontwikkelingen, en inspeelt op
14
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
deze dynamiek met vernieuwende moleculaire pathologie. De uitdaging zit in het kosteneffectief, multi-target
analyseren (oa. gecombineerde mutatieanalyse en genamplificatie analyse van alle partners van de
Ras-Raf-MEK-ERK en PI3K-Akt pathways) met een snelle doorlooptijd, gebruik makend van een steeds
kleinere hoeveelheid patiëntmateriaal (biopten of cytologie i.p.v. resecties) met veelal een steeds lager
aandeel targetcellen. In 2012 is hiertoe onderzoek geïnitieerd betreffende optimale DNA extractie uit gering
uitgangsmateriaal en parallelle analyse van multiple targets op basis van Massively Parallel Sequencing
(MPS) met behulp van de MiSeq (Illumina).
Medische Immunologie
Organisatie en personeel
De unit Medische Immunologie is ingebed in de sector Immunologie. Na het formele afscheid in 2010 van
prof.dr. R.J. Scheper als sectorhoofd, is gewerkt aan een werkzame nieuwe sector-structuur waarin
onderzoeksresultaten hun toepassing vinden in het diagnostisch proces. De unit Medische Immunologie
onderhoudt hiertoe nauwe banden met de onderzoeksgroepen binnen deze sector, zodat researchmatig
ontwikkelde technieken en 'know how' snel gevalideerd en geïmplementeerd kunnen worden. Hiertoe werd
samengewerkt met Michiel Pegtel (EBV Exosomes in SLE) met de groep van Cor Verwey (Molecular
Immune Profiling) en met Tanja de Gruijl (Tumor Immunology Profiling)
Dit jaar werd verder vorm gegeven aan de stafopbouw van de unit Medische Immunologie, mede gezien de
pensionering van Mary von Blomberg per 1 december 2012. De leiding van de unit werd overgedragen aan
Ingrid van Hoogstraten. De twee kandidaten in opleiding tot MI (Kyra Gelderman en Hetty Bontkes) volgden
externe stages en cursussen conform het opleidingsplan, en draaiden daarnaast mee in het diagnostisch
proces, deels op het MCA deels op het VUmc. De voortgang van de opleiding wordt vastgelegd in een
landelijke data base (ePASS-Maastricht). Er werd dit jaar verdere invulling gegeven aan hun individuele
opleidingsprofiel ('Coeliakie en autoimmuunziekten' en 'Cellulaire bioptanalyses' resp.).
De profilering sluit aan bij het coeliakie consortium project (CDC2) waarop dit jaar 4 promovendi aangesteld
waren (Sjoerd Bakker en Roy van Wanrooij (tot sept 2012 en Petula Nijeboer vanaf aug 2012, via de MDL
en Sascha Gross op PA). Daarnaast werkt een Indonesische tandarts, Dessy Rachmawati aan haar
promotieonderzoek op het gebied van metaalexpositie in de mondholte in relatie tot autoimmuunziekten en
allergie.
Op het laboratorium moesten we afscheid nemen van Herma Windmuller en sprong Elise van Haastert
deels bij. Stagiairs in 2012 waren Daniel Drop (HLO: Aviditeit van coeliakie gerelateerde antistoffen),
Esther Marchal (HLO: Glutenintolerantie bij het paard), Magda Baroud (Biomedisch Ma: TLR4 triggering
door metaalzouten) en Ilze Scheurwater (Biomedisch Ma: Markers bij refractaire coeliakie).
Vanaf maart 2012 is systematisch gewerkt aan de invoering van Lean: er was een intensieve 5S actie en de
stasessies zijn inmiddels gemeen goed geworden en worden als zeer functioneel ervaren. In het kader van
een 5S actie en ter voorbereiding op biobank registratie is het N2 vat is opgeschoond en overgezet; de
gegevens over de monsteropslag zijn gedigitaliseerd.
Techniekontwikkelingen en onderzoek
De installatie geschiedde van de Phadia 250, een platform, waarop een groot aantal diagnostische testen
geautomatiseerd uitgevoerd kan worden en dat direct gekoppeld gaat worden aan Sympathy. In de loop van
het verder jaar werden tal van testen gefaseerd gevalideerd op dit apparaat. Voorjaar 2013 wordt het
systeem direct gekoppeld aan Sympathy.
Ook werd een nieuwe 8-kleuren flowcytometer (Gallios) geplaatst in april. Deze vernieuwing betekent een
belangrijke stap op het gebied van tumor- en andere immunomonitoring.
Qua vernieuwing van diagnostische testen werd dit jaar verder gewerkt aan de updating van functionele en
fenotypische typering van lymfocyten in het kader van verdenking immuundeficiëntie. (o.a. CVID, 22q11
deletie). Het fenotyperingspakket is erop gericht maximale informatie te verkrijgen over de T en B cel
ontwikkeling van een patiënt. Daartoe dienen ook de proliferatie tests met mitogene stimuli voor zowel T als
B cellen en met antigeen, nu gemeten aan de hand van CFSE-labeling en flowcytometrie, in plaats van
3
E
H-thymidine inbouw. (Het radioactiviteitslab 3 49 is derhalve ontmanteld) Aan de klinische validatie van
deze protocollen wordt momenteel gewerkt.
In de coeliakie diagnostiek werden dit jaar de antistoffen tegen gliadine, gedeamideerd gliadine
(DGPA-test), en transglutaminase overgezet en gevalideerd op de Phadia 250. In het kader van de nieuwe
ESPGHAN richtlijn, waarin bij sterk positieve transglutaminase- en endomysium-antistoffen met passend
HLA-DQ-type en kliniek de coeliakiediagnose gesteld kan worden zonder biopt, werd een landelijk
validatietraject beëindigd, waarin de waarde van de DGPA-test ter vervanging van de EMA bij 100 nieuwe
coeliakiediagnoses op kinderleeftijd werd geëvalueerd. Ook werd de HLA-DQ typering bij coeliakiepatiënten
15
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
retrospectief geëvalueerd en gepubliceerd i.s.m WKZ Utrecht en werd bijgedragen aan de validatie en
publicatie van een DQ-typeringstechnieken in het Diakonessenhuis Utrecht (I. van Hoogstraten)
Onderwijs
Naast het begeleiden van bovengenoemde stagiaires werden op de unit korte stages Medische
Immunologie verzorgd in het kader van de opleiding Klinische chemie, Infectiologie, Medische microbiologie
en Pathologie.
Door de medisch immunologen werd voorts bijgedragen in de vorm van colleges aan de Ba cursussen
‘Humane pathologie’, ‘Autoimmuunziekten en allergie’ en ‘Toegepaste Immunologie’, de Ma cursussen
‘Immunity and disease’ en ‘Clinical immunology’ en het wetenschappelijk focus onderwijs (WFO)
‘Immunologie en infectie’ aan geneeskundestudenten. De Ma cursus ‘Immunity and disease’ evenals de
genoemde WFO cursus werden goeddeels ook georganiseerd en gecoördineerd door MI. Daarnaast
werden verschillende praktische workshops (Reumaserologie, coeliakiediagnostiek, flowcytometrie) op het
MI laboratorium verzorgd.
Op landelijk niveau werd bijgedragen aan de kwaliteit van het postdoctorale immunologieonderwijs en de
opleiding MI/transplantatie-immunologie, alsmede aan de integratie van deze opleiding in een breder
federatief verband van ziekenhuislaboratoria (BME von Blomberg als lid van de COR, NVvI, van de
opleidings cie FMLS en bestuurslid SMBWO). Het opleiderschap MI werd per 1 aug 2012 overgenomen
door van Hoogstraten, heeft Gelderman plaatsgenomen in de abstract review commissie voor het jaarlijks
NVvI symposium en is Bontkes toegetreden tot de COR.
Micro-arrays en massively parallel sequencing (MPS)
Een facilitaire unit voor tumor genoom analyse is sinds 2001 ondergebracht bij de afdeling Pathologie onder
leiding van dr. Bauke Ylstra. De ‘tumor genoom analyse’ is gericht op de ontwikkeling en implementatie van
technieken die het mogelijk maakt de specifieke eigenschappen van tumoren te herkennen teneinde
behandeling op maat mogelijk te maken. De facilitaire unit is technisch gericht en onderscheidt zich op dit
moment met name op het gebied van ontwikkeling en implementatie van laboratorium en bioinformatische
kennis om genoom breed chromosomale afwijkingen en mutaties te kunnen detecteren en analyseren in het
bijzonder vanuit klinisch formaline gefixeerd materiaal. De faciliteit is betrokken bij een breed scala aan
(inter-)nationaal onderzoek en streeft voordurend naar het up to date brengen van deze innovatieve
genomische technieken. De gepersonaliseerde geneeskunde is in hoge mate afhankelijk van genetische en
genomische tests, zoals het massively parallel sequencing (MPS), ookwel next generation sequencing NGS
genoemd. In 2011 is de Illumina® MiSeq Personal Sequencer aangeschaft om snelle doorlooptijden te
kunnen garanderen, hetgeen essentieel is voor implementatie van MPS in de diagnostiek In 2012 hebben
wij de Illumina® MiSeq Personal Sequencer verder ontwikkeld voor toepassing in de diagnostiek voor die
gepersonaliseerde geneeskunde, met name voor long en colon kanker. Implementatie in de dagelijkse
praktijk van de pathologie is voorzien voor 2013. Ook voor de research heeft de faciliteit in 2012 een groot
spectrum van MPS toepassingen geimplementeerd exome, amplicon en chromosomaal copy number
sequencen vanuit uit archief materiaal (formaline gefixeerd en parrafine ingebed; FFPE). Vooral de isolatie
van kwalitatief goed DNA is daarbij een belangrijk onderdeel. Protocollen voor het isoleren van DNA en
RNA uit klinisch materiaal worden afgestemd op hun toepasbaarheid MPS.
Sinds 2012 wordt het overgrote deel van de samples die bij de faciliteit binnenkomen geanalyseerd met
behulp van MPS. Naast het MPS, ondersteunt de faciliteit nog steeds het gebruik van “dual color” arrays
van de firma Agilent voor het analyseren van DNA veranderingen, gen expressie, methylatie en voor
ChIP-on-chip toepassingen.
Personeel is opgeleid in het gebruik van MPS en protocollen zijn geoptimaliseerd voor klinisch materiaal.
Tevens is personeel aangetrokken en opgeleid voor het verwerken en stroomlijnen van grote hoeveelheden
data die het MPS genereerd..
Data analyse en data opslag
Tumor genoom analyse door middel van MPS ontwikkeld zich razendsnel met steeds dalende kosten,
hogere kwaliteit, flexibele capaciteit, langere sequentielengte, hogere snelheid, kleinere apparatuur, lagere
input hoeveelheden en vooral steeds meer data. Deze oplopende hoeveelheid data stelt hoge eisen aan de
IT en vergt steeds verdergaande automatisering. Anderzijds schept dit ook nieuwe mogelijkheden en
inzichten om de genomen van tumoren en tumorenseries te onderzoeken.
16
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Ons data-analyse team, in samenwerking met de Klinische Genetica en Klinische Epidemiologie en
Biostatistiek binnen het VUmc en de wiskunde afdeling van de VU, heeft zich in eerste instantie gericht op
de data-analyse van DNA afwijkingen en mutaties. Verschillende analyse mogelijkheden zijn inmiddels
gepubliceerd in peer-reviewed tijdschriften zoals, “Cancer Informatics”, “Bioinformatics” en ”Biostatistics”
etc. Om de data analyse te vereenvoudigen is een gebruikersvriendelijke webapplicatie ontwikkeld;
“OnlineR”, waar iedereen binnen het VUmc gebruik van kan maken. Tevens is een commercieel analyse
pakket aangeschaft “Nexus”, dat de interpretatie van genomische profielen sterk vereenvoudigd en prachtig
visualiseert. Tenslotte is in 2012, samen met de IT afdeling, een data opslag oplossing tot stand gekomen in
de vorm van Information as a Service (IaaS)
Minimale DNA input
Een steeds terugkomende uitdaging is dat de hoeveelheid klinisch materiaal vaak beperkt is. Vaak is de
hoeveelheid niet toereikend om voldoende DNA (> 1ug) te isoleren voor een optimaal MPS resultaat. Er
wordt daarom steeds gezocht naar methoden om met minder materiaal te kunnen werken. In 2012 is
onderzocht wat de minimale hoeveelheden DNA input zijn om MPS amplicon analyses uit te kunnen voeren,
zonder kwaliteit verlies. Momenteel kunnen we werken met een DNA hoeveelheid equivalent aan 1 paraffine
coupe og naaldbiopt.
Implementatie van de copy number analyse in de diagnostiek
1) Internationale samenwerking voor diagnostiek van mentale retardatie (humane genetica)
Mentale Retardatie patiënten uit de Minho regio (Braga, Portugal) worden op het VUMC gescreened met
behulp van arrayCGH, datainterpretatie wordt in Portugal uitgevoerd.
2) Intramurale samenwerking voor diagnostiek van mentale retardatie (Klinische Genetica VUmc)
Mentale Retardatie patiënten worden op het VUmc ism met de facilitaire unit van de Pathologie en de
Klinische Genetica uitgevoerd Voor deze diagnostiiek wordt de arrayCGH techniek toegepast,
datainterpretatie wordt binnen de Klinische Genetica uitgevoerd.
3) Metastase of tweede primaire tumor?
Vooral bij long is de kans op een dubbel tumor vrij groot (ca. 10%)
ArrayCGH blijkt zeer goed toepasbaar om een tweede primaire tumor te onderscheiden van een metastase
welke is ontstaan uit een eerdere tumor. Dit is belangrijke informatie voor de keuze van behandeling. Sinds
2006 wordt deze techniek toegepast voor de diagnostiiek van dubbeltumoren binnen het VUmc.. De afdeling
longziekten stuurt nu gemiddeld 50 cases per jaar voor diagnostiek. Inmiddels ligt er zoveel data dat er ook
in de rapportage sterke verbeteringen mogelijk zijn. Hier wordt op dit moment veel aandacht aan gegeven.
4) Neuroblastomen
Voor de behandling van pediatrische patienten met een neuroblastoom is het van belang snel en goed te
kunnen bepalen of er amplificaties zijn van het n-MYC gen op chromosoom 2, danwel deleties van (delen
van) chromosoom 1. Deze afwijkingen worden efficient en snel bepaald met behulp van arrayCGH. Deze
analyses worden uitgevoerd in opdracht van en samenwerking met het AMC. Daarbij gaat het om
ca. 50 samples op jaarbasis
17
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
In de figuur een representatief voorbeeld van chromosomale copy number afwijkingen bij een laag gradig
glioom (hersentumor). Gebruik werd gemaakt van DNA geisoleerd uit klinisch (FFPE) materiaal. De
chromosomale afwijkingen zijn bepaald met behulp van kwantitatieve massively parralel sequencing (MPS).
Op de horizontale as wordt de chromosomale positie weergegeven in baseparen, gemeten is op 170.000
posities. Op de vertikale as de afwijkingen tov het humane referentie genoom. Afwijkingen zijn extra of
ontbrekende stukken chromosoom tov het referentie genoom (een normaal sample is niet nodig). Als er in
de tumor een normaal aantal chromosomen aanwezig is, zoals voor de chromosoom 4, zien wij
meetpunten rond de nul lijn. Extra stukken chromosoom in de tumor geeft meetpunten die duidelijk boven
de nul lijn, zoals voor chromosoom 3te zien is. Als er stukken chromosoom missen, worden meetpunten
gezien onder de nul lijn, zoals voor chromosoom 10 te zien is. In dit voorbeeld is tevens eeen amplificatie
van het gen EGFR waarneembaar (chromosoom 7) en een focale homozygote deletie (chromosoom 9). De
kosten van het bepalen van chromosomale copy aantallen met behulp van MPS zijn slechts de helft van die
met de arrayCGH procedure. De MPS methode is even robuust en geeft dezelde resolutie. (Figuur met
dank aan KWF beurs VU2009-4470).
18
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
3.3
Prestatie indicatoren
3.3.1
Prestatie indicatoren
Een belangrijk onderdeel binnen het kwaliteitssysteem van de afdeling is het monitoren van de
technische- en diagnostische processen. Hiertoe zijn procesindicatoren benoemd. In dit hoofdstuk
worden de indicatoren per onderdeel aangegeven.
Doorlooptijden histologie, cytologie, obducties
De doorlooptijden van TVU, TAM en BVO liggen ruim boven de norm, de doorlooptijden van CVU en BVU
zijn stabiel en binnen de norm.
De doorlooptijden van de SVU-nummers zijn verbeterd tov 2011
norm
100
2010%
80
2011%
60
2012%
40
20
0
TVU
TAM
CVU
BVO
BVU (6wd) SVU (VD) SVU (DD) SVU (VD) SVU (DD)
kids
kids
Rapporten
Normen
TVU (VUmc)
TAM (Amstelland)
CVU (incl Amstelland)
BVO (Bevolkingsonderzoek)
80% in 6 werkdagen
80% in 6 werkdagen
80% in 3 werkdagen
80% in 10 werkdagen
80% in 6 werkdagen / 80% in 10
werkdagen
BVU (Indicatief)
Obducties kinderen
SVU Voorlopige Diagnose
SVU Definitieve Diagnose
Obducties volwassenen
SVU Voorlopige Diagnose
SVU Definitieve Diagnose
100% in 6 werkdagen
80% in 30 werkdagen
90% in 4 werkdagen
80% in 30 werkdagen
19
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Consulten, revisies en vriescoupe onderzoek
Paraffinecoupe onderzoek
2011
2012
Totaal aantal
24183
25861
Consulten t.b.v. derden
(patholoog van elders stuurt coupes op ter beoordeling subspecialisatie
1579
1707
Revisies t.b.v. derden
(patiënt is hier onder behandeling, eigen kliniek vraagt coupes op)
2038
1624
251
441
320
20 (6%)
255
11 (4%)
Aantal geen diagnose
2011
4268
165
Waarvan
26 (16%)
2012
4.014
140
Waarvan
28 (20%)
Revisies t.b.v. derden
Concordant
Discordant
Totaal
277
10
287
236
8
244
Interne revisies
Concordant
Discordant
Totaal
4
18
22
5
15
20
2011
4.046
6.204
10.250
2012
3.805
6.508
10.313
2011
81%
95%
2012
98%
99%
81%
96%
81%
95%
Revisies intern / eigen revisies (meestal met wijziging conclusie)
Vriescoupe onderzoek
discrepanties definitieve diagnose (%)
Algemene cytologie
Inzendingen
Aantal niet gynaecologisch onderzoek
Aantal door pathologen verrichte punctie
Cervix cytologie
Inzendingen
Aantal Bevolkingsonderzoek
Aantal Indicatie
totaal
Doorlooptijden gerealiseerd
Rapporten
CVU-nummers (alg cytologie)
BVO-nummers
(Bevolkingsonderzoek)
BVU-nummers (Indicatief)
Normen
80% in 3 werkdagen
80% na 6 werkdagen
80% in 10 werkdagen
80% in 6 werkdagen
80% na 10 werkdagen
82%
95%
Korte evaluatie:
De doorlooptijden zijn op niveau gebleven.
20
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Doorlooptijden Moleculaire pathologie
De Moleculaire Pathologie hanteert normdoorlooptijden gerekend vanaf ontvangst van het materiaal op de
unit tot uitslag van de moleculaire test. Voor bepalingen die naar elders (o.a. MMI) worden doorgestuurd kan
geen normdoorlooptijd worden gehanteerd (d.w.z. niet in eigen beheer). De normdoorlooptijd ten aanzien
moleculaire bepalingen is vastgesteld op 10 werkdagen. In 2012 was 99% van alle moleculaire testen,
onafhankelijk van de aard van het materiaal, binnen 10 werkdagen afgerond. Voor een specificatie van de
doorlooptijd (in werkdagen) wordt verwezen naar Figuur 1A (cytologie) en 1B (histologie). Om aan de
toenemende vraag naar en diversiteit aan moleculaire bepalingen te kunnen (blijven) voldoen - met
waarborging van de kwaliteit en de doorlooptijd van de bepalingen - is optimalisatie van de procesgang
moleculaire diagnostiek (oa. processtroomlijning, LEAN, robotisering) alsmede behoud van expertise en
goed opgeleid personeel noodzakelijk. Dit heeft de continue aandacht van de unit Moleculaire Pathologie.
MPAA)strijken
details
2012 B) histologisch materiaal.
Figuur 1A en 1B. Doorloop perDoorlooptijd
moleculaire test.
cytologisch
materiaal;
A.
20
18
Doorloop (werkdagen)
16
14
12
10
99% in 10 dagen
8
6
4
2
0
HPVEXT
HPVGYN
HPV TRIA
Doorlooptijd Biopten MPA 2012
B.
25
Doorloop (werkdagen)
20
15
10
MPA test
doorloop 100%
in 10 dagen
5
Overall 92% in 10
dagen
0
BLK/B-T-ce l/GLIO
MSI
BRAF EGF
EGFRKR
KRAS
PCR-HPV
Figuur 1A en 1B. Doorloop per moleculaire test: A) cytologisch materiaal; B) histologisch materiaal.
Doorlooptijden Tumorprofilering
In het laboratoria van de unit Tumor Profilering (TP) worden testen uitgevoerd ter ondersteuning van de
routine diagnostiek m.b.t. kwantitatief pathologische technieken. Met behulp van morfometrische,
stereologische en DNA technieken (DNA flow cytometrie) worden weefselkenmerken gekwantificeerd die
bijdragen aan de verfijning van de diagnose.
De karakteristieken worden bepaald met behulp van semi geautomatiseerde apparatuur, QProdit en worden
uitgevoerd binnen een CCKL-geaccrediteerd kwaliteitssysteem.
Het beleid binnen de PA is er steeds meer op gericht, indien de werkdruk dit toelaat, dat de pathologen,
daar waar mogelijk, bepaalde analyses i.e. bepalingen in eigen beheer zullen en kunnen uitvoeren.
21
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Dit ontlast het laboratorium. Er is een productiedaling in de analyses te zien (zie tabel). De verwachting voor
2013 is, bij continuering van huidige invulling en mogelijkheden, dat de productie ongeveer hetzelfde zal
blijven t.o.v. de getallen uit voorgaand jaar.
Naast de TP diagnostiek wordt intensief samengewerkt met de unit MA-f, MPA en IMH op gebied van
verbetering diagnostiek analyses in respectievelijk dubbeltumorendiagnostiek, MSI, ontwikkeling
Next Generation Sequencing (NGS) en TMA analyses.
Van de beschikbare 1.0 fte momenteel, wordt gemiddeld 0.7 fte ingevuld t.b.v. alleen diagnostiek. De
overige inzet wordt mede bepaald t.a.v. samenwerking en ondersteuning voor (translationeel) onderzoek,
maar ook unitmanagement tezamen met onderhoud van het kwaliteitsysteem en verdere implementatie van
LEAN binnen de unit en onderzoeksgroep.
Het unit TP streeft naar een doorlooptijd van tenminste 80% van de aanvragen in 6 dagen (zie figuur 1). De
gemiddelde doorlooptijd (de tijd tussen ontvangst materiaal en versturen van de uitslag) over 2012 bedroeg
2,81 (patiëntendagen). In 2011 was dit 1,51 (zie figuur 2).
Fig 1.: Percentage aanvragen gereed verdeeld over het aantal patiëntdagen.
Fig 2.: Gemiddelde doorlooptijd
22
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
3.3.2 Klachtenmanagement 2012
In 2012 heeft de afdeling pathologie meerdere klachten, incidenten en (MIP) meldingen op het gebied van
patiëntenzorg, arbo, milieu, veiligheid en gezondheid gemeld, ontvangen en behandeld.
Het aantal meldingen in 2012
DIM
Waarvan MIP
Sympathy
Overig
Pathologie
5
5
3670
3
Pathologie tav derden
1
1
Derden tav Pathologie
7
1
MIP
Er zijn 7 MIP meldingen ingediend bij de MIP commissie VUmc. Dit betrof vermissing van biopten tijdens
transport van externe locatie naar de afdeling Pathologie, materiaal verwisseling tijdens registratie,
uitboeken en / of verslaglegging en de procedure ontvangst en in behandeling nemen van consulten en
revisies die niet goed verloopt. Een operatiepreparaat heeft een week in de koelkast op de OK gestaan en
eenmaal ontstond vertraging in de diagnostiek door een communicatiefout.
Alle meldingen zijn intern besproken en geanalyseerd. Preventieve acties zijn geïmplementeerd.
DIM
Zeven DIM meldingen tav de Pathologie zijn door derden kenbaar gemaakt. Bij twee meldingen is de
afdeling niet actief betrokken, maar heeft wel kennis genomen: het betreft een klacht van een nabestaande
omtrent een niet gevoerd gesprek en kwijtraken van materiaal. De meldingen waarbij de afdeling wel
betrokken is betreffen: vertraging in de diagnostiek door miscommunicatie met de inzender, vertraging in de
aanvraag van revisiemateriaal, het retourzenden van consult/revisie materiaal en een materiaal verwisseling
elders. Deze meldingen zijn besproken met betrokkenen.
Alle meldingen zijn intern besproken en geanalyseerd..
Incidentmeldingen SymPathy
Via SymPathy worden kleine en grote afwijkingen in de procesgang laagdrempelig geregistreerd als
incident. Het aantal incidentmeldingen in SymPathy betrof 3670 tegenover 1815 meldingen in 2011.
Van deze meldingen is 14% van algemene aard, 62% wordt gemeld door de cytologie, 12% door de
histodiagnostiek, 3% door de medische immunologie, 7% door de immunohistochemie en 1% door de
vakdeskundigen. De obductie unit, moleculaire pathologie, neuropathologie, biobank en
patiëntensecretariaat melden samen 1% van de hoeveelheid incidenten.
Het aantal meldingen is tov 2011 nagenoeg gelijk gebleven, met uitzondering van de cytologie meldingen
die gestegen zijn met ruim 300%. De oorzaak hiervan is de afspraak om incidenten die gerelateerd zijn aan
administratieve onvolkomenheden consequent te melden ten einde te analyseren en verbeteracties te
starten.
De unit immunohistochemie is in 2012 gestart met melden.
De afhandeling van de incidenten is direct geëffectueerd.
Overig
De overige, arbo gerelateerde klachten (3 meldingen) waren divers van aard en betroffen een spatincident,
een lift storing en een uitglijd incident bij de histologie. De afhandeling van deze klachten is in overleg met
derden gerealiseerd.
3.3.3 Externe kwaliteitscontroles cq.-rondzendingen 2012
In landelijk en Europees verband heeft de afdeling in 2012 deelgenomen aan rondzendingen, verzorgd door
de SKML (Stichting Kwaliteitsbewaking Medische Laboratoriumdiagnostiek), WIHC (Werkgroep
Immunohisto en cytologie), UK Neqas, QCMD (Quality Control for Molecular Diagnostics) en ESP
(European Society of Pathologie) met als doel de kwaliteit van de verschillende diagnostische
laboratoriumbepalingen te waarborgen en te beoordelen.
23
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Histologie
Schmorl, Perls ijzerkleuring, PAS, PAS-D, Gomori, EVG, Perls ijzerkleuring:
Alle kleuringen waren goed te beoordelen en scores zijn conform de meerderheid van de deelnemende
laboratoria. Verdere acties ter verbetering waren niet noodzakelijk.
Cytologie algemeen
PAP en MGG:
Resultaten goed. De tweede rondzending is via email ingestuurd (7 januari 2013) ivm interne ICT problemen
(overgang naar Brandnew) Hierdoor is deelname aan deze rondzending niet gelukt.
Immunohistochemie
Her2Neu/IHC (2x), Her2Neu/CISH (2x), ER (2x), cocktail P63/AMACR , AMACR, CK34be12.
CD3, CD5, CD20, CD23, Cycline D1.
CD56, Synaptofysine, Chromogranine A.
CD10, MUM1, BCL-6 en TdT.
De resultaten komen overeen met de resultaten van de meerderheid van de deelnemende laboratoria.
Bij enkele markers waren er verschillen in de sterkte van aankleuring, adequate acties zijn genomen.
Werkgroep Immunohisto- en Cytologie (WIHC) 2012
Bcl-6, Cycline D1, Chromogranine A en CD56
Geen acties. Veranderingen in analyseprocedures worden gecommuniceerd in het pathologen overleg.
SKML Moleculaire Pathologie
BRAF MP1. Deze rondzending betrof mutatie analyse van BRAF op 5 formaline-gefixeerde, paraffineingebedde samples. De resultaten zijn 100% concordant met de uitgangsbevindingen. Tevens een 100%
correcte genotyperingsscore.
Acties: geen. Doorgaan conform bestaande, hoge kwaliteitsstandaard.
QCMD 2012 Human Papillomavirus DNA EQA Programme
HPV detectie en typering op 9 Cytec (Thinprep) cytologische materialen.
De resultaten van de rondzending, welke in november 2012 plaatsvond, zijn nog niet bekend.
ESP KRAS Regional Quality Assessment scheme
KRAS mutatieanalyse op 10 formaline-gefixeerde, paraffine-ingebedde tumoren.
De resultaten van de rondzending, welke in oktober 2012 plaatsvond, zijn nog niet bekend.
Medische Immunologie
Collageenziekten: ANA, DNA, ENA, ACA resultaat goed
Reumafactoren: RF, CCP resultaat goed, het rapport van okt’12 is nog niet ontvangen.
Orgaanspec AIZ: AMA, SMA, IFA, PCA, TA, TBII resultaat goed
Coeliakie: AGA, ARA, EMA, TTG, DSA resultaat goed. Het rapport van de tweede rondzending is nog niet
ontvangen
ANCA: ANCA-IFT, PR3, MPO, GBMA resultaat goed
Diabetes: GAD, ICA resultaat goed. Het rapport van de tweede rondzending is nog niet ontvangen.
Lymfocyten subsets BAL resultaat goed
APS: ACA, B2GP1 resultaat goed. Het rapport van de eerste rondzending is nog niet ontvangen
AA (Sanquin/Erasmus MC) resultaat goed
Internationaal Medische Immunologie:
Lymfocyten subsets (UK Neqas) resultaat goed
HLA-B27 (UK Neqas) resultaat goed
Samenvattend, in 2012 is door de unit Moleculaire Pathologie wederom met goed gevolg geparticipeerd in
verscheidene externe QA (quality assessment) schema’s, zowel landelijke als internationale schema’s.
24
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
3.3.4 Klinische pathologische samenwerking
In 2012 zijn er wederom gesprekken geweest met de klinische afdelingen en onze klanten buiten VUmc. De
afdeling vindt het belangrijk om in contact te blijven met onze “klanten” zowel binnen als buiten VUmc. De
afdeling pathologie vindt het belangrijk te anticiperen op de klinische klanten die in feite de richting van de
pathologie binnen VUmc bepalen. In deze interactieve gesprekken is gevraagd om feedback over de service
die de afdeling levert, de koers van de klinische afdelingen in de toekomst, samenwerking met het AMC, de
toekomstwensen/eisen tav de pathologie en de financiën. Ook met de klanten buiten VUmc werden
dergelijke gesprekken gevoerd. Over het algemeen werden de gespreken positief ervaren en bleek men erg
tevreden over de service van de pathologie.
De afdeling pathologie verzorgd veel klinische besprekingen die een onderwijs of patiënten gerelateerd
karakter hebben. De laatste jaren neemt het aantal veelal wekelijkse multidisciplinaire besprekingen sterk
toe. In 2012 is deze workload in kaart gebracht. De MDO’s zorgen mede voor een sterk verhoogde
werkdruk voor de pathologen. In de nabije toekomst moet hiervoor een oplossing gezocht worden, bv het in
rekening brengen van extra kosten.
Naast de diagnostiek is er een grote interactie tussen de kliniek en de research afdeling van de pathologie.
Diagnostische vraagstellingen vanuit de kliniek worden vertaald naar onderzoeksvragen die via projecten
worden uitgevoerd binnen de afdeling. Ook biedt de afdeling pathologie de mogelijkheid voor de kliniek om
naast de diagnostische- ook research gerelateerde pathologiebepalingen te verrichten. Via het intranet
kunnen daarvoor de zg Biobank uitgifte protocol formulieren (BUP formulieren) worden ingevuld die via de
research commissie en de diagnostiekcommissie worden beoordeeld op vraagstellig, haalbaarheid en
kosten. In 2012 is er meer structuur gekomen in de routing van aanvragen. Ondertussen is het bij de kliniek
steeds meer bekend geworden om aanvragen te doen middels het BUP formulier. De afdeling pathologie
kan zo beter anticiperen op de inzet van materieel en personeel voor research doeleinden.
3.4
Medische Immunologie 2012
3.4.1 Externe kwaliteitsrondzendingen 2012
In 2012 werd geparticipeerd in verschillende landelijke SKML-rondzendingen op het gebied
van autoimmuunserologie en lymfocytentypering; de resultaten waren goed (zie tabel).
Rondzending
Testpakket
IA
Collageenziekten
ANA, DNA,
ENA, ACA
IB
Reumafactoren
RF, CCP
IIA
Orgaan
specifieke AIZ
VII
Resultaat
Actie
Status
Datum
Mei ‘12
Goed
Geen
Afgeh.
Okt ‘12
Nov ’12
Goed
Mail naar
expertiselab
ivm vraag
bovengrens
test
In beh.
Mei ‘12
Goed
Geen
Afgeh.
Okt ‘12
Rapportage nog niet ontvangen
Sep ‘12
Mei ‘12
AMA, SMA,
IFA, PCA
Nov ‘12
Goed
Geen
Afgeh.
Okt ‘12
Goed
m.u.v. IFA
Contact met
firma over
IFA-ELISA
In beh
Apr ‘13
Mei ‘12
Goed
Geen
Afgeh.
Apr ‘13
Nov ‘12
Raportage nog niet ontvangen
TA, TBII
IIB
Datum
AGA, ARA,
EMA, TTG,
DSA
Mei ’12
Goed
Coeliakie
Nov ‘12
Raportage nog niet ontvangen
ANCA
ANCA-IFT,
PR3, MPO,
GBMA
Mrt ‘12
Goed
1x sample
hertest ter
bevestiging
Afgeh.
Okt ‘12
Sep ‘12
Goed
Geen
Afgeh.
Jan ‘13
Geen
In beh.
25
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
IX
Diabetes
Apr ‘12
Goed
Okt ‘12
Nog geen rapportage ontvangen
Jan ‘12
Goed
Geen
Afgeh.
Sep ‘12
Mrt ‘12
Goed
Geen
Afgeh.
Sep ‘12
Mei ‘12
Goed
Geen
Afgeh.
Sep ‘12
Jul ‘12
Goed
Geen
Afgeh.
Jan ‘13
Sep ‘12
Goed
Geen
Afgeh.
Jan ‘13
Okt ‘12
Goed
Geen
Afgeh.
Jan ‘13
Mrt ‘12
Goed
Geen
Afgeh.
Jun ‘12
Sep ‘12
Goed
Geen
Afgeh.
Nov ‘12
Jun ‘12
Goed
Geen
Afgeh.
Jan ‘13
Nov ‘12
Goed
Geen
Afgeh.
Jan ‘13
Mrt ‘12
Nog geen rapportage ontvangen
Apr ‘12
Goed
Geen
Afgeh.
Apr.’13
ACA,
B2GP1
Sept ‘12 Goed
Geen
Afgeh.
Apr.’13
Nov ‘12
Goed
Geen
In beh.
AA
Okt’ 12
Goed
Geen
Afgeh.
GAD, ICA
Lymfocyten subsets (UK
Neqas)
X*
XII
HLA-B27
XIV
BAL
ECAT*
APS
Sanqiun/
Erasmus MC
AA
Mail naar
expertiselab
sturen ivm
spreiding in
resultaten
ICA
In beh.
Jan ‘13
Tabel: SKML rondzendingen
Overig
Prestatie
indicatoren
3.4.2
Incidentenmeldingen 2012
Omschrijving
2012
Aantal rapporten
7456
Klacht/Melding van derden (externe aanvrager)
Klacht/melding (interne aanvrager)
Fout bij registratie
Incident tijdens verwerking
Materiaal uit kliniek onjuist aangeleverd
Fout in (geautoriseerd) verslag
Vertraagd ter autorisatie
Overig
Materiaal vanuit KCL onjuist aangeleverd
Materiaal vanuit elders onjuist aangeleverd
Materiaal vrijdag na 15.00 op het lab
Vertraagd aangeleverd door transportdienst
17
2
24
5
22
14
10
5
32
14
4
3
26
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Hier dient vermeld te worden dat uitsluitend patiëntmonster gerelateerde klachten als incident
geïnventariseerd worden in SymPathy. Wat betreft andere klachten vanuit de kliniek (zie o.m.
klanttevredenheidsonderzoek 2005) staat voor de MI nog steeds op de voorgrond dat de kliniek niet kan
zien of er van een patiënt reeds onderzoek is aangevraagd. De webview- functie in SymPathy zou hier
uitkomst moeten bieden, maar is nog steeds niet operationeel. Daarnaast levert de vindbaarheid van
Medisch Immunologische uitslagen in Mirador vaak problemen op.
3.4.3 Doorlooptijden 2012
Elk maand is de doorlooptijd van de medisch immunologische diagnostiek vastgesteld.
In de maanden april, november en december 2012 is niet voldaan aan de gestelde norm (80% binnen 10
werkdagen). In deze maanden was resp. 73%, 78% en 75% van de verslagen afgerond binnen 10
werkdagen.
De reden voor de overschrijding is o.a. de validatie en implementatie van een nieuw apparaat en technische
problemen met een bepaling. Daarnaast is het laboratorium onderbezet waardoor tegenslagen moeilijk op te
vangen zijn. In de overige maanden van 2012 is wel voldaan aan de gestelde norm.
Over heel 2012 is 78% van de verslagen binnen 10 werkdagen afgerond. De gemiddelde doorlooptijd over
heel 2012 bedroeg 7,64 werkdagen.
Totaal 2005
Doorlooptijden MI 2005 t/m 2012
Totaal 2006
% Aanvragen
Totaal 2007
100
Totaal 2008
90
Totaal 2009
80
Totaal 2010
70
Totaal 2011
60
Totaal 2012
50
40
30
20
10
0
0
5
10
15
20
25
30
35
40
45
50
Werkdagen tussen binnenkomst en autorisatie
3.4.4
Organisatorische bijdrage aan kwaliteit (buiten VUmc)
Vanaf 2007 functioneert het VUmc MI lab als nationaal verzend- en expert-lab voor coeliakieserologie
binnen de SKML. In dit kader worden tweemaal per jaar rondzendingen verzorgd en geëvalueerd. Ook
werden er dit jaar diverse presentaties gegeven aan medisch immunologen en klinisch chemici m.b.t. de
nieuwe richtlijn voor coeliakie diagnostiek, zowel interntionaal verband als binnen het VUmc.
In het kader van landelijke kwaliteitsbewaking werd deelgenomen aan externe CCKL audits van
ziekenhuislaboratoria (vakdeskundige: IMW.vanHoogstraten als lid van de commissie visitatie en
accreditatie van de NVvI).
27
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Hoofdstuk 4: Onderwijs
De afdeling Pathologie biedt diverse typen onderwijs aan: academisch onderwijs en onderwijs aan HLO en
MLO studenten. Daarnaast verzorgt de afdeling de opleiding tot patholoog en diverse postacademische
cursussen.
4.1
Academisch onderwijs
De afdeling pathologie verzorgt academisch onderwijs in
 de opleiding geneeskunde (bachelor en master VUmc Compas)
 de opleiding tandheelkunde
 bachelor- en masteropleiding biomedische wetenschappen
 de masteropleiding Oncology
 de masteropleiding Neurosciences
 de opleiding tot patholoog en medisch immunoloog
 postacademisch onderwijs
4.1.1 Onderwijs in de opleiding geneeskunde
In 2010 is de herziene versie van de bachelor van het nieuwe curriculum (VUmc Compas B10) van start
gegaan. De studiestof is nu beter verdeeld over de opleiding en is er onder andere naar gestreefd om de
studiestof zodanig aan te bieden dat hele studieboeken worden gebruikt in de opleiding in plaats van losse
hoofdstukken. De afdeling heeft een belangrijke rol gespeeld bij de herverdeling van deze studiestof.
Prof. dr. W. Mooi is semestercoördinator van het eerste semester van het tweede bachelor jaar. Voorts is hij
cursuscoördinator van de cursus Schade, afweer en herstel (VUmc Compas B10, lid van het bachelorraad
en van de facultaire opleidingscommissie.
Het tweede bachelor jaar is in september 2011 gestart met VUmc Compas B10. Binnen de vernieuwde
cursus Schade, afweer en herstel (in B05: Ontwikkeling en Ziekteleer) is GoogleDocs geïntroduceerd bij de
studieopdrachten, en wel om intensief online samenwerken tussen studenten mogelijk te maken. Het vergde
aanpassing van zowel studenten als tutoren, maar is in hoofdlijnen positief beoordeeld. Met kleine
aanpassingen is besloten dat het nu centraler binnen de studieopdrachten in het curriculum wordt ingezet.
Online pathologieonderwijs via YouTube, verzorgd door professor Mooi, vindt in toenemende mate aftrek
(meer dan 5000) aanzet werd gemaakt met de voorbereiding van een online database van basaal
geneeskundig studiemateriaal werd voorbereid: deze is inmiddels operationeel (https://open.vu.nl).
28
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Een overzicht van het pathologie onderwijs in de bachelor (B) en Master (M) opleiding wordt in
onderstaande tabel weergegeven.
Jaar
B1
B1
B1
B1
B1
B2
Cursus / Stage
Huid en Afweer
Bouw en Bewegen
Homeostase
Circulatie en Volumeregeling
Leergroepen
Schade, afweer en herstel (B10)
B2
B2
Arbeid, leefstijl en gezondheid
(B05)
Ouder worden (B05)
B2
Capita selecta (B05)
B2
Wetenschappelijk Focusonderwijs
Immunologie en Infectie
B2
B3
Wetenschappelijk Focusonderwijs
Oncologie
Leergroepen
Stationsexamen
Semester 2.1
Hematologie, oncologie en
infectiezieken
Vaten en luchtwegen
B3
Spijsvertering en stofwisseling
B3
M1
M1
M1
Stationsexamen
Heelkunde
Psychiatrie, neurologie
Ouderengeneeskunde, pathologie
B3
M1
CU’91
Honourprogram
Wetenschappelijke stage
Keuzecoschappen
B2
B2
B2
B3
Onderwijsactiviteit
college
college
college
College
tutorschap
college
practicum
organisatie
college
Uren / belasting
1
3
2
2
280
9,5
16
208
5
college
practicum
colleges
practicum
organisatie
college
practicum
begeleiding
college
organisatie
tutorschap
examineren
organisatie
practicum
practicumleider
practicum
practicumleider
college
practicum
examineren
practicum
practicum
obductie
voor- /nabespreking
Stage- en scriptiebegeleiding
Stage- en scriptiebegeleiding
Begeleiding
3
8
4
4
208
11
18
18
10
24
420
25
832
42
32
34
8
8
16
96
30
30
156
117
132
912
30
4.1.2 Onderwijs in de opleiding Tandheelkunde
De afdeling Pathologie verzorgt een aantal colleges en practica voor studenten tandheelkunde en
mondhygiëne van het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA). Prof. dr. Bloemena en
Prof. dr. van de Waal geven dit onderwijs vorm.
Jaar
1
1
Cursus
Introductie
Blok infectie en ontsteking
2
4
Mondhygiënisten
Mastercursus
Onderwijsactiviteit
college
college
practicum
college
college
Uren
1
12
12
16
10
29
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
4.1.3 Onderwijs in de opleiding Biomedische Wetenschappen (BMW)
De afdeling Pathologie verzorgt in verschillende jaren onderwijs voor studenten BMW. Deze opleiding wordt
georganiseerd door de Faculteit Aard- en Levenswetenschappen (FALW) van de Vrije Universiteit. Dr. R.
Steenbergen coördineert het onderwijs voor de opleiding BMW vanuit de afdeling Pathologie. Zij is
coördinator van de cursussen Ziekteleer (gezamenlijk met dr. F. van Kemenade) en Oncologie (gezamenlijk
met afd. Oncologie en KNO). Daarnaast is zij lid van de opleidingscommissie van de opleiding.
De nieuwe 6-weekse cursus ‘Ziekteleer: van ontsteking tot kanker’ heeft in het collegejaar 2011-2012 voor
het eerst plaats gevonden (ter vervanging van de 4-weekse Pathologiecursus). De cursus is redelijk
succesvol verlopen. Er zijn vanuit de evaluaties een paar aandachtspunten voor volgend jaar. De
keuzecursus Oncologie krijgt steeds meer interesse. Dit jaar hebben 136 studenten de cursus gevolgd.
Jaar
B2
Cursus
Ziekteleer
B3
Toegepaste immunologie
B2
Oncologie
M 1-2
Stage- en scriptiebegeleiding
Onderwijsactiviteit
college
practicum
mortuariumbezoek
college
examineren
college
studieopdrachten
begeleiding
Uren
35
8
3
3
3
25
12
912
4.1.4 Onderwijs in de masteropleiding Oncology
De masteropleiding Oncology bestaat uit 2 jaar. In de eerste maanden van het eerste jaar worden 4
verplichte cursussen gevolgd. Daarna hebben de studenten de keus uit een groot aantal keuzecursussen en
lopen zij 2 stages.
Prof. dr. G.A. Meijer heeft zijn functie als programmaleider van de master Oncology per 1 januari 2011
overgedragen. Prof. dr. P.J.F. Snijders is lid van de opleidingscommissie, coördineert de cursus
Oncogenesis en samen met prof. dr. J. Middeldorp de keuzecursus Viral Oncogenesis.
mw. dr. I.M.W. van Hoogstraten is cursuscoördinator van de cursus Immunity and Disease.
Dr. R.J.A. Fijneman en prof. dr. P. Wesseling coördineren de cursus Tumor Biology and Clinical Behaviour.
Dr. E. Hooijberg is cursuscoördinator van de cursus Innovative tumor therapies.
Participatie van de afdeling Pathologie in de master Oncology
Jaar
M1
Cursus
Oncogenesis
M1
Tumor biology and clinical
behaviour
M1
Immunity and Disease
M1
Innovative tumor therapies
M2
Keuzecursus Viral Oncogenesis
M1-2
Stages / Scripties
Onderwijsactiviteit
college
werkgroep
organisatie
college
research proposal
journal club
organisatie
college
organisatie
college
organisatie
college
organisatie
begeleiding
Uren
11,5
11
104
7
28
18
208
14
208
12,5
104
6
104
195
4.1.5 Onderwijs in overige Research Masteropleidingen
De afdeling patholgie verzorgt onderwijs in de researchmaster Cardiovascular, de researchmaster
Neurosciences en de master Biomedical sciences. Prof.dr. J.W.M. Niessen coördineert de cursus
Remodelling of the circulatory system.
30
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Jaar
M1
Master
Cardiovascular
M1
Neuroscience
Cursus
Remodelling of the circulatory
system
Clinical Neuroscience
M1
Biomedical Sciences
Clinical Immunology
Vorm
college
organisatie
college
practicum
college
Uren
9
208
11
6,5
4
4.1.6 Opleiding tot patholoog en medisch Immunoloog
De afdeling pathologie leidt jaarlijks een groot aantal AIOS pathologie op. Bijlage 3 (Personeel) geeft een
overzicht van de AIOS die bij de afdeling in opleiding zijn. Mevrouw dr. J. Muris en dr. C. Meischl rondden in
2011 hun opleiding af.
Op landelijk niveau wordt bijgedragen aan de kwaliteit van de medische immunologie/ transplantatie
immunologie opleiding en de integratie van de opleiding in een breder federatief verband van
ziekenhuislaboratoria. Dr. B.E.M. von Blomberg is lid van de commissie opleiding en registratie (COR) van
de Nederlandse Vereniging voor Immunologie en de opleidingscommissie van de Federatie Medisch
Laboratorium Specialisten.
4.1.7 Postacademisch onderwijs
Dr. J. Beliën organiseerde de cursus In the footsteps of Antoni van Leeuwenhoek (3 - 7 oktober 2011) van
de onderzoekschool oncologie Amsterdam (OOA). Deze cursus telde 16 deelnemers.
Prof. dr. W.J. Mooi is gastdocent voor de opleiding tot Oncologieverpleegkundige van de AmstelAcademie.
In 2012 heeft hij hiervoor 4 uur college gegeven.
4.2
Hoger- en middelbaar laboratoriumberoepsonderwijs
4.2.1
Middelbaar laboratoriumonderwijs (MLO)
de
de
de
In totaal zijn 5 MLO 3 /4 jaars leerlingen op de afdeling geweest. Voor ons nieuw was dat we een 4 jaar
stagiaire kregen van het MBO Radius College uit Breda, wat geen onverdeeld succes is gebleken.
Voorlopig zullen wij geen stagiaires meer van deze school aannemen vanwege het lage niveau van m.n. de
de
cytologie. Eén 4 jaars leerling niveau 4 is klaar voor de arbeidsmarkt. In 2012 zijn de
werkveldoverleggingen met ROC Amsterdam gestaakt omdat er geen behoefte voor is vanuit de school.
De opleiding is redelijk uitontwikkeld en informatie verstrekking gaat via een andere weg als daar zich de
noodzaak voor aandient.
4.2.2
Hoger laboratoriumonderwijs
Het onderwijs aan HLO studenten bestond uit colleges, practica en stagebegeleiding.
Opleiding / richting
Hogeschool Leiden, CLSM en beeldbewerking
Vorm
college
practicum
stage begeleiding
Diverse hogescholen
Uren
2
8
516
de
In 2012 heeft de afdeling pathologie 25 stagiaires van de Hogescholen geplaatst. Het betrof hier 20 4 jaar
de
studenten en vijf 3 jaar studenten. Waarvan één de “minor Kwaliteit” deed bij Elly Fieret en Erik van Aalst.
de
Veertien 4 jaar studenten zijn klaar voor de arbeidsmarkt. Er zijn op verzoek rondleidingen gegeven.
4.2.3
Website en stageboek
In het najaar van 2011 is de hele Pathologie website en ook de stage website aangepast, in 2012 is dit niet
gewijzigd.
Het aanmeldformulier werkt prettig evenzo het gemeenschappelijke emailadres:
[email protected].
Medio 2013 zal de stage website weer geüpdate moeten worden omdat diverse namen niet meer kloppen
en dito opdrachten vervallen zijn. Ook is het goed om überhaupt regelmatig de website te vernieuwen zodat
de webpagina bij zoeken via Google meer bovenaan zal staan bij zoekopdrachten.
31
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
4.2.4
Activiteiten tbv. het voortgezet onderwijs
Op 13 april In 2012 is één rondleiding gegeven aan 9 leerlingen in het kader van de lab experience day
VUmc georganiseerd door Arbeidsmarktcommuicatie VUmc samen met ROC Amsterdam, NOVA college
en Hogeschool InHolland. Hierbij zijn VMBO scholieren uitgenodigd om kennis te maken met de functie
klinisch analist binnen de afdelingen van het VUmc.
4.2.5
Diverse rondleidingen
T.b.v. de MBO-V opleiding zijn twee rondleidingen en/of een presentatie gegeven over de Pathologiedoor
Wim Vos
4.2.6
Promotie activiteiten
In 2012 is niet deelgenomen aan promotie activiteiten vanwege de kosten en personele bezetting. Het nut
van bijv. labcareer-events is niet te bewijzen. Wel is een flyer in ontwikkeling over de Pathologie.
32
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Hoofdstuk 5 Personeel
5.1 Inleiding
In 2012 had de afdeling Pathologie te maken met de VUmc brede vacaturestop. Van zowel het personeel op
de 1e als de overige geldstromen werden meerdere contacten niet verlengd en er werden geen vaste
contracten voor onbepaalde tijd afgesloten. Er zijn afspraken gemaakt ten aanzien van “flexibel” personeel
ten opzichte van vaste contracten. Van het NWP op de 1e geldstroom heeft 5% een tijdelijk contract. Per
unit varieert het aantal tijdelijke contracten van 0 tot 20%. In 2012 werden geen vaste aanstellingen meer
gegeven. Voorts werd - daar waar expertise dit toeliet - personeel tussen de verschillende units
uitgewisseld. Daarnaast heeft de afdeling te maken gehad met zwangerschapsverlof en enkele langdurige
zieken waarvoor geen vervanging kon worden ingezet. Ook werden ten behoeve van de Mohs kliniek
personeel op locatie ingezet. Hiervoor werd door de Mohs kliniek wel betaald maar er was geen
mogelijkheid om deze plaats ook daadwerkelijk op te vullen met een extra analist.
5.2 Verzuim
De druk op het personeel is verder toegenomen. Het ziekteverzuim toont een lichte stijging ten opzichte van
2011. Het ziekteverzuim van de afdeling pathologie is nog steeds laag en onder de gestelde norm van
divisie V.
4,00%
3,50%
3,00%
2,50%
kortverzuim
2,00%
langziek
gravida
1,50%
1,00%
0,50%
ec
ov
20
12
/D
20
12
/N
20
12
/O
ct
20
12
/S
ep
20
12
/A
ug
20
12
/J
ul
20
12
/J
un
20
12
/M
ay
20
12
/A
pr
20
12
/M
ar
20
12
/F
eb
20
12
/J
an
0,00%
Kort verzuim 2012 is gemiddeld 2,72%, lang verzuim 2012 0.30% en gravida in 2012 is gemiddeld
0.85%
Naast de inzet ten behoeve van de diagnostiek werd ook personeel van de 1e geldstroom ingezet voor de
uitvoering van projecten van klanten buiten de afdeling. Dit werd in 2012 met behulp van de invoering van
de systematiek van de zogenaamde Biobank uitgifte protocollen (BUPs) inzichtelijk gemaakt
Er werden prioriteiten gesteld in de werkzaamheden op de verschillende units:
-
Patiëntenzorg kwam op de 1e plaats; de doorlooptijden zijn constant gebleven zowel intern als voor
klanten buiten VUmc. Dit is van groot belang geweest o.a. voor de sneldiagnostiek en voor het
(waarschijnlijk) continueren van de contracten die extern zijn afgesloten (bv Amstelland ziekenhuis).
-
Er is tot nader order geen uitbreiding van formatie gekomen op de histologie om bijvoorbeeld pathology
assistants (cf physician assistants in de pathologie) aan te stellen voor hun specifieke taak. Zij kunnen
een cruciale rol vervullen binnen het diagnostiekproces en daarmee de logistiek sterk verbeteren en de
pathologen ontlasten op het gebied van uitsnijden.
-
De afdeling Pathologie is vanaf 2011 als pilotafdeling begonnen met de invoering van LEAN dat VUmc
breed aandacht heeft. LEAN past goed in de visie die de afdeling heeft met betrekking tot optimalisering
33
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
van bedrijfsvoering en de internalisering van het CCKL kwaliteitssysteem. Twee LEAN coaches hebben
geassisteerd bij het invoeren van LEAN. Een groot deel van de afdeling betrokken bij de patiëntenzorg is
LEAN gaan werken. Het invoeren van LEAN heeft echter een groot offer van de afdeling gevraagd vooral
voor de inzet van personeel. In 2013 zijn de LEAN coaches niet langer inzetbaar voor de afdeling
Pathologie. Er zal dus extra personeel moeten worden ingezet om LEAN verder uit te rollen en te borgen
in het werkproces.
-
In 2012 is geïnvesteerd in de uitrol van competentiemanagement omdat wij van mening zijn dat de
invoer hiervan een bijdrage kan leveren aan het optimaal inzetten (multitasking, vergroten en verbreden
van inzetbaarheid unit overstijgend) en het scholen van goed opgeleid personeel.
-
Het kwaliteitssysteem is gebruikt als sluitpost; bij de CCKL visitatie in juni 2012 is gebleken dat
onvoldoende tijd is geïnvesteerd in het incorporeren en bijhouden van het kwaliteitssysteem. Dit punt
moet extra aandacht krijgen omdat anders de CCKL accreditatie in het geding kan komen. Dit is des te
meer van belang omdat dit een “critical selling point” is voor de acquisitie van externe opdrachten. De
afdeling Pathologie heeft zich voorgenomen om te investeren in een meer professionele bedrijfsvoering
om te concurreren met PA laboratoria in de regio. Uit bovenstaande blijkt duidelijk dat er niet verder kan
worden bezuinigd op personeel. Dit zal consequenties gaan hebben voor de uitvoer van diverse
(verbeter) projecten, kwaliteit en dus ook voor de patiëntenzorg. Dit is absoluut niet gunstig en
ongewenst in een tijd dat een flexibele bedrijfsvoering nodig is om te concurreren in de regio en er een
alliantie VUmc en AMC op handen is.
In 2012 is een compacte personele begroting gemaakt voor 2013 waar in ook de extraproductie van het
Amstellandziekenhuis is meegenomen. Deze begroting is door de divisie goedgekeurd. Aanstelling voor
extra personeel ivm het contract met het Amstellandziekenhuis werd deels geëffectueerd. Dit maakt het
mogelijk om de in 2011 opgeleide pathassers in 2013 te gaan inzetten.
In 2012 werd een nieuw hoofd voor het patiëntensecretariaat aangesteld met de benodigde competenties
om leiding te geven aan deze unit. Daarnaast werden er ook nieuwe secretaresses aangesteld door
uitbreiding van formatie en vervanging
In 2012 is een reorganisatievoorstel voor de obductie-unit aan de OR voorgelegd. Het voorstel voor
reorganisatie is voortgekomen uit diverse veranderingen binnen en buiten de afdeling pathologie. Met name
het uitbesteden van het overledenenvervoer door de verpleegafdelingen is een belangrijke reden om te
reorganiseren. Dit heeft begrijpelijk, voor grote onrust onder de obductieassistenten gezorgd. De afdeling
gaat er vanuit dat er in 2013 meer duidelijkheid komt voor de medewerkers.
Onder leiding van Menno Pronker (coach) werden in 2012 competentieprofielen van elke functie binnen de
pathologie vastgesteld. Dit was een afdelingsbreed project waaraan alle medewerkers een bijdrage hebben
geleverd. Mbv deze profielen kunnen jaargesprekken aan de hand van de competenties gehouden gaan
worden. Verder kunnen de competentieprofielen behulpzaam zijn voor werving en selectie van nieuwe
medewerkers.
Er werd maandelijks een HRM overleg gehouden met Ellen Koomen HRM assistent, de sectormanagers,
Erik Hooijberg vanuit de research, Ellis Barbé vanuit het MT en de P&O adviseur. Hier werden verschillende
HRM procedures uitgewerkt in SOPs waaronder het ziekteverzuim. Daarnaast werd maandelijks HRM
overleg gehouden met het afdelingshoofd.
In 2012 kwam het sociaal medisch team verschillende keren bijeen om individuele medewerkers zo nodig te
bespreken. Het doel van het SMT is om de leidinggevenden te ondersteunen bij de begeleiding van
problemen met individuele medewerkers en uitval van medewerkers zoveel mogelijk te voorkomen. Het
SMT heeft zich in 2012 een start gemaakt om meer gericht naar preventie van uitval van medewerkers te
kijken bv door het opstellen van protocollen en het houden van verzuimgesprekken. De samenwerking met
de P&O adviseur Bob Hoezen, de bedrijfsarts dr. Ackema en het maatschappelijk werk vertegenwoordigd
door Hilde Bleichrodt is in 2012 zeer prettig verlopen.
5.3 Jubilea
12,5 jaar in dienst
Martine Reijm
34
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Hoofdstuk 6: Arbo, Milieu en Veiligheid
6.1
Inleiding
Het arboteam is in 2012 viermaal bij elkaar geweest.
De arbeidsomstandigheden binnen de afdeling blijven een punt van aandacht; zo ook in 2012.
In hoofdstuk 7 (Infrastructuur) wordt verslag gedaan van de (huidige) ontwikkelingen op ruimte gebied.
Andere belangrijke gebeurtenissen in 2012 op het gebied van Arbo, Milieu en Veiligheid zijn:
6.2
Beleid
Veranderende wetgeving en diverse veranderingen in de werkomstandigheden maken het noodzakelijk het
arbo, milieu en veiligheidsbeleid te herzien. Het arboteam heeft, gelet op het VUmc arbo en milieu beleid,
hiervoor een aantal interne en externe aandachtspunten opgesteld die als input hebben gediend voor een
hernieuwd meerjarenbeleid t/m 2017: wet en regelgeving mbt risico en preventie op het gebied van
persoonlijke veiligheid en gevaarlijke stoffen, biologische veiligheid en GGO, ergonomie/RSI en
patiëntprivacy.
6.3
Bedrijfsveiligheid
Naar aanleiding van een TB besmetting is de discussie gestart omtrent de medewerkerveiligheid en een
regelmatige controle op besmetting. In samenwerking met de adviseur infectiepreventie is specifiek gekeken
naar de TB beschermingsmiddelen in de uitsnijkamer en naar de werkomstandigheden ter plaatse.
Advies is gevraagd aan de werkgroep TB preventie VUmc over de juiste preventieve maatregelen, de
doelgroep en de risico’s.
In februari heeft de RIE update plaatsgevonden, de risico’s op besmetting zijn hierin niet meegenomen.
Voor de in december opgeleverde, nieuwe uitsnijkamer zal een nieuwe RIE worden aangevraagd waarin
deze risico’s wel worden geanalyseerd.
De actiepunten uit RIE betroffen een foutief geplaatste zuurstof detectiemeter, het kunnen melden van
veiligheids incidenten en klimaatproblematiek op de unit cytologie.
In 2012 hebben zich wederom enkele uitglijdincidenten voorgedaan. De gladde vloer 1e verdieping op het
histologie lab, de aangrenzende gang en uitsnijkamer was hiervan de oorzaak. Regelmatige preventieve
reiniging van de vloeren, wat in 2011 is ingezet, is niet afdoende gebleken. Op in het oog springende
locaties zijn extra signaleringsborden geplaatst.
In verband met de implementatie van het Globally Harmonized System, waarbij de bestaande risico’s,
preventies en signaleringen voor het werken met chemicaliën zijn herzien, zijn twee informatiesessie
georganiseerd door een technisch medewerker van de dienst Arbo en Milieu. Informatieposters zijn
gedistribueerd op de afdeling en geleidelijk wordt overgegaan op nieuwe stickers voor zelf bereidde
reagentia.
In het kader van de herziene bedrijfsnoodorganisatie van VUmc heeft de afdeling een eigen ontruimings- /
calamiteiten plan opgesteld.
De afdeling heeft vijf BHV-ers, drie zijn primair oproepbaar voor het CCA (bij ernstige calamiteiten ook voor
het ziekenhuis) en twee BHV-ers zijn oproepbaar voor het ziekenhuis (bij ernstige calamiteiten ook voor het
CCA). Alle BHV-ers zijn getraind en gekeurd voor hulpverlening met adembescherming en allen hebben in
2012 een herhalingscursus gevolgd. In 2013 worden twee nieuwe medewerkers als BHV-er opgeleid.
6.4
Ergonomie en RSI
Nadat 2011 in het teken heeft gestaan van het bekend maken binnen de afdeling van het bestaan van
ergocoaches is 2012 vooral ook een jaar geweest van documenteren. Een standaard formulier is opgesteld
voor adviesaanvraag, tevens is het proces voor aanvraag en afhandeling in kaart gebracht.
Om de beleving van de ergocoach te onderzoeken is begin 2012 een enquête gehouden onder de
medewerkers van de afdeling. Uit deze enquête is gebleken dat zo’n 60% van de ondervraagden de
ergocoaches niet voldoende zichtbaar vind. Zo’n 45% gaf aan niet te weten wie de ergocoaches zijn.
Op verzoek zijn 12 werkplekonderzoeken (in 2011 nog 18 onderzoeken) uitgevoerd op diverse units met als
doel het verbeteren van de arbeidsomstandigheden van de individuele werknemer. Opvallend was dat de
35
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
werkplekbezoeken dit jaar een langere nasleep kenden (bezoeken aan de AMD en/of aanvullende
bezoeken/evaluatie) in vergelijking met 2011.
Naast de werkplekonderzoeken is voor de unit histologie een knelpuntenlijst gemaakt. Naar aanleiding
hiervan zijn een aantal nieuwe stoelen besteld, oude stoelen afgevoerd en een aantal voetenbankjes
geplaatst. Er is een capisco stoel op proef geplaatst en een in hoogte verstelbare microtoomtafel is in
gebruik genomen. Tevens zijn eerder afgeschreven voetenbankjes, een ergonomische muis en
documentstandaard van eigenaar gewisseld.
Ioniserende Straling
Naar aanleiding van nieuwe brandwerende eisen t.a.v. Radionuclid-laboratoria (RNL) is tijdens een
bouwkundige inspectie (2011) geconstateerd dat RNL ruimte 3E49 niet aan de nieuwe eisen voldeed.
E
Daarop is besloten 3 49 af te keuren en te sluiten voor deze specifieke (RNL) werkzaamheden. De eisen
betreffen met name het gebruik van open stralingbronnen tritium en chroom 51. Eventuele experimenten
met tritium en chroom51 konden worden uitgevoerd bij de afdeling Moleculaire Cel Biologie (MCB). Indien
nodig ( afhankelijk van maximum toegestane hoeveelheden aldaar) zal deze afdeling haar vergunning(en)
hierop moeten aanpassen.
E
Omdat er op het RNL 3 9 geen stralingswerkzaamheden meer mogen worden uitgevoerd is besloten de
ruimte als laboratorium te ontmantelen en gereed te maken voor inrichten van kantoorruimte.
Om dit te kunnen bewerkstelligen is een vrijgave van deze ruimte noodzakelijk. Voor deze vrijgave is een
plan van aanpak conform kern energie wet (KEW) opgesteld. De eindrapportage is opgesteld door de
stralingshygiënist van de afdeling PA i.s.m. AMD en voor akkoord vrijgave naar de straling bescherming
eenheid VU/VUmc (SBE) verstuurd. Na SBE akkoord zal de ruimte kunnen worden vrijgeven en worden
verbouwd naar kantoor.
Overige (gesloten) stralingbronnen bij de afdeling betroffen röntgen apparaten. Met het afkeuren en
afvoeren van de ‘C-boog’ naar de afdeling Fysica Medische Techniek i.s.m. de SBE heeft de afdeling PA
geen (open en gesloten) stralingbronnen meer in bezit en gebruik. I.s.m. met de afdeling Radiologie zijn
afspraken gemaakt m.b.t. eventueel gebruik van (mobiele) rontgen apparatuur. Bediening zal i.o.m. met de
radiologie door personeel van de unit fotografie Pathologie worden uitgevoerd. De persoonsgebonden
dosismeters voor de fotografen blijven voor hen gehandhaafd.
6.5
Biologische veiligheid GGO
Schoonmaak en afval
Naar aanleiding van het laatste inspectiebezoek zijn een aantal maatregelen ter verbetering getroffen:
de procedure voor de schoonmaakregeling is doorgelicht en opnieuw geactualiseerd
naast de UN code 3291 voor aangeven van GGO afval worden op het SZA vat ook locatie en afdeling
aangegeven
de destructie (afval) emmer op locatie CCA2.04 BAC lab wordt definitief vervangen door kleine SZA vaten.
Protocol afval en afvoer blijven ongewijzigd
Audit
Op ML-II locatie 2de etage is een interne audit uitgevoerd door de Biologische Veiligheids Functionarissen.
(BVF) Het doel was toetsing van de zogenoemde aandacht formulieren uit het handboek GGO VUmc. De
aangegeven aanbevelingen zijn overgenomen en bepaalde voorzieningen i.e. hoofd entree zijn beter
ingericht. Dergelijke specifieke ML- audits worden in de toekomst gecontinueerd.
E
N.a.v. een brand inspectie in laboratorium ruimte 3 49 is gebleken dat deze ruimte niet definitief als ML
ruimte was afgemeld door de AMD. Dit alsnog uitgevoerd en bevestigd door de AMD.
Opslag en beleid
Biobank beleid mbt opslag van GGO materiaal ontbreekt nog. N.a.v. hiervan zal de Biobank in 2013 een
eigen beleid ontwikkelen conform de GGO regelgeving en richtlijnen van klinische materiaal.
Omdat er geen fysische controle is van de bacteriën die gebruikt worden voor GGO kunnen alleen nog DNA
stocks worden bewaard en opgeslagen m.b.t. GGO. De opslag en fysische controle van bacteriën in en
m.b.t. GGO, (glycerolstocks) voor zover nog aanwezig op de afdeling, vallen direct onder de
verantwoordelijkheid van Verantwoordelijk Medewerker (VM) en niet onder de BVF.
36
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Vergunningen
Vergunningen IG 98-137 en 02-277 zijn definitief afgemeld bij AMD en COgem. Prof. dr. vd Elsen is
afgemeld als VM op IG98-137 en 02-277. De afdeling KC groep MBL heeft diverse IG dossiers vergund
voor werkzaamheden op locatie ML-II van de afdeling Pathologie afgemeld en afgesloten. Zie ook
overzicht tabel.
Gevraagde aanvullingen COgem op wijziging IG04- 100/03 Steenbergen zijn bepaald en opgenomen in de
vergunning.
De COgem heeft n.a.v. bepaalde wijzigingen op IG94 /308 extra informatie opgevraagd. Deadline
COgem is gesteld op 8 januari 2013.
Er is door de BVF Pathologie geen advies gegeven aan de cardiovasculaire onderzoeksgroep m.b.t. werken
met en isoleren van Coxsackievirus B3. Dit virus valt in klasse 2 en behoeft wel extra voorzorgsmaatregelen
en inperking vergelijkbaar met het kweken van tuberculosecellen, maar wordt verder gezien als ‘gewoon’
viraal werk en valt derhalve niet onder de GGO vergunningen.
In 2013 zal het BVFschap binnen de afdeling verder worden belicht en uitgewerkt.
37
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Hoofdstuk 7: Infrastructuur
7.1 Huisvesting
In 2012 hebben we een beeld gekregen van de nieuwbouw waarvan de planning is dat we daar in 2016
intrekken. Het gebouw zal tenminste ruimte bieden aan de afdelingen Medische Microbiologie,
Klinische Genetica en de Pathologie. In 2012 is het gebouw gepresenteerd en is een voorlopig vlekkenplan
ingetekend. Op basis van deze vlekken wordt nu gekeken hoe en waar we onze processen kunnen
huisvesten.
De interne verbouwing van het huidige pand waarin de Pathologie is gehuisvest heeft in 2012 een mooie
grote uitsnijkamer opgeleverd. Een flinke verbouwing was nodig o.a. vanwege de klimaatbeheersing en de
noodzakelijke afzuiging. Eind 2012 werd de nieuwe inventaris opgeleverd en begin januari 2013 is de
nieuwe uitsnijkamer in gebruik genomen. In de nieuwe ruimte is tevens de ontvangst en dus een stuk
administratie gehuisvest en is ook hier het proces LEAN ingericht. Verder werd op het laboratorium van de
Immunodiagnostiek een ruimte verbouwd en ingericht voor de nieuwe kleurmachines die begin 2013 werden
afgeleverd.
7.2 Fotografie
Het aantal digitale micro opnamen bij de unit fotografie is iets gedaald. Toegenomen zijn dit jaar alleen de
digitale opnamen. De macroscopische en microscopische beelden welke worden gemaakt voor de
pathologie worden na bewerking door de fotografen in SymPathy geplaatst. Daarnaast wordt er regelmatig
door andere afdelingen een beroep gedaan op de fotografen. De kwaliteitsprints zijn sterk gedaald omdat
alles tegenwoordig digitaal wordt verzonden naar de opdrachtgevers. De fotografen besteedden veel tijd
aan beeldbewerking en de archivering van de beelden.
Tegenwoordig worden de röntgenopnamen digitaal opgenomen door de afdeling radiologie in
samenwerking met de fotografen. De röntgenbeelden die in het mortuarium worden gemaakt komen direct
in het IMS.
2011
2012
POLIKLINIEK
Opdrachten patiëntfotografie
Digitale opnamen
Scans
Digitale prints
-----------
-----------
PATHOLOGIE
Digitale micro-opnamen
Röntgenopnamen
Geleverde files uit archief
Scans
Digitale prints
Cd’s branden
Digitale opnamen
17.515
32
1762
5870
2388
41
8499
16.421
2
1175
4401
936
73
8595
7.3 Automatisering 2012
In 2012 is verdere uitvoering gegeven aan het in 2008 opgestelde beleidsplan en begonnen met opstellen
van het volgende, nieuwe beleidsplan automatisering van de afdeling pathologie.
Een centrale factor in dit proces is nog steeds het Pathologie Informatie Management Systeem, Sympathy.
Dit automatiseringssysteem speelt een centrale rol in de administratieve en medisch inhoudelijke
verslaglegging, maar is ook van groot belang geworden bij workflow management in de gehele afdeling
Pathologie, het beheer van de weefselbank, digitaal dicteren, digitaal aanvragen van aanvullende
bepalingen en digitale archivering van beeldmateriaal. De afdeling pathologie maakt succesvol gebruik van
38
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
spraakherkenning. In de loop van 2012 is begonnen met de interne verbouwing om tot ruimere uitsnijkamers
te komen. Begin 2013 zal de nieuwe uitsnijkamer in gebruik worden genomen en zullen de nog aanwezige
problemen bij spraakherkenning in de uitsnijkamer worden verholpen. Andere aanpassingen en
verbeteringen aan SymPathy waaronder de ‘privacy interface’ die o.a. nodig is voor de naleving van de code
goed gebruik, zijn in de nationale gebruikersraad van SymPathy evenals in de gebruikersbijeenkomst in
Stavanger op de clientwishes lijst van Tieto gekomen.
Het in 2011 gestarte CTMM project TraIT: translational research IT infrastructure (Het opzetten van een IT
infrastructuur voor translationeel onderzoek) is eind 2012 al uitgegroeid tot een consortium van 18 partners
(waaronder de meeste UMCs, KWF, Hartstichting, Philips).
Binnen het programma EVA is door de themagroep onderzoek een visie voor onderzoek binnen EVA
opgesteld en zijn daaruit requirements opgesteld welke zijn opgenomen en samengevoegd in de totale EVA
requirementlijst. Inmiddels loopt de Europese aanbesteding.
In 2012 heeft VUmc besloten mee te doen aan de pilot voor het bevolkingsonderzoek darmkanker die
vanuit RIVM geleid wordt. Het doel van de pilot is voor de geplande start van het bevolkingsonderzoek op
1 september 2013 alle noodzakelijke koppelingen voor gegevens uitwisseling te testen. Hiervoor zijn we
begonnen met het maken van de noodzakelijk aanpassingen in de systemen Clinical Assistant (MDL) en
Sympathy (Pathologie): VUmc dient te beschikken over een digitaal ordermanagement systeem en
onderzoeksresultaten dienen digitaal aangeleverd en verwerkt te kunnen worden in het centrale
screeningssysteem ColonIS van RIVM.
Zoals vorig jaar al opgemerkt zijn er nog steeds een groot aantal urgente verbeterpunten die al geruime tijd
geleden bij de ITPB waren ingediend, nog steeds wachten op ICT analyse, goedkeuring dan wel inplanning.
Dit stuurt onze planning danig in de war en frustreert klanten, c.q. aanvragers van buiten.
7.4 Apparatuur 2012
De 10 jaren apparatuur investeringskader planning Pathologie is geactualiseerd op basis van huidige
ontwikkelingen en vaststellen van prioriteiten.
In 2012 is extra aandacht is geschonken aan de voltooiing van de sneldiagnostiek investeringen.
Deze extra’s zijn eenmalig en zijn niet structureel in het investeringkader opgenomen en verwerkt.
Dit zal na afschrijving tot extra budgettaire problemen leiden medio 2020 indien er geen extra budget wordt
vrijgemaakt of toegevoegd aan het huidige kader.
Belangrijke aandachtpunten naast de genoemde sneldiagnostiek is de voltooiing van de inrichting van de
uitsnijkamer. Deze is eind 2012 afgerond.
Er is een zeer beperkt budget beschikbaar om aan alle wensen maar ook noodzakelijke investeringen te
kunnen en blijven voldoen in de toekomst Het budget is namelijk ontoereikend om alle investeren uit te
voeren, w.o. sneldiagnostiek, noodzakelijke vervangingen en investeringen voor innovatieve (translationele
complexe) diagnostiek.
De gemiddelde uitgaven per jaar liggen hoger dan de planning per jaar (10 jaar - begroting) is berekend.
In 2012 zijn de onderstaande apparaten investeringen uitgevoerd:
Apparaat
Bedrag €
Budget
Fluorescentie microscoop
ELISA washer
Tissue MIcro Arrayer
Hefwagen
Microtoom
Afzuigkast
Thermocycler
Microscoop camera
Inrichting uitsnijkamer
Bijdrage proteomics
Diepvriezer
Vibratoom
ImmunoCap 260 koppeling met Phadia
Thermobrite
54.578
15.125
73.185
8.594
31.552
5.445
6.248
5.857
268.698
56.000
10.532
21.086
7.078
7.112
VUmc
VUmc
VUmc
VUmc
VUmc
VUmc
VUmc
VUmc
VUmc
project
project
ICAR
VUmc
VUmc
39
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Chapter 8: Introduction
The research of the Department of Pathology at VU University Medical Center (VUMC) covers major topics
in Oncology, Cardiovascular diseases, Neuropathology and Immunology. Research at the Department of
Pathology is focused on translational aspects.
Mission: one stop shop for translational research, i.e., from biomarker discovery, via test development and
clinical validation to implementation.
The oncological research line has the largest volume and particularly focuses on early diagnosis and tumor
profiling. In early disease these research programmes deal with pathogenesis and prevention, and in
advanced disease the main issues are biological classification, companion diagnostics and monitoring.
Oncology topics cover cervical cancer (HPV), lung cancer, gastrointestinal cancers, lymphomas and brain
tumors. Pathology research groups constitute the largest departmental participation in the VUmc Cancer
Center Amsterdam, where there is a strong collaboration with researchers from the departments of medical
oncology, hematology, neuro-oncology and Head & Neck oncology.
The neuropathological research line focuses both on neurodegenerative diseases such as Alzheimer
disease and on white matter diseases such as Multiple sclerosis.
The main topic of the cardiovascular pathology is cardiovascular inflammation, whereas the immunology is
mainly focused on inflammatory disease profiling and immunoprofiling.
All research programmes are embedded in the respective VUmc research institutes, i.e. the VUmc Institute
for Cancer and Immunology (V-ICI), the Neuroscience Campus Amsterdam (NCA), and the Institute for
Cardiovascular Research VU (ICar-VU).
Furthermore, the research programmes participate in the Graduate School of Oncology Amsterdam (OOA),
the Amsterdam Leiden Institute for Immunology (ALIFI) and the Graduate School for Cardiovascular
Diseases Maastricht Amsterdam (CARMA). Graduate students of the department receive their training from
these graduate schools, and staff members of the department participate in courses of these graduate
schools.
40
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
8.1
Oncology
Cervical cancer
Staff
Peter Snijders PhD – program leader
Renske Steenbergen PhD – deputy program leader
Maaike Bleeker MD PhD – academic staff
Daniëlle Heideman PhD – academic staff
Folkert van Kemenade MD PhD – academic staff
Chris Meijer MD PhD – academic staff
Bart Hesselink PhD – postdoc
Saskia Wilting PhD – postdoc
Romy van Baars MD – PhD student
Mariska Bierkens MSc – PhD student
Maaike Dijkstra MD – PhD student
Jacobien van der Marel MD – PhD student
Madelief Mollers MD – PhD student
Mirthe Scherpenisse MD – PhD student
Denise Schütze MD – PhD student
Suzanne Snellenberg MD – PhD student
Margot Uijterwaal MD – PhD student
Viola Verhoef MD – PhD student
Human papillomavirus (HPV) infection and cancer
An infection with high-risk HPV is necessary, but not sufficient for malignant transformation of
epithelial cells. In vitro studies have demonstrated that progression of an hrHPV-infected cell to
an immortal and subsequent invasive phenotype results from the accumulation of specific
(epi)genetic alterations in the host cell genome. This research line aims at identifying the host
cell alterations functionally involved in HPV-mediated transformation, and subsequently
evaluating their potential value as biomarker to stratify HPV-positive women for risk of
(pre)malignant disease. Towards this aim, functional studies using in vitro model systems of HPV
transformed human keratinocytes are complemented with studies on clinically annotated
specimens of women with and without cervical disease using both genome-wide and candidate
gene approaches.
Cervical cancer development is initiated by a hrHPV infection. In the course of various projects
the impact of this finding is evaluated at the level of prevention, diagnostics, test of cure, and
prophylactic vaccination (see also www.humavac.nl). At the moment, the main focus is on the
development of primary screening algorithms for both cervical scrapings and self-collected
(cervico-)vaginal samples, using HPV testing followed by triage of HPV-positive women by
cytology, viral parameters, and/or molecular disease markers.
Human papillomavirus (HPV) infections have not only shown to be associated with cervical cancer,
but with non-cervical anogenital cancers, and HNSCC as well. However, to what extend HPV
infections are involved in carcinogenesis of these types of cancers in the Netherlands is not
completely known yet.
Publications:
13,14,18,32,33,35,36,46,47,55,57,58,61,62,63,69,70,74,77,88,89,90,91,91,102,104,105,128,138,139,153,
155,158,183,184,185,186,189,190,191,192,197,198,216,217,261,300,301
Theses: 2,5
Projects: 27,54,55,56,57,58,59,60,61,62,63,64,111,112,113,114,139
41
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Lung cancer
Staff
Daniëlle Heideman PhD – program leader
Katrien Grünberg – deputy program leader
Peter Snijders PhD – academic staff
Erik Thunnissen MD PhD – academic staff
Robert van Boerdonk MD – PhD student
Jasmijn Hubers MD – PhD student
Lise de Strooper – PhD student
Lung cancer
Lung cancer is the most common cause of cancer-related death in the western world. Research
exploring biomarkers and their possible role in early lung cancer detection, prognosis, and
prediction of response to treatment modalities is important to prevent and fight this cancer. Our
research involves aspects focusing on:
(I) Early detection of lung cancer (thema 1)
Detection of lung cancer at an early, treatable stage may confer better prognosis and decrease
mortality rates. Early detection may possibly be performed by high resolution computer
tomography (HRCT), autofluorescent bronchoscopy (AFB) and/or molecular biomarker analysis in
sputum and/or blood. In this research line, biomarker discovery is performed along the two main
histological types of lung cancer, namely squamous cell carcinoma and adenocarcinoma. We use
genome-wide approaches and clinically annotated specimens from lung cancer patients and at
risk subjects, to identify biomarkers based on genetic and epigenetic events. Further verification
and validation steps are performed with the aid of large biobanks of tissue and sputum
specimens. The ultimate goal of this research line is the development of molecular tests for early
detection and prognostication of lung cancer, applicable to lesional tissue and, ideally, to more
easily accessible materials like sputum or blood.
(II) Tumour profiling and guiding treatment with biomarkers (thema 3)
By molecular tumor profiling it is likely that biomarkers will emerge that can become novel
targets for molecular therapy and allow selecting patients who will benefit from such targeted
treatment. This research line focuses on the validation and implementation of identified markers
as companion diagnostics. An important example is EGFR mutation analysis, for which a HRMbased
technology was developed to select patients who are likely to benefit from treatment with
EGFR tyrosine kinase inhibitors. Since the arsenal of molecular markers valuable for pathology is
constantly increasing, efforts are made for the development of assays that allow analysis of
multiple genes in one assay in parallel.
Publications:
6,95,103,116,151,175,226,227,228,229,230,244,245,264,280,281,287
Thesis: 10
Projects: 24,25, 115
Colorectal and gastric cancer
Staff
Gerrit Meijer MD PhD – program leader
Remond Fijneman PhD – deputy program leader
Beatriz Pinto Morais de Carvalho PhD – deputy program leader
Jeroen Belin PhD – academic staff
Begoña Diosdado Calvo MD PhD – academic staff
Nicole van Grieken MD PhD – academic staff
Erik Hooijberg PhD – academic staff
Bauke Ylstra PhD – academic staff
Wim van Criekinge PhD – postdoc
42
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Mark van der Wiel PhD – postdoc
Georg Scheffer PhD – postdoc
Linda Bosch MSc – PhD student
Evert van den Broek MD –- PhD student
Martijn Cordes MSc – PhD student
Jeroen Goos MSc – PhD student
Florence de Groen MSc – PhD student
Josien Haan MSc – PhD student
Annemieke Hiemstra – PhD student
Oscar Krijgsman MSc – PhD student
Daoud Sie – PhD student
Ilari Scheinin MSc – PhD student
Lisette Timmer MSc – PhD student
Rinus Voorham MSc – PhD student
Secondary prevention of gastrointestinal cancer
Colorectal cancer (CRC) is the second leading cause of cancer death in the western world with over 4200
deaths per year in the Netherlands. Secondary prevention is the most realistic approach for reducing this
high number of CRC deaths. At present, options for secondary prevention include immunological fecal
occult blood testing (FIT) and endoscopic screening. FIT is easy and well tolerated, but has a low sensitivity
and specificity. Therefore, a need exists to improve the sensitive and specific CRC stool based tests, by, for
instance, incorporating molecular (DNA, RNA or protein) biomarkers. Understanding the molecular
pathology of CRC is crucial to unravel candidate molecular biomarkers. Candidate diagnostic biomarkers
have been and are being identified based on two complementary approaches, i.e. tumor profiling studies of
large collections of clinically well-characterized tumor and stool samples, and functional analysis of the
effects of candidate biomarkers on tumor biology. To this end it is investigated whether promoter
methylation, DNA copy number status, miRNA profiling, and protein detection can be used as a molecular
test in CRC population screening.
Endoscopic screening has a ±90% sensitivity for detecting colorectal adenomas, but since only 5% of all
adenomas ever progress to CRC, endoscopy has a low specificity in terms of CRC prevention. Moreover,
colonoscopy is a burdensome procedure for screenees. Therefore, a need exists for more specific, noninvasive imaging of CRC. Molecular imaging by MRI is a promising, non-invasive technique to gain
molecular information about colon tumors. To this end, we aim to identify imageable biomarkers for
adenomas at high risk of progression and CRCs.
Tumorprofiling of gastrointestinal cancer
Gastrointestinal cancer causes >25% of cancer death in the western world, with death rates of 50%
(colorectal cancer) to 80-90% (gastric and esophageal cancer). Once cancer has been diagnosed, standard
surgical and medical oncological therapy regimens are followed. For both gastric and colorectal cancer we
and others have demonstrated the existence of substantial genomic variation, which correlates to clinical
outcome. Yet, the standard therapy regimens mentioned above largely neglect the existence and relevance
of this genomic variation. (I) Gastric cancer For long, surgery has been the main treatment of gastric cancer,
but new systemic therapies are being introduced. Up until now the type of treatment largely depends on the
stage of the disease. However, our group has recently shown that gastric carcinomas are heterogeneous in
their molecular profiles depending on many patient and tumor characteristics. These differences could
explain why only approximately 30% of patients respond to chemotherapy. (II) Colorectal cancer (CRC).
CRC biologically is a heterogeneous disease, and therefore prognosis and response to chemotherapy are
highly variable. Nevertheless, most patients are treated empirically with regimens containing (oral) 5fluorouracil (5FU) formulations, usually combined with oxaliplatin or irinotecan, while novel targeted
therapies containing e.g. cetuximab or bevacizumab will be implemented shortly. For several biological
factors like microsatellite instability (MSI) and a number of chromosomal aberrations, like loss of 18q and
gain of 20q, an association with response to chemotherapy or prognosis has been determined, which
includes work of our own group.
The aim of our program is to improve outcome of gastrointestinal cancer by stratification of GI cancer
patients based on tumor profiles for optimized therapy selection.
Massively Parallel Sequencing (MPS) in translational research and molecular diagnostics
Personalized medicine will be highly dependent on genetic and genomic assays such as MPS.
Molecular features (prognostic and predictive) of a large spectrum of tumor types are being
43
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
identified, called molecular landscapes. With this project we will ‘translate’ these findings to the
benefit of the patient focusing on the spearheads of CCA / pathology and move forward the
application of MPS in (translational) cancer research and diagnostics.
Digital microscopy facility: Tumor Profiling
Histology is the backbone of oncology and many other areas of biomedical research. Yet,
standard histopathological evaluation still implies subjective and time consuming assessment of
microscopic slides. At the same time, biomedical research is witnessing a revolution in high
throughput functional assays (e.g. siRNA libraries, rescue screens) and molecular biology
(expression microarrays, arrayCGH, proteomics). Before the results of these efforts can be
translated into clinical applications, confirmation of these findings in human tumour and other
tissues, frequently by immunohistochemistry and in situ hybridization, is mandatory. To facilitate
this and to keep in pace with the high throughput methods mentioned above, an up scaling of
technology in the pathology research lab is required.
Publications:
4,5,7,27,28,29,30,37,39,40,44,47,48,51,53,54,64,71,72,73,78,79,80,84,85,97,143,144,152,157,160,166,
174,178,182,195,196,205,206,207,208,209,223,224,253,257,265,266,267,27117,202,254,270,272,283,284,
288,289,294
Thesis: 7
Projects: 19,23,28,29,30,31,32,33,34,35,36,37,38,39,40,41,42,43,44,45,46,47,48,49,50,51,52,53,
140,141,142,143,144,145
EBV related cancers
Staff
Jaap Middeldorp PhD – program leader
Michiel Pegtel PhD – deputy program leader
Astrid Greijer PhD – postdoc
Zlata Novalic – PhD student
Octavia Ramayanti – PhD student
Frederik Verweij MSc – PhD student
EBV
EBV is a human herpesvirus that can cause infectious mononucleosis (kissing disease) upon
primary infection and persists for life, hiding in memory B-cells and epithelial cells. EBV also is a
human tumor virus, involved in the pathogenesis of several lymphomas and carcinomas, such as
Burkitt Lymphoma, Hodgkin Lymphoma, certain non-Hodgkin lymphomas and lymphomas arising
in patients with defective immunity, as well as certain carcinomas, including nasopharyngeal
carcinoma and gastric carcinoma. Besides these tumors, EBV is involved in several autoimmune
diseases (e.g. Multiple Sclerosis and Systemic Lupus Erythematosus) and a number of chronic
non-malignant disease syndromes.
Our research is focussed on clarifying the role and dynamics of EBV in these disorders in order to
define molecular markers for (early) diagnosis and disease monitoring as well as defining new
strategies for treatment. For our research we collaborate in national and international networks,
actively sharing our unique reagents for diagnostic validation and therapeutic applications.
Exosomen
Cancer profiling through accessible and reliable prognostic biomarkers is paramount for early
detection, diagnosis and assessment of effective therapy. The presence of small RNAs, including
miRNAs in small vesicles (exosomes) or bound to proteins in biofluids open unique possibilities
in using circulating RNAs as 'easily accessible biomarkers'. Since a single RNA biomarker is only
in rare cases informative on the disease state and clinically relevant information maybe 'lost' in
complex clinical specimens we aim to determine clinically relevant circulating small RNA profiles
in multiple biofluids for cancer and auto-immune disease.
Our fundamental studies using viral infection as a model, lead to the first proof that small RNA
are secreted via exosomes and are functionally transferred to other cell types. Additionally we
were first to demonstrate that this occurs between living cells in humans, raising the possibility
44
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
that this method of cell-cell communication may contribute to and participate in tumorigenesis.
To extract clinically relevant information from exosomes in biofluids we perform next generation
sequencing and sophisticated computational analysis to determined which small RNAs are loaded
into exosomes and how this may be related to pathological processes such cellular
transformation and dissemination of cancer cells. The exosomal small RNAome is highly complex
and to a large degree similar, (but not identical) to the smallRNAome from the cells producing
them. We identified candidate RNA-binding proteins that may drive the incorporation of tumor
exosome associated small RNAs "TEASRs" into exosomes that may promote the oncogenic process.
Publications:
1,19,94,100,109,110,117,119,171,177,212,219,232,233,234,279,290,295,296,299,303
Thesis: 3
Projects: 65, 66, 67, 68,69,70,71,72,89,90,91,92,93
Hematopathology
Staff
Daphne de Jong MD PhD – program leader
Saskia Cillessen PhD – deputy program leader
Chris Meijer MD PhD – academic staff
Inhibition of cell death in the pathogenesis of lymphomas
Inhibition of cell death including apoptosis is a crucial step early in the pathogenesis of lymphomas because
a) dividing non-neoplastic lymphocytes have a limited lifetime and die via apoptosis and b) neoplastic cells
accumulate genetic aberrations including oncogene activations that in normal cells result in stress-induced
apoptosis.
Inhibition of cell death is not only important in the development of lymphomas but is also a major factor
causing intrinsic resistance of tumor cells to chemotherapy in chemotherapy-refractory patients. Identifying
the cell death inhibiting mechanisms in these lymphomas may allow the development of specific strategies
that neutralize these mechanisms and tailoring therapy. Our research is focused on
identification of defects in cell death pathways in Non-Hodgkin lymphomas
understanding of the mechanisms causing resistance to cell death and investigation whether these cell
death inhibiting mechanisms are related to a poor clinical response to chemotherapy
determination of optimal strategies to kill lymphoma cells by targeting specific apoptosis inhibiting
molecules or by triggering alternative pathways of cell death
predefinition of patients that will benefit of a specific therapy
predefinition of lymphomas or precursor cells which will transform to a (more aggressive) lymphoma
Diffuse large B-cell lymphoma (DLBCL)
DLBCL is the most frequent type of non-Hodgkin Lymphoma in adults. Treatment has been based
on R-CHOP for years resulting in a 5-year survival of 30-80% and 60% long-term survival. From a
biological point of view, DLBCL is a heterogeneous group of diseases in which several different
oncogenetic pathways play a role. Information on genetic and epigenetic alterations may be used
for refined classification, but increasingly so as potential tools for treatment stratification. Gene
expression profiling (GEP) studies have revealed a major dichotomy in germinal center B-cell like
(GCB) and activated B-cell like (ABC). Both classes are characterized by various molecular
alterations that are enriched, but not unique to these classes. Moreover, next-generation
sequencing results revealed also classes of alterations that are relatively independent on the
GCB/ABC dichotomy. The availability of newly developed compounds brings targeted treatment
based on the specific driving alterations in DLBCL within reach. To play a major competitive role
in this field, it is of utmost importance to combine forces in the Netherlands, to focus on
activities in specific niches and to engage in strategic international collaborations.
Follicular lymphoma (FL)
FL is the prototypical indolent B-cell lymphoma and thereby a model for a larger group of
lymphoid diseases. Little is known about the early phases of oncogenesis in FL and early
interactions between B-cells and their immune microenvironment with the rationale to direct
treatment towards eradication of tumor stem cells and thereby at last be able to find a cure of
the disease instead of the current best aim of long-term progression-free survival. The
45
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
delineation of the disease and characterisation of mimickers may help to support patient
selection for such programs. In view of the generally very good prognosis, the currently available
potential prognostic and predictive markers can only be explored and validated in very large
cohorts. Also in this field, (international) collaboration is therefore essential.
Publications:
134
Projects: 20, 21
Melanoma
Staff
Wolter Mooi MD PhD – program leader
Daniél Peeper – academic staff
Towards improved melanoma treatment: gene identification, in vivo modeling and drug
target discovery
Melanoma is amongst the most aggressive malignancies occurring in man, posing a substantial
threat to the patient even when the primary tumor has reached a thickness of only a few
millimeters. The presence of distant metastasis is associated with a grim prognosis, since none
of the currently used systemic therapies offers a chance of cure. About half of patients succumb
to tumor metastasis when the thickness of the primary is 4 mm. As melanoma shows a
disconcertingly rapid increase in incidence too, there is an urgent need to improve treatment.
Melanocytic nevus (mole) is a very common, small, benign tumor of cutaneous melanocytes.
Most arise in childhood and adolescence. Nevi typically show little proliferative activity and are
the benign counterparts of malignant melanoma. Their oncological importance is twofold:
melanocytic nevi may give rise to melanoma, and secondly, some nevi are difficult or impossible
to distinguish with certainty from melanoma and vice versa. At present, key questions are what
genetic factors contribute to development and proliferative standstill of nevi, as well as to
melanoma development and progression, and which melanoma factors (or pathways) correspond
to druggable targets for therapeutic intervention. We have therefore developed three core
objectives: • Identification, validation, function and molecular mechanism of (epi-) genetic
events causing nevogenesis. • Function-based genome-wide identification of melanomasusceptibility
genes.
Publications:
112,246,286
Projects: 73, 84,85,86,87,88
Brain tumors
Staff
Pieter Wesseling MD PhD – program leader
Paul van der Valk MD PhD – deputy program leader
Hinke van Thuijl MSc – PhD student
Neurooncology
Primary tumors of the Central Nervous System (CNS) are relatively rare, but many of these tumors (esp.
glial neoplasms) are so far incurable and carry a high disease burden (morbidity, mortality). These tumours
thus represent a dreadful example of an 'unmet clinical need'. Recently, CNS tumors were designated as
one of the five 'top-priority cancer types' in the Oncology Institute of the VUmc. Further elucidation of
themolecular background of these neoplasms will contribute to the identification of targets for improving
therapeutic efficacy in patients carrying these tumors. To contribute to this goal, the Neuro-oncology
Research Group (NRG) was established in the VUmc about a five years ago by the Dept. of Neurosurgery
(prof. dr. W.P. Vandertop; co-directors of the NRG at present dr. T Würdinger / dr. D. Noske). Soon after,
different other disciplines of the VUmc started to structurally participate in the NRG (esp. PediatricOncology,
Medical Oncology, Neurology). In Nov. 2010 prof. dr. P. Wesseling was appointed at the Dept. of Pathology
46
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
of the VUmc as neuropathologist with special focus on neuro-oncology, also with the purpose to act as a key
member of the NRG.
Publications:
45,65,101,111,120,149,188,215,225,289
Theses: 1
Projects: 127,128,129,130,131,132,133,134,135,136,137,138
Head- and neck cancer
Staff
Elisabeth Bloemena MD PhD – program leader
Prof.dr. I. van der Waal – academic staff
Heinze Matse – PhD student
Salivary gland tumors
Salivary gland tumors are a very heterogeneous group of tumors. The most recent WHO
classification recognizes more than 40 different subtypes. These tumors are relatively rare with
an incidence of 1-10 cases per 100,000 population. Although most tumors are benign, ca 5% of
these tumors recur, posing considerable problems in clinical management. Until now, little is
known about the oncogenesis of these tumors, and the characteristics associated with prognosis.
The aim of this research line to improve classification of salivary gland tumors and to develop
markers useful for prognostication.
Head and neck tumors
Running projects:
1. Molecular markers as predictors for recurrence and metastases
2. HPV in oropharyngeal carcinomas
Human papillomavirus (HPV) infections have not only shown to be associated with cervical cancer,
but also with HNSCC. However, to what extend HPV infections are involved in carcinogenesis of
this type of cancer in the Netherlands is not completely known yet.
3. Sentinel node concept in head and neck tumors
The chance of presence of a metastases in a clinically N0 neck is 25-30%. Using ultrasound
guided fine needle aspiration cytology a number of clinically undetected metastases can be
detected. The concept of sentinel node biopsy in T1-T2 oral cancers has been investigated in a
multicentre EORTC trial.
4. Characterization of (pre)malignant lesions of head and neck tumors
Leuko(erythro)plakia is a potentially malignant condition with an annual transformation rate of 12%. At present, no firm predictors of malignant transformation are known. Moreover, the effects
of different treatment modalities are not very well established.
5. Odontogenic tumors: pathology, epidemiology and treatment.
Periimplantitis and implant loss after irradiation
In HNSCC patients with postoperative irradiation, 50% of patients fail after oral rehabilitation with periimplantitis This project aims to investigate the factors that determine this, both at the level of
theinflammatory response in the mucosa and at the level of bone metabolism.
Placing dental implants in previously irradiated tissue is a clinical challenge: peri-implantitis and
osteoradionecrosis (ORN) are frequently observed, resulting in implant loss in up to 22% of patients.
Osteoradionecrosis is a severe complication from radiotherapy resulting in substantial morbidity, in
advanced cases, large recontructive surgical procedures are needed to maintain oral function.This study
aims to investigate the process of irradiation-induced changes in jaw bone and oral (sub)mucosa on
molecular and cellular level. By investigating the pathophysiological processes in the tissues, we hope to
discover patterns that can be used to predict future peri-implantitis, implant loss and ORN.
Publications:
43,86,92,93,96,106,107,121,125,126,136,137,141,168,240,293
Projects: 7,8,9,10,11,12,13,14,15,16
47
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
8.2
Neuropathology
Neurodegenerative disorders
Staff
Annemieke Rozemuller MD PhD – program leader
Saskia M. van der Vies PhD – deputy program leader
Jeroen Hoozemans PhD – postdoc
Anna Carrano MSc – PhD student
Ienas Idriss MSc – PhD student
David Hondius MSc – PhD student MSc
Hripsime Snkhchyan MSc – PhD student MSc
There is a clinical need for early diagnosis and (timely) treatment of neurodegenerative diseases to improve
the patient’s well fare and disease management. Both diagnosis and treatment require (more) knowledge of
dysregulated molecular and cellular processes in the brain such as protein misfolding and disturbed
proteostasis, which are both key events in many neurodegenerative disorders. In general, protein
aggregates and inclusion in Alzheimer's disease (AD) are composed of either Amyloid-beta or tau, in
Parkinson's disease (PD) and dementia with Lewy bodies (DLB) of alpha-synuclein, in Creutzfeldt-Jakob
disease (CJD) of prion protein and in frontotemporal lobar degenerations (FTLD) of tau, TDP-43, Fus and/or
ubiquitin. Mixed pathology is also common. Genetic and environmental factors responsible for protein
misfolding and formation of these aggregates vary between disorders. Age remains a universal risk factor
and age-associated
decline in proteostasis, enables disease-linked proteins to adopt aberrant tertiary structures that accumulate
as higher-ordered aggregates, and cause a myriad of cellular dysfunctions and neuronal death. In addition,
neuroinflammation and vascular factors play an essential central role in the build-up of protein aggregates
and neurodegeneration in the brain. The future resolution of molecular pathogenesis and subsequent
diagnostics and therapeutics will depend on systematic analysis of human brain tissue.
Publications:
3,41,52,60,67,82,83,87,113,114,115,123,159,161,167,180,193,201,210,236,237,247,297,298
Thesis: 6
Projects: 26,94,95,96,97,125,126
White matter disorders
Staff
Paul van der Valk MD PhD – program leader
Sandra Amor PhD – deputy program leader
Peter van den Elsen PhD - academic staff
Baukje van der Star – PhD student
Laura Peferoen – PhD student
Philip Nijland – PhD student
Multiple Sclerosis
MS is a central nervous system disease, characterized by demyelination, neurodegeneration and a
varying degree of inflammation that may be primary or occur secondary to myelin damage. The
long held belief that MS is an autoimmune disease in which the peripheral immune system attacks
CNS-antigens is gradually being challenged and the possibility that processes indigenous to the
CNS trigger disease is increasingly gaining attention. This research line is directed at elucidating
the pathogenic mechanisms underlying both white and gray matter lesions in MS.
Topics:
a) role of inflammation (inside the brain compartment and the meninges) and the potential role of
48
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Epstein-Barr virus in induction of the immune response (L. Peferoen, OIO).
b) differences in the pathology of gray versus white matter lesions including the hypothalamus,
hippocampus, spinal cord and the pathological characterization of abnormalities seen on MRI
scans (E.-J.Kooi, OIO).
c) role of the mitochondrion as a cause of primary or secondary neurodegeneration
(M. Witte, OIO, PhD 2012).
d) characterization of a potentially very early lesion in the disease process, the preactive lesion
(S. Singh, L. Peferoen; OIO’s).
e) aspects of remyelination in MS and the cuprizone model (M. Kipp, MD, PhD)
f) role of autoimmunity to neuronal antigens in MS (B.v.d. Star, OIO)
g) characterization of innate immune responses in MS (D.Vogel, OIO)
To examine the mechanisms underlying these aspects of pathology we have implemented animal
models of MS and have established in vitro human CNS cultures
These models in conjunction with neuropathological studies of MS allow translation to the clinic.
Congenital White Matter Disease
There is a large number of congenital diseases, characterized by abnormal myelination, all rare.
Prof. M. van der Knaap (VUmc) has a unique expertise in this field and has characterized at least 2
“new” disease entities. The pathological characterization of these has been the project of P. van
der Voorn. The genes for these diseases have been characterized and as a follow-up of an NWO
project (conditional) knock-out mice for these genes have been generated. The characterization of
the pathology of these mice, spontaneous and after interventions is the subject of a project (M.
Bugiani). This project is directed by Prof. van der Knaap, with M. Bugiani as an AGIKO positioned
at the department of Pathology. The knock-out mice of the genes of 2 of these diseases took a
long time to materialize, but very recently they came into being and M. Bugiani will now start
characterizing them.
Publications:
2,8,9,10,11,12,15,16,20,21,22,23,25,49,118,122,129,130,131,132,133,136,140,156,169,176,203,204,231,
248,249,250,251,255,256,259,260,262,263,282,291,292,302
Thesis: 12
Projects: 1,2,3,4,5,6,22,116
8.3
Cardiovascular pathology
Cardiovascular inflammation
Staff
Hans Niessen MD PhD – program leader
Paul Krijnen MD PhD – deputy program leader
Frank van der Goot – PhD student
Nynke Hahn MD – PhD student
Inflammation in the cardiovascular system
Inflammation of the cardiovascular system is a central denominator in cardiovascular disease. It
not only is the cause of cardiovascular disease in general, but at the same time it is propagated
by the disease itself and/or therapeutical intervention. As such inflammatory mediators form
diagnostic and prognostic biomarkers for the disease process and therapeutical interventions.
We are studying this at the level of
- bloodvessels (venous bypass graft failure, aortic valve disease, wound healing, diabetes,
pulmonary vasculature in PH)
- ischemia and/or myocarditis (infectious and non-infectious)
Our aims are to get insight in the pathophysiology of (cardiovascular, pulm. vascular)
inflammation, to develop diagnostic and prognostic biomarkers (inflammatory mediators) end to
develop biomarkers to evaluate new therapies.
Therefore we evaluate inflammatory mediators in cardiovascular and pulmonary vascular disease
49
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
as putative new biomarkers in human and animal tissue banks, we study their mechanisms of
binding and activation on/in endothelial cells, smooth muscle cells and cardiomyocytes and we
evaluate inhibitors of these mediators as proof-of-principle in animal models.
Publications:
24,26,59,68,75,76,81,98,145,146,150,164,187,211,213,214,253,258
Theses: 8,11
Projects: 74,75,76,77,78,79,80,81,82,83
8.4
Immunology
Immunoprofiling
Staff
Mary von Blomberg PhD – program leader
Ingrid van Hoogstraten PhD – deputy program leader
Hetty Bontkes PhD – academic staff
Kyra Gelderman PhD – academic staff
Rik Scheper PhD – academic staff
Sascha Gross – PhD student
Immunoprofiling in chronic inflammatory disease: coeliac disease (CD)
Refractory celiac disease (RCD) and enteropathy associated T cell lymphoma (EATL) are life
threatening complications of CD and occur preferably in patients diagnosed in adulthood. In
addition, following a life-long gluten-free diet puts a burden on quality of life for a relatively large
patient group (CD incidence ~ 1-1,5%). Early identification of the risk for developing CD, RCD and
EATL is therefore essential and requires adequate diagnostic/prognostic tests.
Aim:
to develop adequate tests for
- identification of risk for CD / early diagnosis of CD
- identification of risk for RCD (monitoring of CD)
- identification of risk for EATL (monitoring of RCD)
- identification of non-celiac gluten sensitivity
- identification of Horse celiac disease
to build a (R)CD biobank
Immunoprofiling in chronic inflammatory disease: inflammatory bowel disease (IBD)
Biologic agents such as monoclonal antibodies targeting tumour necrosis factor (TNF)-α have
proven to be effective in the management of IBD. Unfortunately this treatment is very expensive
while not all patients respond and severe side effects can occur.
Aim:
To develop adequate tests for
- identification of local biomarkers predicting mucosal healing/efficacy of anti-TNF therapy.
Immunoprofiling in chronic inflammatory disease: contact allergy
Since In vivo skin tests often fail to reflect local and systemic pathology due to oral metal exposure
(Ni, Pd, Co, Cr, Hg, Au and Mo), new diagnostic tests are required.
Aim:
to develop new diagnostic tests
- for metal allergy as well as for other T cell mediated allergies
- for immune alarming effects of metals in relation to allergenicity and AID.
Publications:
31,38,42,56,99,135,147,148,162,163,170,173,194,199,200,220,221,235,238,239,241,242,243,269,274
Theses: 4,9
Projects: 17,18,98,99,100,101,102,103,104,105,106,107,108,109,110
50
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Inflammatory disease profiling
Staff
Cor Verweij PhD – program leader
Saskia Stahlecker-Vosslamber MSc – deputy program leader
Angela Oostlander PhD – postdoc
Marjolein Blits MSc – PhD student
Tamara de Jong – PhD student
Joyce Lübbers MSc – PhD student
Sander de Ridder MSc – PhD student
Senay Ozturk MSc – PhD student
Chronic inflammatory diseases like rheumatoid arthritis (RA) and multiple sclerosis are heterogeneous
disorders leading to disability and serious loss of quality of life. Currently, no curative treatment is available,
and patients are subjected to a prolonged course of treatment. Because of the high specificity and limited
side effects, application of targeted therapies using various biologics is rapidly changing the outcome of RA.
Evidence is accumulating that postponing the onset and, in established disease, drug free remission may be
achieved if effective treatments are started in a timely manner. Despite the availability of highly effective
treatment options, the inter-individual variation in the onset, course of disease progression, and response to
therapy, makes treatment of chronic inflammatory diseases difficult. Timing of effective treatment is
essential for the final outcome and for prevention and retardation of tissue degeneration. Clinical balancing
between applying timely and effective treatment but preventing unnecessary ineffective, costly, and
potentially aggressive treatment is at present one of the main challenges in disease management. Hence,
the ability to reach a timely outcome in preclinical and early disease, and to predict response are currently
unmet needs in effective disease management of RA patients.
We hypothesize that insight in molecular and inflammatory pathways driving chronic inflammatory diseases
allows biomarker discovery and development, which will enable tailored approaches to treatment. The
overall goal of this research program is to generate tools and prediction rules for decision making in clinical
practice to start or adapt effective therapy, at the time when possible preventive opportunities exist, at
diagnosis and at the moment of treatment. Therefore we will transform knowledge from molecular and
immunological research to the benefit of effective treatment and eventually prevent and cure disease.
Publications:
181,273,275,276,277,278,285
Projects:117,118,119,120,121,122,123,124
Miscalleneous publications
34,50,66,92,93,108,124,127,142,154,165,172,179,218,222,252,268
8.5
Publications
Reference List
1. Adham M, Kurniawan AN, Muhtadi AI, Roezin A, Hermani B, Gondhowiardjo S, et al.
Nasopharyngeal carcinoma in Indonesia: epidemiology, incidence,signs, and symptoms at
presentation. Chinese journal of cancer 2012;31(4):185-96.
2. Al-Izki S, Pryce G, O'Neill JK, Butter C, Giovannoni G, Amor S, et al. Practical Guide to the Mouse
Induction of Relapsing Progressive Experimental Autoimmune Encephalomyelitis in the Biozzi ABH.
Multiple Sclerosis and Related Disorders 2012;1(1):29-38.
3. Alafuzoff I, Gelpi E, Al-Sarraj S, Arzberger T, Attems J, Bodi I, et al. The need to unify
neuropathological assessments of vascular alterations in the ageing brain Multicentre survey by the
BrainNet Europe consortium. EXP GERONTOL 2012;47(11):825-33.
51
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
4. Alexiusdottir KK, Moller PH, Snäbjörnsson P, Jonasson L, Olafsdottir EJ, Bjornsson ES, et al.
Association of symptoms of colon cancer patients with tumor location and TNM tumor stage.
SCAND J GASTROENTERO 2012;47(7):795-801.
5. Allison J, Meijer GA. Colonic Polyps: The Harm of Overdiagnosis. Practical gastroenterology
2012;36(11):25-38.
6. Aman J, Thunnissen FBJM, Paul MA, van Nieuw amerongen GP, Vonk Noordegraaf A. Successful
Treatment of Diffuse Pulmonary Lymphangiomatosis With Bevacizumab. ANN INTERN MED
2012;156(11):839-40.
7. Ameziane N, Sie DLS, Dentro S, Ariyurek Y, Kerkhoven L, Joenje H, et al. Diagnosis of fanconi
anemia: mutation analysis by next-generation sequencing. Anemia 2012;2012.
8. Amor S, Baker D. Checklist for reporting and reviewing studies of experimental animal models of
multiple sclerosis and related disorders. Multiple Sclerosis and Related Disorders 2012;1(1):111-5.
9. Amor S, Baker D. Experimental autoimmune encephalomyelitis. Atkins G, Amor S, Fletcher JM,
Mills KHG, editors. The Biology of Multiple Sclerosis. 35-61. 2012. New York, USA, Cambridge
University Press. Ref Type: Book Chapter
10. Amor S, van der Valk P. Neuropathology of multiple sclerosis. Atkins G, Amor S, Fletcher JM, Mills
KHG, editors. The Biology of Multiple Sclerosis. 11-34. 2012. New York, USA, Cambridge
University Press. Ref Type: Book Chapter
11. Amor S, van der Valk P. Pathophysiology of multiple sclerosis. Dobson R, Giovannoni G, editors.
Multiple Sclerosis: Visual Guide for Clinicians. 39. 2012. Oxford, UK, Clinical Publishing. Ref Type:
Book Chapter
12. Amor S, van Noort JM. Multiple Sclerosis - The Facts. 2012. Oxford University press.Ref Type:
Book, Whole
13. Arbyn M, Ronco G, Anttila A, Meijer CJLM, Poljak M, Ogilvie G, et al. Evidence regarding human
papillomavirus testing in secondary prevention of cervical cancer. Vaccine 2012;30(Suppl 5):F88F99.
14. Aruhuri B, Tarivonda L, Tenet V, Sinha R, Snijders PJF, Clifford G, et al. Prevalence of Cervical
Human Papillomavirus (HPV) Infection in Vanuatu. Cancer Prevention Research 2012;5(5):746-53.
15. Atkins G, Amor S, Fletcher JM, Mills KHG. The Biology of Multiple Sclerosis. 2012. Cambridge,
Cambridge University Press.Ref Type: Book, Whole
16. Atkins G, Mills KHG, van der Valk P, Amor S. Conclusion and future directions. Atkins G, Amor S,
Fletcher JM, Mills KHG, editors. The Biology of Multiple Sclerosis. 122. 2012. Ref Type: Book
Chapter
17. Baan B, Dihal AA, Hoff E, Bos CL, Voorneveld PW, Koelink PJ, et al. 5-aminosalicylic acid inhibits
cell cycle progression in a phospholipase D dependent manner in colorectal cancer. Gut
2012;61(12):1708-15.
18. Backes DM, Bleeker MCG, Meijer CJLM, Hudgens MG, Agot K, Bailey RC, et al. Male circumcision
is associated with a lower prevalence of human papillomavirus-associated penile lesions among
Kenyan men. INT J CANCER 2012;130(8):1888-97.
19. Baglio SR, Pegtel DM, Baldini N. Mesenchymal stem cell secreted vesicles provide novel
opportunities in (stem) cell-free therapy. Front Physiol 2012;3.
20. Baker D, Amor S. Editorial: multiple sclerosis - from bench to bedside. CNS Neurol Disord Drug
Targets 2012;11(5):495-6.
52
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
21. Baker D, Amor S. Multiple Sclerosis - From Bench to Bedside. CNS Neurol Disord Drug Targets
2012;11(5):495-6.
22. Baker D, Amor S. Publication guidelines for refereeing and reporting on animal use in experimental
autoimmune encephalomyelitis. J NEUROIMMUNOL 2012;242(1-2):78-83.
23. Baker D, Lidster K, Sottomayor A, Amor S. Research-reporting standards fall short. Nature
2012;492(7427):41.
24. Bangsgaard N, Houtkamp M, Schuurhuis DH, Parren PWHI, Baadsgaard O, Niessen HWM, et al.
Neutralization of IL-8 Prevents the Induction of Dermatologic Adverse Events Associated with the
Inhibition of Epidermal Growth Factor Receptor. PLoS ONE 2012;7(6).
25. Bauer NM, Moos C, van Horssen J, Witte ME, van der Valk P, Altenhein B, et al. Myelin Basic
Protein synthesis is regulated by small non-coding RNA 715. EMBO REP 2012;13(9):827-34.
26. Begieneman MPV, Kubat B, Ulrich M, Hahn NE, Stumpf-Stolker Y, Tempelaars M, et al. Prolonged
C1 Inhibitor Administration Improves Local Healing of Burn Wounds and Reduces Myocardial
Inflammation in a Rat Burn Wound Model. Journal of Burn Care and Research 2012;33(4):544-51.
27. Belien JAM, Wouterlood FG. Confocal Laser Scanning: of Instrument, Computer Processing, and
Men. Wouterlood FG, editor. Cellular Imaging Techniques for Neuroscience and Beyond. 1-34.
2012. Academic Press. Ref Type: Book Chapter
28. Belt EJTH, Brosens RPM, van Diemen PM, Bril H, Tijssen M, van Essen HFB, et al. Cell Cycle
Proteins Predict Recurrence in Stage II and III Colon Cancer. ANN SURG ONCOL 2012;19(Suppl
3):682-92.
29. Belt EJTH, Stockmann HBAC, Abis GSA, Boer JM, de Klerk ESM, van Egmond M, et al. PeriOperative Bowel Perforation in Early Stage Colon Cancer is Associated with an Adverse
Oncological Outcome. Journal of gastrointestinal surgery 2012;16(12):2260-6.
30. Belt EJTH, te Velde EA, Krijgsman O, Brosens RPM, Tijssen M, Stockmann HBAC, et al. High
Lymph Node Yield is Related to Microsatellite Instability in Colon Cancer. EJSO-EUR J SURG ONC
2012;19(4):1222-30.
31. Bernardo D, Pena AS. Developing strategies to improve the quality of life of patients with gluten
intolerance in patients with and without coeliac disease. Eur J Intern Med 2012;23(1):6-8.
32. Bierkens M, Wilting SM, van Wieringen WN, van de Wiel M, Ylstra B, Meijer CJLM, et al. HPV typerelated chromosomal profiles in high-grade cervical intraepithelial neoplasia. BMC Cancer 2012;12.
33. Bierkens M, Wilting SM, van Wieringen WN, van Kemenade FJ, Bleeker MCG, Jordanova ES, et al.
Chromosomal profiles of high-grade cervical intraepithelial neoplasia relate to duration of preceding
high-risk human papillomavirus infection. INT J CANCER 2012;131(4):E579-E585.
34. Bijnsdorp IV, Rozendaal L, van Moorselaar RJA, Geldof AA. A predictive role for noncancerous
prostate cells: low connexin-26 expression in radical prostatectomy tissues predicts metastasis.
BRIT J CANCER 2012;107(12):1963-8.
35. Bleeker MCG, Heideman DAM, Snijders PJF, Horenblas S, Meijer CJLM. Epidemiology and
Etiology of Penile Cancer. Muneer A, Arya M, Horenblas S, editors. Textbook of Penile Cancer. 111. 2012. Springer. Ref Type: Book Chapter
36. Bleeker MCG, Meijer CJLM, Berkhof J. Follow-up after treatment for cervical intraepithelial
neoplasia. BRIT MED J 2012;345.
37. Bögels M, Braster R, Nijland PG, Gül N, van de Luijtgaarden W, Fijneman RJA, et al. Carcinoma
origin dictates differential skewing of monocyte function. Oncoimmunology 2012;1(6):798-809.
53
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
38. Bontkes HJ, Ruben JM, Alhan C, Westers TM, Ossenkoppele GJ, van de Loosdrecht AA.
Azacitidine differentially affects CD4(pos) T-cell polarization in vitro and in vivo in high risk
myelodysplastic syndromes. LEUKEMIA RES 2012;36(7):921-30.
39. Bosch LJW, Mongera S, Terhaar sive Droste JS, Oort FA, van Turenhout ST, Penning MT, et al.
Analytical sensitivity and stability of DNA methylation testing in stool samples for colorectal cancer
detection. CELL ONCOL 2012;35(4):309-15.
40. Bosch LJW, Oort FA, Neerincx M, Khalid-de Bakker CA, Terhaar sive Droste JS, Melotte V, et al.
DNA methylation of phosphatase and actin regulator 3 detects colorectal cancer in stool and
complements FIT. Cancer Prevention Research 2012;5(3):464-72.
41. Bratosiewicz-Wasik J, Smolen-Dzirba J, Rozemuller AJM, Jansen C, Spliet W, Jansen GH, et al.
Association between the PRNP 1368 polymorphism and the occurrence of sporadic CreutzfeldtJakob disease. Prion 2012;6(4):413-6.
42. Broers CJM, Gemke RJBJ, Weijerman ME, Kuik DJ, van Hoogstraten IMW, van Furth AM.
Frequency of lower respiratory tract infections in relation to adaptive immunity in children with Down
syndrome compared to their healthy siblings. ACTA PAEDIATR 2012;101(8):862-7.
43. Brouns EREA, Bloemena E, Belien JAM, Broeckaert MAM, Aartman IHA, van der Waal I. DNA
ploidy measurement in oral leukoplakia: Different results between flow and image cytometry. ORAL
ONCOL 2012;48(7):636-40.
44. Buffart TE, Carvalho B, van Grieken NCT, van Wieringen WN, Tijssen M, Kranenbarg EMK, et al.
Losses of Chromosome 5q and 14q Are Associated with Favorable Clinical Outcome of Patients
with Gastric Cancer. ONCOLOGIST 2012;17(5):653-62.
45. Buis DR, van der Valk P, de Witt Hamer PC. Subcutaneous tumor seeding after biopsy in
gliomatosis cerebri. J NEURO-ONCOL 2012;106(2):431-5.
46. Busard MPH, Mijatovic V, Lüchinger AM, Bleeker MCG, van den Pieters-van den Bos, Schats R, et
al. MR imaging of bladder endometriosis and its relationship with the anterior uterine wall:
Experience in a tertiary referral centre. EUR J RADIOL 2012;81(9):2106-11.
47. Busard MPH, Pieters-van den Bos IC, Mijatovic V, van Kuijk C, Bleeker MCG, van Waesberghe
JHTM. Evaluation of MR diffusion-weighted imaging in differentiating endometriosis infiltrating the
bowel from colorectal carcinoma. EUR J RADIOL 2012;81(6):1376-80.
48. Busard MPH, van der Houwen LEE, Bleeker MCG, van den Pieters-van den Bos, Cuesta MA, van
Kuijk C, et al. Deep infiltrating endometriosis of the bowel: MR imaging as a method to predict
muscular invasion. Abdominal Imaging 2012;37(4):549-57.
49. Buschmann JP, Berger K, Awad H, Clarner T, Beyer C, Kipp M. Inflammatory Response and
Chemokine Expression in the White Matter Corpus Callosum and Gray Matter Cortex Region During
Cuprizone-Induced Demyelination. J MOL NEUROSCI 2012;48(1):66-76.
50. Canet MJ, Hardwick RN, Lake AD, Kopplin MJ, Scheffer GL, Klimecki WT, et al. Altered arsenic
disposition in experimental nonalcoholic Fatty liver disease. DRUG METAB DISPOS
2012;40(9):1817-24.
51. Capelle LG, den Hoed CM, de Vries AC, Biermann K, Casparie MK, Meijer GA, et al. Premalignant
gastric lesions in patients with gastric mucosa-associated lymphoid tissue lymphoma and
metachronous gastric adenocarcinoma: a case–control study. EUR J GASTROEN HEPAT
2012;24(1):42-7.
52. Carrano A, Hoozemans JJM, van der Vies SM, van Horssen J, de Vries HE, Rozemuller JM.
Neuroinflammation and Blood-Brain Barrier Changes in Capillary Amyloid Angiopathy.
Neurodegenerative Diseases 2012;10(1-4):329-31.
54
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
53. Carvalho B, Sillars-Hardebol AH, Postma C, Mongera S, Terhaar sive Droste JS, Obulkasim A, et
al. Colorectal adenoma to carcinoma progression is accompanied by changes in gene expression
associated with ageing, chromosomal instability, and fatty acid metabolism. CELL ONCOL
2012;35(1):53-63.
54. Carvalho J, van Grieken NCT, Pereira PM, Sousa S, Tijssen M, Buffart TE, et al. Lack of microRNA101 causes E-cadherin functional deregulation through EZH2 up-regulation in intestinal gastric
cancer. J PATHOL 2012;228(1):31-44.
55. Castellsague X, Diaz M, Vaccarella S, de Sanjose S, Munoz N, Herrero R, et al. Intrauterine Device
Use, Cervical Infection With Human Papillomavirus, and Risk of Cervical Cancer: A Pooled Analysis
of 26 Epidemiological Studies. OBSTET GYNECOL SURV 2012;67(6):353-5.
56. Cazander G, Schreurs MWJ, Renwarin L, Dorresteijn C, Hamann D, Jukema GN. Maggot
excretions affect the human complement system. WOUND REPAIR REGEN 2012;20(6):879-86.
57. Cibula D, bu-Rustum NR, Dusek L, Slama J, Zikan M, Zaal A, et al. Bilateral ultrastaging of sentinel
lymph node in cervical cancer: Lowering the false-negative rate and improving the detection of
micrometastasis. GYNECOL ONCOL 2012;127(3):462-6.
58. Cibula D, bu-Rustum NR, Dusek L, Zikán M, Zaal A, Kenter GG, et al. Prognostic significance of
low volume sentinel lymph node disease in early-stage cervical cancer. GYNECOL ONCOL
2012;124(3):496-501.
59. Clarner T, Diederichs F, Berger K, Denecke B, Gan L, van der Valk P, et al. Myelin debris regulates
inflammatory responses in an experimental demyelination animal model and multiple sclerosis
lesions. Glia 2012;60(10):1468-80.
60. Coras R, de Boer OJ, Armstrong D, Becker A, Jacques TS, Miyata H, et al. Good interobserver and
intraobserver agreement in the evaluation of the new ILAE classification of focal cortical dysplasias.
Epilepsia 2012;53(8):1341-8.
61. Cornet I, Gheit T, Franceschi S, Vignat J, Burk RD, Sylla BS, et al. Human Papillomavirus Type 16
Genetic Variants: Phylogeny and Classification Based on E6 and LCR. J VIROL 2012;86(12):685561.
62. Coupé VMH, Bogaards JA, Meijer CJLM, Berkhof J. Impact of vaccine protection against multiple
HPV types on the cost-effectiveness of cervical screening. Vaccine 2012;30(10):1813-22.
63. Cuzick J, Bergeron C, Doeberitz MV, Gravitt P, Jeronimo J, Lorincz AT, et al. New Technologies
and Procedures for Cervical Cancer Screening. Vaccine 2012;30:F107-F116.
64. de Cuba EMV, Kwakman R, van Egmond M, Bosch LJW, Bonjer HJ, Meijer GA, et al.
Understanding molecular mechanisms in peritoneal dissemination of colorectal cancer. VIRCHOWS
ARCH 2012;461(3):231-43.
65. de Graaf P, Pouwels PJW, Rodjan F, Moll AC, Imhof S, Knol DL, et al. Single-Shot Turbo Spin-Echo
Diffusion-Weighted Imaging for Retinoblastoma: Initial Experience. AM J NEURORADIOL
2012;33(1):110-8.
66. de Groot-van der Mooren, Haak MC, Lakeman P, Cohen-Overbeek TE, van der Voorn JP,
Bretschneider JH, et al. Tracheal agenesis: approach towards this severe diagnosis. Case report
and review of the literature. EUR J PEDIATR 2012;171(3):425-31.
67. de Kimpe L, Bennis A, Zwart R, van Haastert ES, Hoozemans JJM, Scheper W. Disturbed Ca2+
Homeostasis Increases Glutaminyl Cyclase Expression; Connecting Two Early Pathogenic Events
in Alzheimer's Disease In Vitro. PLoS ONE 2012;7(9):e44674.
55
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
68. de Vries MR, Niessen HWM, Lowik CWGM, Hamming JF, Jukema JW, Quax PHA. Plaque Rupture
Complications in Murine Atherosclerotic Vein Grafts Can Be Prevented by TIMP-1 Overexpression.
PLoS ONE 2012;7(10).
69. de Vuyst H, Mugo NR, Chung MH, McKenzie KP, Nyongesa-Malava E, Tenet V, et al. Prevalence
and determinants of human papillomavirus infection and cervical lesions in HIV-positive women in
Kenya. BRIT J CANCER 2012;107(9):1624-30.
70. de Vuyst H, Ndirangu G, Moodley M, Tenet V, Estambale B, Meijer CJLM, et al. Prevalence of
human papillomavirus in women with invasive cervical carcinoma by HIV status in Kenya and South
Africa. INT J CANCER 2012;131(4):949-55.
71. de Weger VA, Turksma AW, Voorham QJM, Euler Z, Bril H, van den Eertwegh AJM, et al. Clinical
effects of Adjuvant Active Specific Immunotherapy differ between Patients with Microsatellite Stable
and Microsatellite Instable Colon Cancer. CLIN CANCER RES 2011;18(3):882-9.
72. de Wijkerslooth TR, Stoop EM, Bossuyt PM, Meijer GA, van Ballegooijen M, van Roon AHC, et al.
Immunochemical Fecal Occult Blood Testing Is Equally Sensitive for Proximal and Distal Advanced
Neoplasia. AM J GASTROENTEROL 2012;107(10):1570-8.
73. de Wit M, Jimenez CR, Carvalho B, Belien JAM, Delis-van Diemen PM, Mongera S, et al. Cell
surface proteomics identifies glucose transporter type 1 and prion protein as candidate biomarkers
for colorectal adenoma-to-carcinoma progression. Gut 2012;61(6):855-64.
74. Del Pino M, Bleeker MCG, Quint WG, Snijders PJF, Meijer CJLM, Steenbergen RDM.
Comprehensive analysis of human papillomavirus prevalence and the potential role of low-risk types
in verrucous carcinoma. MODERN PATHOL 2012;25(10):1354-63.
75. den Bakker MA, Grünberg K, Boonstra A, van Hal PT, Hollak CEM. Pulmonary arterial hypertension
with plexogenic arteriopathy in enzyme-substituted Gaucher disease. Histopathology
2012;61(2):324-6.
76. Diepenhorst GMP, Ciurana CLF, Padilla ND, Boekholdt SM, Krijnen PAJ, Lagrand WK, et al. IgM
Antibodies Against Apoptotic Cells and Phosphorylcholine in Patients with Acute Myocardial
Infarction in Relation to Infarct Size and Inflammatory Response. Advances in Clinical and
Experimental Medicine 2012;21(4):455-67.
77. Dijkstra MG, Heideman DAM, van Kemenade FJ, Hogewoning CJA, Hesselink AT, Verkuijten
MCGT, et al. Brush-based self-sampling in combination with GP5+/6+-PCR-based hrHPV testing:
High concordance with physician-taken cervical scrapes for HPV genotyping and detection of highgrade CIN. J CLIN VIROL 2012;54(2):147-51.
78. Dikken JL, Coit DG, Klimstra DS, Rizk NP, van Grieken NCT, Ilson D, et al. Prospective impact of
tumor grade assessment in biopsies on tumor stage and prognostic grouping in gastroesophageal
adenocarcinoma Relevance of the Seventh Edition American Joint Committee on Cancer Staging
Manual Revision. Cancer 2012;118(2):349-57.
79. Dikken JL, van Grieken NCT, Krijnen P, Gonen M, Tang LH, Cats A, et al. Preoperative
chemotherapy does not influence the number of evaluable lymph nodes in resected gastric cancer.
EJSO-EUR J SURG ONC 2012;38(4):319-25.
80. Draht MXG, Riedl RR, Niessen H, Carvalho B, Meijer GA, Herman JG, et al. Promoter CpG island
methylation markers in colorectal cancer: the road ahead. Epigenomics 2012;4(2):179-94.
81. Dutta P, Courties G, Wei Y, Leuschner F, Gorbatov R, Robbins CS, et al. Myocardial infarction
accelerates atherosclerosis. Nature 2012;487(7407):325-9.
82. Eikelenboom P, Hoozemans JJM, Veerhuis R, van Exel E, Rozemuller AJM, van Gool WA.
Whether, when and how chronic inflammation increases the risk of developing late-onset
Alzheimer's disease. Alzheimer's Research & Therapy 2012;4(3).
56
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
83. Eikelenboom P, van Exel E, Veerhuis R, Rozemuller JM, van Gool WA, Hoozemans JJM. Innate
Immunity and the Etiology of Late-Onset Alzheimer's Disease. Neurodegenerative Diseases
2012;10(1-4):271-3.
84. Fijneman RJA, Anderson RA, Richards E, Liu J, Tijssen M, Meijer GA, et al. Runx1 is a tumor
suppressor gene in the mouse gastrointestinal tract. Cancer Science 2012;103(3):593-9.
85. Fijneman RJA, de Wit M, Pourghiasian M, Piersma SR, Pham TV, Warmoes MO, et al. Proximal
Fluid Proteome Profiling of Mouse Colon Tumors Reveals Biomarkers for Early Diagnosis of Human
Colorectal Cancer. CLIN CANCER RES 2012;18(9):2613-24.
86. Flach GB, Broglie MA, van Schie A, Bloemena E, Leemans CR, de Bree R, et al. Sentinel node
biopsy for oral and oropharyngeal squamous cell carcinoma in the previously treated neck. ORAL
ONCOL 2012;48(1):85-9.
87. Fransen NL, Jansen C, Rozemuller AJM, van Duijn CM, van Gool WA. Erfelijke prionziekten in
Nederland: klinisch beeld, incidentie en risicodragers. Tijdschr Neurol Neurochir 2012;113(3):11521.
88. Gillison ML, Alemany L, Snijders PJF, Chaturvedi A, Steinberg BM, Schwartz S, et al. Human
papillomavirus and diseases of the upper airway: head and neck cancer and respiratory
papillomatosis. Vaccine 2012;30(Suppl 5):F34-F54.
89. Gök M, Heideman DAM, van Kemenade FJ, de Vries ALM, Berkhof J, Rozendaal L, et al. Offering
self-sampling for human papillomavirus testing to non-attendees of the cervical screening
programme: Characteristics of the responders. EUR J CANCER 2012;48(12):1799-808.
90. Gök M, van Kemenade FJ, Heideman DAM, Berkhof J, Rozendaal L, Spruijt JWM, et al. Experience
with high-risk human papillomavirus testing on vaginal brush-based self-samples of non-attendees
of the cervical screening program. INT J CANCER 2012;130(5):1128-35.
91. Golusinski PJ, Lamperska K, Braakhuis BJM, Snijders PJF, Pazdrowski J, Pienkowski K, et al.
Wystepowanie i rola aktywnej infekcji wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) w rakach
plaskonablonkowych glowy i szyi. Polski Przeglad Otorynolaryngologiczny 2012;1(3):244-51.
92. Gorter RR, Heij HA, van der Voorn JP, Kneepkens CMF. Eosinophilic esophagitis after esophageal
atresia: is there an association? Case presentation and literature review. J PEDIATR SURG
2012;47(6):E9-E13.
93. Graveland AP, Braakhuis BJM, Eerenstein SEJ, de Bree R, Bloemena E, de Maaker M, et al.
Molecular diagnosis of minimal residual disease in head and neck cancer patients. CELL ONCOL
2012;35(5):367-75.
94. Greijer AE, Stevens SJ, Verkuijlen SA, Juwana H, Fleig SC, Verschuuren EA, et al. Variable EBV
DNA Load Distributions and Heterogeneous EBV mRNA Expression Patterns in the Circulation of
Solid Organ versus Stem Cell Transplant Recipients. Clinical & Developmental Immunology
2012;2012.
95. Groenendijk MR, Thunnissen FBJM, Ylstra B, van de Wiel M, Eijk PP, Paul MA, et al. An 82-YearOld Woman With Small-Cell Lung Cancer: Relapse After 9 Years or a New Primary? Journal of
Thoracic Oncology 2012;7(8):E3-E5.
96. Gurney BAS, Schilling C, Putcha V, Alkureishi LW, Alvarez AJ, Bakholdt V, et al. Implications of a
positive sentinel node in oral squamous cell carcinoma. HEAD NECK-J SCI SPEC
2012;34(11):1580-5.
97. Haan JC, Buffart TE, Eijk PP, van de Wiel MA, van Wieringen WN, Howdle PD, et al. Small bowel
adenocarcinoma copy number profiles are more closely related to colorectal than to gastric cancers.
ANN ONCOL 2012;23(2):367-74.
57
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
98. Hahn NE, Meischl C, Kawahara T, Musters RJP, Verhoef VMJ, van der Velden J, et al. NOX5
Expression Is Increased in Intramyocardial Blood Vessels and Cardiomyocytes after Acute
Myocardial Infarction in Humans. AM J PATHOL 2012;180(6):2222-9.
99. Hangalapura BN, Timares L, Oosterhoff D, Scheper RJ, Curiel DT, de Gruijl TD. CD40-targeted
adenoviral cancer vaccines: the long and winding road to the clinic. J GENE MED 2012;14(6):41627.
100. Haverkort ME, Killestein J, Smit AM, Middeldorp JM, Hazewinkel MJ, Spaander FHM, et al. EBVgeassocieerde myelitis transversa bij een 16-jarig meisje. Tijdschrift voor infectieziekten 2012;7:6672.
101. Hegi ME, Janzer RC, Lambiv WL, Gorlia T, Kouwenhoven MC, Hartmann C, et al. Presence of an
oligodendroglioma-like component in newly diagnosed glioblastoma identifies a pathogenetically
heterogeneous subgroup and lacks prognostic value: central pathology review of the
EORTC_26981/NCIC_CE.3 trial. ACTA NEUROPATHOL 2012;123(6):841-52.
102. Heideman DAM, Bleeker MCG, Ahmed HU, Horenblas S, Snijders PJF, Meijer CJLM. Molecular
biology of penile cancer. Muneer A, Arya M, Horenblas S, editors. Textbook of penile cancer. 2012.
Springer. Ref Type: Book Chapter
103. Heideman DAM, Lurkin I, Doeleman MW, Smit EF, Verheul HMW, Meijer GA, et al. KRAS and
BRAF Mutation Analysis in Routine Molecular Diagnostics: Comparison of Three Testing Methods
on Formalin-Fixed, Paraffin-Embedded Tumor-Derived DNA. The Journal of molecular diagnostics
2012;14(3):247-55.
104. Henken FE, De-Castro Arce J, Rosl F, Bosch L, Meijer CJLM, Snijders PJF, et al. The functional
role of Notch signaling in HPV-mediated transformation is dose-dependent and linked to AP-1
alterations. CELL ONCOL 2012;35(2):77-84.
105. Henken FE, Oosterhuis K, Ohlschlager P, Bosch L, Hooijberg E, Haanen JBAG, et al. Preclinical
safety evaluation of DNA vaccines encoding modified HPV16 E6 and E7. Vaccine
2012;30(28):4259-66.
106. Hertog D, Bloemena E, Aartman IH, van der Waal I. Histopathology of ameloblastoma of the jaws;
some critical observations based on a 40 years single institution experience. MED ORAL PATOL
ORAL CIR BUCAL 2012;17(1):e76-e82.
107. Heuveling DA, Flach GB, van Schie A, van Weert S, Karagozoglu KH, Bloemena E, et al.
Visualization of the sentinel node in early-stage oral cancer: limited value of late static
lymphoscintigraphy. NUCL MED COMMUN 2012;33(10):1065-9.
108. Hew MN, Zonneveld R, Kummerlin IP, Opondo D, de la Rosette JJ, Laguna M. Age and Gender
Related Differences in Renal Cell Carcinoma in a European Cohort. J UROLOGY 2012;188(1):33-8.
109. Hoebe EK, Le Large TYS, Tarbouriech N, Oosterhoff D, de Gruijl TD, Middeldorp JM, et al. EpsteinBarr Virus-Encoded BARF1 Protein is a Decoy Receptor for Macrophage Colony Stimulating Factor
and Interferes with Macrophage Differentiation and Activation. Viral immunology 2012;25(6):461-70.
110. Hoebe EK, Wille C, Hopmans ES, Robinson AR, Middeldorp JM, Kenney SC, et al. Epstein-Barr
Virus Transcription Activator R Upregulates BARF1 Expression by Direct Binding to Its Promoter,
Independent of Methylation. J VIROL 2012;86(20):11322-32.
111. Hoefnagel LDC, Moelans CB, Meijer SL, van Slooten HJ, Wesseling P, Wesseling J, et al.
Prognostic value of estrogen receptor alpha and progesterone receptor conversion in distant breast
cancer metastases. Cancer 2012;118(20):4929-35.
112. Hooijkaas AI, Gadiot J, van der Valk MA, Mooi WJ, Blank CU. Targeting BRAF(V600E) in an
Inducible Murine Model of Melanoma. AM J PATHOL 2012;181(3):785-94.
58
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
113. Hoozemans JJM, Hilhorst R, Ruitenbeek R, Rozemuller JM, van der Vies SM. Protein Kinase
Activity Profiling of Postmortem Human Brain Tissue. Neurodegenerative Diseases 2012;10(14):46-8.
114. Hoozemans JJM, Scheper W. Endoplasmic reticulum: The unfolded protein response is tangled in
neurodegeneration. INT J BIOCHEM CELL B 2012;44(8):1295-8.
115. Hoozemans JJM, van Haastert ES, Nijholt DAT, Rozemuller JM, Scheper W. Activation of the
Unfolded Protein Response Is an Early Event in Alzheimer's and Parkinson's Disease.
Neurodegenerative Diseases 2012;10(1-4):212-5.
116. Hubers AJ, Heideman DAM, Herder GJM, Burgers SA, Sterk PJ, Kunst PW, et al. Prolonged
sampling of spontaneous sputum improves sensitivity of hypermethylation analysis for lung cancer.
J CLIN PATHOL 2012;65(6):541-5.
117. Hui KF, Ho DN, Tsang CM, Middeldorp JM, Tsao GSW, Chiang AKS. Activation of lytic cycle of
Epstein-Barr virus by suberoylanilide hydroxamic acid leads to apoptosis and tumor growth
suppression of nasopharyngeal carcinoma. INT J CANCER 2012;131(8):1930-40.
118. Huizinga R, van der Star BJ, Kipp M, Jong R, Gerritsen WH, Clarner T, et al. Phagocytosis of
neuronal debris by microglia is associated with neuronal damage in multiple sclerosis. Glia
2012;60(3):422-31.
119. Hutajulu SH, Ng N, Jati BR, Fachiroh J, Herdini C, Hariwiyanto B, et al. Seroreactivity against
Epstein-Barr virus (EBV) among first-degree relatives of sporadic EBV-associated nasopharyngeal
carcinoma in Indonesia. J MED VIROL 2012;84(5):768-76.
120. Idema AJS, Hoffmann AL, Boogaarts HD, Troost EGC, Wesseling P, Heerschap A, et al. 3 '-Deoxy3 '-F-18-Fluorothymidine PET-Derived Proliferative Volume Predicts Overall Survival in High-Grade
Glioma Patients. J NUCL MED 2012;53(12):1904-10.
121. Iskender SY, Eekhoff EMW, van der Waal I. Bisfosfonaatgerelateerde osteonecrose van de kaak.
Ned Tijdschr Tandheelkd 2012;119(4):206-11.
122. Jagessar SA, Heijmans N, Blezer EL, Bauer J, Blokhuis JH, Wubben JA, et al. Unravelling the T-cell
mediated autoimmune attack on CNS myelin in a new primate EAE model induced with MOG(3456) peptide in incomplete adjuvant. EUR J IMMUNOL 2012;42(1):217-27.
123. Jansen C, Parchi P, Capellari S, Ibrahim-Verbaas CA, Schuur M, Strammiello R, et al. Human Prion
Diseases in The Netherlands (1998-2009): Clinical, Genetic and Molecular Aspects. PLoS ONE
2012;7(4):e36333.
124. Jharap B, Koudstaal LG, Neefjes-Borst EA, van Weyenberg SJB. Colonic telangiectasias in
progressive systemic sclerosis. Endoscopy 2012;44:E42-E43.
125. Karagozoglu KH, Buter J, Leemans CR, Rietveld DHF, van den Vijfeijken S, van der Waal I. Subset
of patients with verrucous carcinoma of the oral cavity who benefit from treatment with
methotrexate. BRIT J ORAL MAX SURG 2012;50(6):513-8.
126. Karagozoglu KH, Eerenstein SEJ, van der Waal I. Een Afrikaanse man met een zwelling in de hals.
Ned Tijdschr Tandheelkd 2012;119(1):18-20.
127. Kasza I, Varady G, Andrikovics H, Koszarska M, Tordai A, Scheffer GL, et al. Expression Levels of
the ABCG2 Multidrug Transporter in Human Erythrocytes Correspond to Pharmacologically
Relevant Genetic Variations. PLoS ONE 2012;7(11).
128. Khodakarami N, Clifford GM, Yavari P, Farzaneh F, Salehpour S, Broutet N, et al. Human
papillomavirus infection in women with and without cervical cancer in Tehran, Iran. INT J CANCER
2012;131(2):E156-E161.
59
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
129. Kipp M, Amor S. FTY720 on the way from the base camp to the summit of the mountain: relevance
for remyelination. MULT SCLER 2012;18(3):258-63.
130. Kipp M, Amor S, Kraut R, Beyer C. Multiple sclerosis: Neuroprotective alliance of estrogenprogesterone and gender. Frontiers in Neuroendocrinology 2012;33(1):1-16.
131. Kipp M, van der Star BJ, Vogel DYS, Puentes F, van der Valk P, Bakker D, et al. Experimental in
vivo and in vitro Models of Multiple Sclerosis: EAE and beyond. Multiple Sclerosis and Related
Disorders 2012;1(1):15-28.
132. Kipp M, van der Valk P, Amor S. Pathology of multiple sclerosis. CNS Neurol Disord Drug Targets
2012;11(5):506-17.
133. Kipp M, Victor M, Martino G, Franklin RJM. Endogeneous Remyelination: Findings in Human
Studies. CNS Neurol Disord Drug Targets 2012;11(5):598-609.
134. Kluijt I, Siemerink EJM, Ausems MGEM, van Os TAM, de Jong D, Simoes-Correia J, et al. CDH1related hereditary diffuse gastric cancer syndrome: Clinical variations and implications for
counseling. INT J CANCER 2012;131(2):367-76.
135. Kneepkens CMF, von Blomberg BME. Clinical practice Coeliac disease. EUR J PEDIATR
2012;171(7):1011-21.
136. Kobayashi KS, van den Elsen PJ. NLRC5: a key regulator of MHC class I-dependent immune
responses. NAT REV IMMUNOL 2012;12(12):813-20.
137. Kockelkoren E, Sleeboom C, van der Voorn JP, Wilde JCH, Koot BGP, Kneepkens CMF. Dysfagie
na introductie van vast voedsel: typische presentatie van congenitale slokdarmstenose. Ned
Tijdschr Geneeskd 2012;156(4).
138. Kocken M, Berkhof J, van Kemenade FJ, Louwers JA, Zaal A, Nobbenhuis MAE, et al. Long-term
CIN3+risk in women with abnormal cytology; role of hrHPV testing. BRIT J CANCER
2012;106(5):817-25.
139. Kocken M, Uijterwaal MH, de Vries ALM, Berkhof J, Ket JCF, Helmerhorst TJM, et al. High-risk
human papillomavirus testing versus cytology in predicting post-treatment disease in women treated
for high-grade cervical disease: A systematic review and meta-analysis. GYNECOL ONCOL
2012;125(2):500-7.
140. Kooi EJ, Strijbis EMM, van der Valk P, Geurts JJG. Heterogeneity of cortical lesions in multiple
sclerosis: Clinical and pathologic implications. Neurology 2012;79(13):1369-76.
141. Kragelund C, Reibel J, Hietanen J, Hadler-Olsen E, Johannessen AC, Kenrad B, et al.
Scandinavian Fellowship for Oral Pathology and Oral Medicine: guidelines for oral pathology and
oral medicine in the dental curriculum. European journal of dental education 2012;16(4):246-53.
142. Krekel NMA, van Slooten HJ, Barbé E, de Klerk ESM, Meijer S, van den Tol MP. Is breast specimen
shrinkage really a problem in breast-conserving surgery? J CLIN PATHOL 2011;65(3):224-7.
143. Krijgsman O, Israeli D, Haan JC, van Essen HFB, Smeets SJ, Eijk PP, et al. CGH arrays compared
for DNA isolated from formalin-fixed, paraffin-embedded material. GENE CHROMOSOME CANC
2012;51(4):344-52.
144. Krijgsman O, Roepman P, Zwart W, Carroll JS, Tian S, De Snoo FA, et al. A diagnostic gene profile
for molecular subtyping of breast cancer associated with treatment response. BREAST CANCER
RES TR 2012;133(1):37-47.
145. Krijnen PAJ, Hahn NE, Kholová I, Baylan U, Sipkens JA, van Alphen FP, et al. Loss of DPP4 activity
is related to a prothrombogenic status of endothelial cells: implications for the coronary
microvasculature of myocardial infarction patients. Basic Res Cardiol 2012;107(1):1-13.
60
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
146. Krijnen PAJ, Kupreishvili K, de Vries MR, Schepers A, Stooker W, Vonk ABA, et al. C1-esterase
inhibitor protects against early vein graft remodeling under arterial blood pressure. Atherosclerosis
2012;220(1):86-92.
147. Kroeze KL, Boink MA, Sampat-Sardjoepersad SC, Waaijman T, Scheper RJ, Gibbs S. Autocrine
Regulation of Re-Epithelialization After Wounding by Chemokine Receptors CCR1, CCR10,
CXCR1, CXCR2, and CXCR3. J INVEST DERMATOL 2012;132(1):216-25.
148. Kroeze KL, Vink L, de Boer EMJ, Scheper RJ, van Montfrans C, Gibbs S. Simple wound exudate
collection method identifies bioactive cytokines and chemokines in (arterio) venous ulcers. WOUND
REPAIR REGEN 2012;20(3):294-303.
149. Kubben PL, Wesseling P, Lammens M, Schijns OEMG, Ter Laak-Poort MP, van Overbeeke JJ, et
al. Correlation between contrast enhancement on intraoperative magnetic resonance imaging and
histopathology in glioblastoma. Surgical neurology international 2012;3.
150. Lee WW, Marinelli B, van der Laan AM, Sena BF, Gorbatov R, Leuschner F, et al. PET/MRI of
inflammation in myocardial infarction. J AM COLL CARDIOL 2012;59(2):153-63.
151. Li JA, de Groot M, Helderman F, Mo J, Daniels JMA, Grünberg K, et al. High speed miniature
motorized endoscopic probe for optical frequency domain imaging. Optics Express
2012;20(22):24132-8.
152. Lopes N, Paredes J, Costa JL, Ylstra B, Schmitt F. Vitamin D and the mammary gland: a review on
its role in normal development and breast cancer. BREAST CANCER RES 2012;14.
153. Louwers JA, Berkhof J, Zaal A, Kocken M, Rozendaal L, Heideman DAM, et al. HrHPV-testing in a
university hospital gynecology outpatient clinic: Recommendations for clinical practice. GYNECOL
ONCOL 2012;124(3):518-24.
154. Mammatas LH, Regelink JC, Klein IE, Barbe E, Huijgens PC. Palmar necrosis during the treatment
of acute myeloid leukaemia. NETH J MED 2012;70(10):467.
155. Meijer CJLM, Berkhof J. Screening: Cervical cancer-should we abandon cytology for screening?
Nature reviews clinical oncology 2012;9(10):558-9.
156. Meissner TB, Liu YJ, Lee KH, Li A, Biswas A, van Eggermond MC, et al. NLRC5 Cooperates with
the RFX Transcription Factor Complex To Induce MHC Class I Gene Expression. J IMMUNOL
2012;188(10):4951-8.
157. Mekenkamp LJM, de Nooy-van Tol J, Dijkstra JR, de Krijger I, Vink-Borger ME, van Vliet S, et al.
Beyond KRAS mutation status: influence of KRAS copy number status and microRNAs on clinical
outcome to cetuximab in metastatic colorectal cancer patients. BMC Cancer 2012;12.
158. Mollers M, Scherpenisse M, van der Klis FRM, King AJ, van Rossum TGJ, van Logchem EM, et al.
Prevalence of genital HPV infections and HPV serology in adolescent girls, prior to vaccination.
Cancer epidemiology 2012;36(6):519-24.
159. Moro ML, Giaccone G, Lombardi R, Indaco A, Uggetti A, Morbin M, et al. APP mutations in the A
beta coding region are associated with abundant cerebral deposition of A beta 38. ACTA
NEUROPATHOL 2012;124(6):809-21.
160. Morris AR, Bos A, osdado Calvo MB, Rooijers K, Elkon R, Bolijn AS, et al. Alternative Cleavage and
Polyadenylation during Colorectal Cancer Development. CLIN CANCER RES 2012;18(19):5256-66.
161. Mulder SD, Veerhuis R, Blankenstein MA, Nielsen HM. The effect of amyloid associated proteins on
the expression of genes involved in amyloid-beta clearance by adult human astrocytes. EXP
NEUROL 2012;233(1):373-9.
61
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
162. Muris JJF, Feilzer AJ, Kleverlaan CJ, Rustemeyer T, van Hoogstraten IMW, Scheper RJ, et al.
Palladium-induced Th2 cytokine responses reflect skin test reactivity. Allergy 2012;67(12):1605-8.
163. Muris JJF, Kleverlaan CJ, Rustemeyer T, von Blomberg BME, van Hoogstraten IMW, Feilzer AJ, et
al. Sodium tetrachloropalladate for diagnosing palladium sensitization. Contact Dermatitis
2012;67(2):94-100.
164. Naaijkens BA, Niessen HWM, Prins H, Krijnen PAJ, Kokhuis TJA, de Jong N, et al. Human platelet
lysate as a fetal bovine serum substitute improves human adipose-derived stromal cell culture for
future cardiac repair applications. CELL TISSUE RES 2012;348(1):119-30.
165. Neve S, Jacobs H, Stoof TJ, Smit AM, Meenken C, Hoebe EK, et al. Oculair myositis als uiting van
een vroeg gedissemineerde Borrelia burgdoferi-infectie. Tijdschrift voor infectieziekten 2012;7:1759.
166. Niini T, Scheinin AI, Lahti L, Savola S, Mertens F, Hollmen J, et al. Homozygous deletions of
cadherin genes in chondrosarcoma-an array comparative genomic hybridization study. Cancer
genetics 2012;205(11):588-93.
167. Nijholt DAT, van Haastert ES, Rozemuller JM, Scheper W, Hoozemans JJM. The unfolded protein
response is associated with early tau pathology in the hippocampus of tauopathies. J PATHOL
2012;226(5):693-702.
168. Nolte JW, Baart JA, van der Waal I. Een gingivahyperplasie op basis van neurofibromatose. Ned
Tijdschr Tandheelkd 2012;119(4):173-4.
169. Olah M, Amor S, Brouwer N, Vinet J, Eggen B, Biber K, et al. Identification of a microglia phenotype
supportive of remyelination. Glia 2012;60(2):306-21.
170. Oosterhoff D, Lougheed SM, van de Ven R, Lindenberg JJ, van Cruijsen H, Hiddingh L, et al.
Tumor-mediated inhibition of human dendritic cell differentiation and function is consistently
counteracted by combined p38 MAPK and STAT3 inhibition. Oncoimmunology 2012;1(5):649-58.
171. Orem J, Sandin S, Weibull CE, Odida M, Wabinga H, Mbidde E, et al. Agreement between
diagnoses of childhood lymphoma assigned in Uganda and by an international reference laboratory.
Clinical epidemiology 2012;4:339-47.
172. Out AA, Wasielewski M, Huijts PEA, van Minderhout IJHM, Houwing-Duistermaat JJ, Tops CMJ, et
al. MUTYH gene variants and breast cancer in a Dutch case-control study. BREAST CANCER RES
TR 2012;134(1):219-27.
173. Ouwehand K, Spiekstra SW, Waaijman T, Breetveld M, Scheper RJ, de Gruijl TD, et al. CCL5 and
CCL20 mediate immigration of Langerhans cells into the epidermis of full thickness human skin
equivalents. EUR J CELL BIOL 2012;91(10):765-73.
174. Overbeek LIH, van Kemenade FJ, Meijer GA. Het Pathologisch-Anatomisch Landelijk
Geautomatiseerd Archief. TSG 2012;90(5):276-9.
175. Peifer M, Fernandez-Cuesta L, Sos ML, George J, Seidel D, Kasper LH, et al. Integrative genome
analyses identify key somatic driver mutations of small-cell lung cancer. NAT GENET
2012;44(10):1104-10.
176. Perron H, Germi R, Bernard C, Garcia-Montojo M, Deluen C, Farinelli L, et al. Human endogenous
retrovirus type W envelope expression in blood and brain cells provides new insights into multiple
sclerosis disease. MULT SCLER 2012;18(12):1721-36.
177. Piriou E, Asito AS, Sumba PO, Fiore N, Middeldorp JM, Moormann AM, et al. Early Age at Time of
Primary Epstein-Barr Virus Infection Results in Poorly Controlled Viral Infection in Infants From
Western Kenya: Clues to the Etiology of Endemic Burkitt Lymphoma. J INFECT DIS
2012;205(6):906-13.
62
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
178. Posthuma de Boer J, van Egmond PW, Helder MN, Xavier de Menezes R, Cleton-Jansen AM,
Belien JAM, et al. Targeting JNK-interacting-protein-1 (JIP1) sensitises osteosarcoma to
doxorubicin. Oncotarget 2012;3(10):1169-81.
179. Purnell M, Seehausen O, Galis F. Quantitative three-dimensional microtextural analyses of tooth
wear as a tool for dietary discrimination in fishes. J Roy Soc Interface 2012;9(74):2225-33.
180. Ramirez Y, Fellegara G, Bugiani M. Eccrine Porocarcinoma With Carcinomatous Lymphangitis in a
Patient With History of Arsenic Exposure: A Case Report. International Journal of Surgical
Pathology 2012;20(5):515-8.
181. Raterman HG, Vosslamber S, De Ridder S, Nurmohamed MT, Lems WF, Boers M, et al. The
interferon type I signature towards prediction of non-response to rituximab in rheumatoid arthritis
patients. Arthritis research & therapy 2012;14(2).
182. Rebers S, van der Valk T, Meijer GA, van Leeuwen FE, Schmidt MK. Zeggenschap over nader
gebruik van lichaamsmateriaal. Patient is het best gediend met 'geen bezwaar'-procedure. Ned
Tijdschr Geneeskd 2012;156(21).
183. Rijkaart DC, Berkhof J, Rozendaal L, van Kemenade FJ, Bulkmans NWJ, Heideman DAM, et al.
Human papillomavirus testing for the detection of high-grade cervical intraepithelial neoplasia and
cancer: final results of the POBASCAM randomised controlled trial. LANCET ONCOL
2012;13(1):78-88.
184. Rijkaart DC, Berkhof J, van Kemenade FJ, Coupé VMH, Hesselink AT, Rozendaal L, et al.
Evaluation of 14 triage strategies for HPV DNA-positive women in population-based cervical
screening. INT J CANCER 2012;130(3):602-10.
185. Rijkaart DC, Berkhof J, van Kemenade FJ, Coupé VMH, Rozendaal L, Heideman DAM, et al. HPV
DNA testing in population-based cervical screening (VUSA-Screen study): results and implications.
BRIT J CANCER 2012;106(5):975-81.
186. Rijkaart DC, Heideman DAM, Coupé VMH, Brink AATP, Verheijen RH, Skomedal H, et al. High-Risk
Human Papillomavirus (hrHPV) E6/E7 mRNA Testing by PreTect HPV-Proofer for Detection of
Cervical High-Grade Intraepithelial Neoplasia and Cancer among hrHPV DNA-Positive Women with
Normal Cytology. J CLIN MICROBIOL 2012;50(7):2390-6.
187. Robbers LFHJ, Baars EN, Brouwer WP, Beek AM, Hofman MBM, Niessen HWM, et al. T1 mapping
shows increased extracellular matrix size in the myocardium due to amyloid depositions. Circulation
Cardiovascular Imaging 2012;5(3):423-6.
188. Rodjan F, de Graaf P, van der Valk P, Moll AC, Kuijer JPA, Knol DL, et al. Retinoblastoma: Value of
Dynamic Contrast-Enhanced MR Imaging and Correlation with Tumor Angiogenesis. AM J
NEURORADIOL 2012;33(11):2129-35.
189. Ronco G, Biggeri A, Confortini M, Naldoni C, Segnan N, Sideri M, et al. Health Technology
assessment Report: Ricerca del dna di papillomavirus umano (HPV) come test primario per lo
screening dei precursori del cancro del collo dell'utero. Epidemiologia e prevenzione 2012;36(3-4
Suppl 1):1-72.
190. Ronco G, Meijer CJLM, Cuzick J, Giorgi-Rossi P, Peto J, Segnan N, et al. Screening for Cervical
Cancer. ANN INTERN MED 2012;156(8):604-5.
191. Rositch AF, Hudgens MG, Backes DM, Moses S, Agot K, Nyagaya E, et al. Vaccine-Relevant
Human Papillomavirus (HPV) Infections and Future Acquisition of High-Risk HPV Types in Men. J
INFECT DIS 2012;206(5):669-77.
192. Rositch AF, Poole C, Hudgens MG, Agot K, Nyagaya E, Moses S, et al. Multiple Human
Papillomavirus Infections and Type Competition in Men. J INFECT DIS 2012;205(1):72-81.
63
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
193. Rozemuller AJM, Jansen C, Carrano A, van Haastert ES, Hondius D, van der Vies SM, et al.
Neuroinflammation and common mechanism in Alzheimer's disease and prion amyloidosis: amyloidassociated proteins, neuroinflammation and neurofibrillary degeneration. Neurodegenerative
Diseases 2012;10(1-4):301-4.
194. Rustemeyer T, van Hoogstraten IMW, von Blomberg BME, Scheper RJ. Mechanisms of Allergic
Contact Dermatitis. Kanerva's Occupational Dermatology. -14. 2012. Ref Type: Book Chapter
195. Saeland E, Da Silva Aresta Belo-van Wijk AI, Mongera S, van Die IM, Meijer GA, van Kooijk Y.
Differential glycosylation of MUC1 and CEACAM5 between normal mucosa and tumour tissue of
colon cancer patients. INT J CANCER 2012;131(1):117-28.
196. Sanduleanu S, Masclee AM, Meijer GA. Interval cancers after colonoscopy-insights and
recommendations. Nat Rev Gastroenterol Hepatol 2012;9(9):550-4.
197. Scherpenisse M, Mollers M, Schepp RM, Boot HJ, de Melker HE, Meijer CJLM, et al.
Seroprevalence of seven high-risk HPV types in The Netherlands. Vaccine 2012;30(47):6686-93.
198. Scherpenisse M, Mollers M, Schepp RM, Boot HJ, Meijer CJLM, Berbers GAM, et al. Changes in
Antibody Seroprevalence of Seven High-Risk HPV Types between Nationwide Surveillance Studies
from 1995-96 and 2006-07 in The Netherlands. PLoS ONE 2012;7(11).
199. Schneiders FL, de Bruin RCG, Santegoets SJAM, Bonneville M, Scotet E, Scheper RJ, et al.
Activated iNKT cells promote Vg9Vd2-T cell anti-tumor effector functions through the production of
TNF-a. CLIN IMMUNOL 2012;142(2):194-200.
200. Schneiders FL, de Bruin RCG, van den Eertwegh AJM, Scheper RJ, Leemans CR, Brakenhoff RH,
et al. Circulating Invariant Natural Killer T-Cell Numbers Predict Outcome in Head and Neck
Squamous Cell Carcinoma: Updated Analysis With 10-Year Follow-Up. J CLIN ONCOL
2012;30(5):567-70.
201. Schoonenboom NSM, Reesink FE, Verwey NA, Kester MI, Teunissen CE, van de Ven PM, et al.
Cerebrospinal fluid markers for differential dementia diagnosis in a large memory clinic cohort.
Neurology 2012;78(1):47-54.
202. Schumacher U, Nehmann N, Adam E, Mukthar D, Slotki IN, Horny HP, et al. MDR-1-overexpression
in HT 29 colon cancer cells grown in SCID mice. Acta histochemica 2012;114(6):594-602.
203. Seewann AM, Kooi EJ, Roosendaal SD, Pouwels PJW, Wattjes MP, van der Valk P, et al.
Postmortem verification of MS cortical lesion detection with 3D DIR. Neurology 2012;78(5):302-8.
204. Sher F, Amor S, Gerritsen WH, Baker D, Jackson SL, Boddeke E, et al. Intraventricularly Injected
Olig2-NSCs Attenuate Established Relapsing-Remitting EAE in Mice. CELL TRANSPLANT
2012;21(9):1883-97.
205. Siggberg L, Alla-Melo S, Linnankivi T, Avela K, Scheinin AI, Kristiansson K, et al. High-resolution
SNP array analysis of patients with developmental disorder and normal array CGH results. BMC
MED GENET 2012;13:84.
206. Sillars-Hardebol AH, Carvalho B, Belien JAM, de Wit M, is-van Diemen PM, Tijssen M, et al.
BCL2L1 has a functional role in colorectal cancer and its protein expression is associated with
chromosome 20q gain. J PATHOL 2012;226(3):442-50.
207. Sillars-Hardebol AH, Carvalho B, Belien JAM, de Wit M, van Diemen PM, Tijssen M, et al. CSE1L,
DIDO1 and RBM39 in colorectal adenoma to carcinoma progression. CELL ONCOL
2012;35(4):293-300.
208. Sillars-Hardebol AH, Carvalho B, Tijssen M, Belien JAM, de Wit M, Delis-van Diemen PM, et al.
TPX2 and AURKA promote 20q amplicon-driven colorectal adenoma to carcinoma progression. Gut
2012;61(11):1568-75.
64
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
209. Sillars-Hardebol AH, Carvalho B, van Engeland M, Fijneman RJA, Meijer GA. The adenoma hunt in
colorectal cancer screening: defining the target. J PATHOL 2012;226(1):1-6.
210. Simon-Sanchez J, Dopper EGP, Hokke PE, Hukema RK, Nicolaou N, Seelaar H, et al. The clinical
and pathological phenotype of C9ORF72 hexanucleotide repeat expansions. Brain
2012;163(3):723-35.
211. Sipkens JA, Hahn NE, Blom HJ, Lougheed SM, Stehouwer CDA, Rauwerda JA, et al. SAdenosylhomocysteine induces apoptosis and phosphatidylserine exposure in endothelial cells
independent of homocysteine. Atherosclerosis 2012;221(1):48-54.
212. Sivachandran N, Dawson CW, Young LS, Liu FF, Middeldorp JM, Frappier L. Contributions of the
Epstein-Barr Virus EBNA1 Protein to Gastric Carcinoma. Journal of Virological Methods
2012;86(1):60-8.
213. Smeding L, van der Laarse WJ, van Veelen TA, Lamberts R, Niessen HWM, Kneijber MCJ, et al.
Early Myocardial Dysfunction is Not Caused by Mitochondrial Abnormalities in a Rat Model of
Peritonitis. J SURG RES 2012;176(1):178-84.
214. Smits AJJ, Kummer JA, Hinrichs JWJ, Herder GJM, Scheidel-Jacobse KC, Jiwa NM, et al. EGFR
and KRAS mutations in lung carcinomas in the Dutch population: increased EGFR mutation
frequency in malignant pleural effusion of lung adenocarcinoma. CELL ONCOL 2012;35(3):189-96.
215. Smits M, Würdinger T, van het Hof B, Drexhage JAR, Geerts D, Wesseling P, et al. Myc-associated
zinc finger protein (MAZ) is regulated by miR-125b and mediates VEGF-induced angiogenesis in
glioblastoma. FASEB J 2012;26(6):2639-47.
216. Snellenberg S, de Strooper LMA, Hesselink AT, Meijer CJLM, Snijders PJF, Heideman DAM, et al.
Development of a multiplex methylation-specific PCR as candidate triage test for women with an
HPV-positive cervical scrape. BMC Cancer 2012;12.
217. Snellenberg S, Schütze DM, Claassen-Kramer D, Meijer CJLM, Snijders PJF, Steenbergen RDM.
Methylation status of the E2 binding sites of HPV16 in cervical lesions determined with the
Luminex® xMAP™ system. Virology 2012;422(2):357-65.
218. Starink TM, Houweling AC, van Doorn MBA, Leter EM, Jaspars EH, van Moorselaar RJA, et al.
Familial multiple discoid fibromas: A look-alike of Birt-Hogg-Dube syndrome not linked to the FLCN
locus. J AM ACAD DERMATOL 2012;66(2):259-63.
219. Stoker SD, Greijer AE, Wildeman MA, Novalic Z, de Boer JP, Huitema ADR, et al. Nieuwe
diagnostische middelen en behandeltechnieken voor het nasofarynxcarcinoom. Ned Tijdschr Oncol
2012;9(6):262-8.
220. Tack GJ, van Wanrooij RLJ, Langerak AW, Tjon JML, von Blomberg BME, Heideman DAM, et al.
Origin and immunophenotype of aberrant IEL in RCDII patients. MOL IMMUNOL 2012;50(4):26270.
221. Tack GJ, van Wanrooij RLJ, von Blomberg BME, Amiano P, Amini H, Coupé VMH, et al. Serum
parameters in the spectrum of coeliac disease: beyond standard antibody testing - a cohort study.
Bmc Gastroenterology 2012;12(1).
222. Ten Broek CMA, Bakker AJ, Varela-Lasheras I, Bugiani M, Van Dongen S, Galis F. Evo-Devo of the
Human Vertebral Column: On Homeotic Transformations, Pathologies and Prenatal Selection.
Evolutionary biology 2012;39(4):456-71.
223. Terhaar sive Droste JS, van Turenhout ST, Oort FA, van der Hulst RWM, Steeman VA, Coblijn U, et
al. Faecal immunochemical test accuracy in patients referred for surveillance colonoscopy: a multicentre cohort study. Bmc Gastroenterology 2012;12.
65
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
224. Thas O, Clement L, Rayner JCW, Carvalho B, Van Criekinge W. An Omnibus Consistent Adaptive
Percentile Modified Wilcoxon Rank Sum Test with Applications in Gene Expression Studies.
Biometrics 2012;68(2):446-54.
225. Thuijs NB, Uitdehaag BMJ, van Ouwerkerk WJR, van der Valk P, Vandertop WP, Peerdeman SM.
Pediatric meningiomas in The Netherlands 1974-2010: a descriptive epidemiological case study.
CHILD NERV SYST 2012;28(7):1009-15.
226. Thunnissen E, Beasley MB, Borczuk AC, Brambilla E, Chirieac LR, Dacic S, et al. Reproducibility of
histopathological subtypes and invasion in pulmonary adenocarcinoma. An international
interobserver study. MODERN PATHOL 2012;25(12):1574-83.
227. Thunnissen E, Boers E, Heideman DAM, Grünberg K, Kuik DJ, Noorduin A, et al. Correlation of
immunohistochemical staining p63 and TTF-1 with EGFR and K-ras mutational spectrum and
diagnostic reproducibility in non small cell lung carcinoma. VIRCHOWS ARCH 2012;461(6):629-38.
228. Thunnissen FBJM, Bubendorf L, Dietel M, Elmberger G, Kerr K, Lopez-Rios F, et al. EML4-ALK
testing in non-small cell carcinomas of the lung: a review with recommendations. VIRCHOWS
ARCH 2012;461(3):245-57.
229. Thunnissen FBJM, Kerr KM, Herth FJF, Lantuejoul S, Papotti M, Rintoul RC, et al. The challenge of
NSCLC diagnosis and predictive analysis on small samples. Practical approach of a working group.
Lung Cancer 2012;76(1):1-18.
230. Thunnissen FBJM, Prinsen C, Hol B, van der Drift M, Vesin A, Brambilla C, et al. Smoking history
and lung carcinoma: KRAS mutation is an early hit in lung adenocarcinoma development. Lung
Cancer 2012;75(2):156-60.
231. Tossberg JT, Crooke PS, Henderson MA, Sriram S, Mrelashvili D, Chitnis S, et al. Gene-expression
signatures: biomarkers toward diagnosing multiple sclerosis. GENES IMMUN 2012;13(2):146-54.
232. Tracy SI, Kakalacheva K, Luenemann JD, Luzuriaga K, Middeldorp JM, Thorley-Lawson DA.
Persistence of Epstein-Barr Virus in Self-Reactive Memory B Cells. J VIROL 2012;86(22):12330-40.
233. Tsang CM, Yip YL, Lo KW, Deng W, To KF, Hau PM, et al. Cyclin D1 overexpression supports
stable EBV infection in nasopharyngeal epithelial cells. P NATL ACAD SCI USA
2012;109(50):E3473-E3482.
234. Tzartos JS, Khan G, Vossenkamper A, Cruz-Sabada M, Lonardi S, Sefia E, et al. Association of
innate immune activation with latent Epstein-Barr virus in active MS lesions. Neurology
2012;78(1):15-23.
235. Unger WWJ, van Beelen AJ, Bruijns SCM, Joshi M, Fehres CM, van Bloois L, et al. Glycan-modified
liposomes boost CD4(+) and CD8(+) T-cell responses by targeting DC-SIGN on dendritic cells. J
CONTROL RELEASE 2012;160(1):88-95.
236. van Abel D, Michel O, Veerhuis R, Jacobs M, van Dijk M, Oudejans CBM. Direct Downregulation of
CNTNAP2 by STOX1A is Associated with Alzheimer's Disease. Journal of Alzheimer's Disease
2012;31(4):793-800.
237. van de Berg WDJ, Hepp DH, Dijkstra AA, Rozemuller JM, Berendse HW, Foncke E. Patterns of
alpha-synuclein pathology in incidental cases and clinical subtypes of Parkinson's disease.
PARKINSONISM RELAT D 2012;18(S1):S28-S30.
238. van de Ven R, Lindenberg JJ, Reurs AW, Scheper RJ, Scheffer GL, de Gruijl TD. Preferential
Langerhans cell differentiation from CD34(+) precursors upon introduction of ABCG2 (BCRP).
Immunol Cell Biol 2012;90(2):206-15.
239. van de Ven R, Reurs AW, Wijnands PGJT, van Wetering S, Kruisbeek AM, Hooijberg E, et al.
Exposure of CD34(+) precursors to cytostatic anthraquinone-derivatives induces rapid dendritic cell
66
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
differentiation: implications for cancer immunotherapy. CANCER IMMUNOL IMMUN
2012;61(2):181-91.
240. van den Brekel MWM, Lodder WL, Stel HV, Bloemena E, Leemans CR, van der Waal I. Observer
variation in the histopathologic assessment of extranodal tumor spread in lymph node metastases in
the neck. HEAD NECK-J SCI SPEC 2012;34(6):840-5.
241. van den Broek LJ, Niessen FB, Scheper RJ, Gibbs S. Development, validation and testing of a
human tissue engineered hypertrophic scar model. Altex 2012;29(4):389-402.
242. van den Eertwegh AJM, Versluis JP, van den Berg HP, Santegoets SJAM, van Moorselaar RJA,
van der Sluis TM, et al. Combined immunotherapy with granulocyte-macrophage colony-stimulating
factor-transduced allogeneic prostate cancer cells and ipilimumab in patients with metastatic
castration-resistant prostate cancer: a phase 1 dose-escalation trial. LANCET ONCOL
2012;30(5):578-0.
243. van den Hout MFCM, Koster BD, Sluijter BJR, van Leeuwen PAM, Meijer S, van den Tol MP, et al.
Response Breslow thickness and excision interval affect the activation state of Langerhans cells in
melanoma sentinel lymph nodes. Blood 2012;119(20):4809-10.
244. van der Drift MA, Prinsen CFM, Knuiman GJ, Janssen JP, Dekhuijzen PNR, Thunnissen FBJM.
Diagnosing Peripheral Lung Cancer: The Additional Value of the Ras-Association Domain Family
1A Gene Methylation and Kirsten Rat Sarcoma 2 Viral Oncogene Homolog Mutation Analyses in
Washings in Nondiagnostic Bronchoscopy. Chest (Amer Coll Chest Phys) 2012;141(1):169-75.
245. van der Kolk JH, van Putten LA, Mulder CJJ, Grinwis GCM, Reijm M, Butler CM, et al. Glutendependent antibodies in horses with inflammatory small bowel disease (ISBD). Veterinary Quarterly
2012;32(1):3-11.
246. van der Leest RJT, Liu L, Coebergh JWW, Neumann HAM, Mooi WJ, Nijsten T, et al. Risk of
second primary in situ and invasive melanoma in a Dutch population-based cohort: 1989-2008.
BRIT J DERMATOL 2012;167(6):1321-30.
247. van der Lei HDW, Steenweg ME, Bugiani M, Pouwels PJW, Vent IM, Barkhof F, et al. Restricted
Diffusion in Vanishing White Matter. ARCH NEUROL-CHICAGO 2012;69(6):723-7.
248. van der Putten C, Kuipers HF, Zuiderwijk-Sick EA, Stralen L, Kondova I, van den Elsen PJ, et al.
Statins amplify TLR-induced responses in microglia via inhibition of cholesterol biosynthesis. Glia
2012;60(1):43-52.
249. van der Star BJ, Vogel DYS, Kipp M, Puentes F, Baker D, Amor S. In vitro and in vivo models of
multiple sclerosis. CNS Neurol Disord Drug Targets 2012;11(5):570-88.
250. van der Valk P. Neuropathology of MS. Atkins G, Amor S, Fletcher JM, Mills KHG, editors. The
Biology of Multiple Sclerosis. 11. 2012.
Ref Type: Book Chapter
251. van der Valk P. Pathology of MS. Dobson R, Giovannoni G, editors. Multiple Sclerosis. Visual Guide
for Clinicians. 39. 2012. Clinical Publishing Oxford. Ref Type: Book Chapter
252. van der Veen VC, Vlig M, van M, de Vries SI, Middelkoop E, Ulrich M. Stem Cells in Burn Eschar.
CELL TRANSPLANT 2012;21(5):933-42.
253. van Dijk A, Naaijkens BA, Jurgens WJFM, Oerlemans R, Scheffer GL, Kassies J, et al. The
multidrug resistance protein breast cancer resistance protein (BCRP) protects adipose-derived stem
cells against ischemic damage. Cell biology and toxicology 2012;28(5):303-15.
254. van Dijk M, Thulluru HK, Mulders J, Michel OJ, Poutsma A, Windhorst S, et al. HELLP babies link a
novel lincRNA to the trophoblast cell cycle. J CLIN INVEST 2012;122(11):4003-11.
67
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
255. van Doorn RP, Lopes Pinheiro MA, Kooij G, Lakeman K, van het Hof B, van der Pol SMA, et al.
Sphingosine 1-phosphate receptor 5 mediates the immune quiescence of the human brain
endothelial barrier. J Neuroinflammation 2012;9:133.
256. van Doorn RP, Nijland PG, Dekker N, Witte ME, Lopes Pinheiro MA, van het Hof B, et al.
Fingolimod attenuates ceramide-induced blood-brain barrier dysfunction in multiple sclerosis by
targeting reactive astrocytes. ACTA NEUROPATHOL 2012;124(3):397-410.
257. van Essen HFB, Ylstra B. High-resolution copy number profiling by array CGH using DNA isolated
from formalin-fixed, paraffin-embedded tissues. Methods Mol Biol 2012;838:329-41.
258. van Heerebeek L, Hamdani N, Falcao-Pires I, Leite-Moreira AF, Begieneman MPV, Bronzwaer JGF,
et al. Low myocardial protein kinase g activity in heart failure with preserved ejection fraction.
Circulation 2012;126(7):830-9.
259. van Horssen J, Singh S, van der Pol SMA, Kipp M, Lim JL, Peferoen LAN, et al. Clusters of
activated microglia in normal-appearing white matter show signs of innate immune activation. J
Neuroinflammation 2012;9:156.
260. van Horssen J, Witte ME, Ciccarelli O. The role of mitochondria in axonal degeneration and tissue
repair in MS. MULT SCLER 2012;18(8):1058-67.
261. van Liempt SWJD, Flach LE, van Waesberghe JHTM, Bleeker MCG, Piek JMJ, Lambalk CB. Solely
inhibin B producing ovarian tumour as a cause of secondary amenorrhoea with hot flushes: case
report and review of literature. HUM REPROD 2012;27(4):1144-8.
262. van Noort JM, Baker D, Amor S. Mechanisms in the development of multiple sclerosis lesions:
reconciling autoimmune and neurodegenerative factors. CNS Neurol Disord Drug Targets
2012;11(5):556-69.
263. van Noort JM, Bsibsi M, Nacken P, Gerritsen WH, Amor S. The link between small heat shock
proteins and the immune system. INT J BIOCHEM CELL B 2012;44(10):1670-9.
264. van Riel S, Thunnissen E, Heideman DAM, Smit EF, Biesma B. A patient with simultaneously
appearing adenocarcinoma and small-cell lung carcinoma harbouring an identical EGFR exon 19
mutation. ANN ONCOL 2012;23(12):3188-9.
265. van Turenhout ST, Oort FA, Terhaar sive Droste JS, Coupé VMH, van der Hulst RW, Loffeld RJ, et
al. Hemorrhoids detected at colonoscopy: an infrequent cause of false-positive fecal
immunochemical test results. GASTROINTEST ENDOSC 2012;76(1):136-43.
266. van Turenhout ST, Terhaar sive Droste JS, Meijer GA, Masclee AA, Mulder CJJ. Anticipating
implementation of colorectal cancer screening in The Netherlands: a nation wide survey on
endoscopic supply and demand. BMC Cancer 2012;12.
267. van Turenhout ST, van Rossum LGM, Oort FA, Laheij RJF, van Rijn AF, Terhaar sive Droste JS, et
al. Similar fecal immunochemical test results in screening and referral colorectal cancer. World J
Gastroenterol 2012;18(38):5397-403.
268. van Vliet EOG, de Kieviet JF, van der Voorn JP, Been JV, Oosterlaan J, van Elburg RM. Placental
pathology and long-term neurodevelopment of very preterm infants. AM J OBSTET GYNECOL
2012;206(6):489.
269. van Wanrooij RLJ, Neefjes-Borst EA, von Blomberg BME, Mulder CJJ, Bouma G. Als coeliakie niet
beter wordt. Ned Tijdschr Geneeskd 2012;156(32).
270. van Weyenberg SJB, van Grieken NCT. Jejunal pseudomelanosis. Dig Liver Dis 2012;44(4):355.
271. van Weyenberg SJB, van Grieken NCT, van Waesberghe JHTM. Iron Deficiency After Non-Small
Cell Lung Cancer Ileal Polypoid Angiodysplasia. Gastroenterology 2012;142(7):E3-E4.
68
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
272. van Wieringen WN, Unger K, Leday GGR, Krijgsman O, Xavier de Menezes R, Ylstra B, et al.
Matching of array CGH and gene expression microarray features for the purpose of integrative
genomic analyses. BMC Bioinformatics 2012;13:80.
273. Verbrugge CSE, Assaraf YG, Dijkmans BAC, Scheffer GL, Al MCM, den Uyl D, et al. Inactivating
PSMB5 mutations and P-glycoprotein (MDR1/ ABCB1) mediate resistance to proteasome inhibitors:
ex vivo efficacy of (immuno) proteasome inhibitors in mononuclear blood cells from rheumatoid
arthritis patients. J PHARMACOL EXP THER 2012;341(1):174-82.
274. Verhoeven M, Bystrova S, Winnubst L, Qureshi H, de Gruijl TD, Scheper RJ, et al. Applying ceramic
nanoporous microneedle arrays as a transport interface in egg plants and an ex-vivo human skin
model. Microelectronic engineering 2012;98:659-62.
275. Verweij CL. Clinical relevance of the type I interferon signature in multiple sclerosis.
Pharmacogenomics 2012;13(16):1883-4.
276. Verweij CL, Vosslamber S. Gene Expression Profiling in Rheumatoid Arthritis. Insights and
Perspectives in Rheumatology. 39-62. 2012. Intech.
Ref Type: Book Chapter
277. Verweij CL, Vosslamber S. The interferon system in multiple sclerosis: Towards a personalized
medicine approach for IFNB therapy. Type I Interferons, Mechanism of Action, Implications in
Inflammatory and Autoimmune Diseases and Clinical Applications. 2012. New York, NOVA Science
publishers, Inc.Ref Type: Book Chapter
278. Verweij CL, Vosslamber S. The interferon system in rheumatoid arthritis. Type I Interferons,
Mechanism of Action, Implications in Inflammatory and Autoimmune Diseases and Clinical
Applications. 2012. New York, NOVA Science publishers, Inc. Ref Type: Book Chapter
279. Verweij FJ, Middeldorp JM, Pegtel DM. Intracellular signaling controlled by the endosomalexosomal pathway. Commun Integr Biol 2012;5(1):88-93.
280. Vincenten J, Smit EF, Vos W, Grünberg K, Postmus PE, Heideman DAM, et al. Negative NKX2-1
(TTF-1) as Temporary Surrogate Marker for Treatment Selection During EGFR-Mutation Analysis in
Patients with Non-Small-Cell Lung Cancer. Journal of Thoracic Oncology 2012;7(10):1522-7.
281. Vincenten J, Smit EF, Ylstra B, Thunnissen FBJM. Applying biomarker testing to clinical practice in
lung cancer. Lung Cancer Management 2012;1(2):145-54.
282. Vogel DYS, van der Star BJ, Amor S. Multiple sclerosis update: hot topics from 5th joint triennial
congress of the European and Americas Committees for Treatment and Research in Multiple
Sclerosis (ECTRIMS/ACTRIMS). CNS Neurol Disord Drug Targets 2012;11(2):99-100.
283. Voorham QJM, Carvalho B, Spiertz AJ, Claes B, Mongera S, van Grieken NCT, et al.
Comprehensive Mutation Analysis in Colorectal Flat Adenomas. PLoS ONE 2012;7(7).
284. Voorham QJM, Carvalho B, Spiertz AJ, van Grieken NCT, Mongera S, Rondagh EJA, et al.
Chromosome 5q Loss in Colorectal Flat Adenomas. CLIN CANCER RES 2012;18(17):4560-9.
285. Vosslamber S, Verweij CL. Individueel maatwerk in de behandeling van reumatoide artritis: De
toekomst is nu. Nederlands Tijdschrift voor Reumatologie 2012;2012(2):8-15.
286. Vredeveld LCW, Possik PA, Smit MA, Meissl K, Michaloglou C, Horlings HM, et al. Abrogation of
BRAF(V600E)-induced senescence by PI3K pathway activation contributes to melanomagenesis.
GENE DEV 2012;26(10):1055-69.
287. Westeinde SC, Horeweg N, Vernhout RM, Groen HJM, Lammers JWJ, Weenink C, et al. The Role
of Conventional Bronchoscopy in the Workup of Suspicious CT Scan Screen-Detected Pulmonary
Nodules. Chest (Amer Coll Chest Phys) 2012;142(2):377-84.
69
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
288. Westerman LJ, Stel HV, Schipper MEI, Bakker LJ, Neefjes-Borst EA, van den Brande JHM, et al.
Development of a Real-Time PCR for Identification of Brachyspira Species in Human Colonic
Biopsies. PLoS ONE 2012;7(12).
289. Westland R, Hack WWM, van der Horst HJR, Uittenbogaard LB, van Hagen JM, van der Valk P, et
al. Bartter syndrome type III and congenital anomalies of the kidney and urinary tract: an antenatal
presentation. CLIN NEPHROL 2012;78(6):492-6.
290. White RE, Raemer PC, Naresh KN, Meixlsperger S, Pinaud L, Rooney C, et al. EBNA3B-deficient
EBV promotes B cell lymphomagenesis in humanized mice and is found in human tumors. J CLIN
INVEST 2012;122(4):1487-502.
291. Wierda RJ, Kuipers HF, van Eggermond MCJA, Benard A, Leeuwen JC, Carluccio S, et al.
Epigenetic control of CCR5 transcript levels in immune cells and modulation by small molecules
inhibitors. Journal of Cellular and Molecular Medicine 2012;16(8):1866-77.
292. Wierda RJ, van den Elsen PJ. Genetic and epigenetic regulation of CCR5 transcription. Biology
2012;1(3):869-79.
293. Wijs RW, Meleti M, Bloemena E, van der Waal I. Een niet-gepigmenteerde naevus als ongewone
gingivazwelling. Ned Tijdschr Tandheelkd 2012;119(6):283-4.
294. Wikman H, Lamszus K, Detels N, Uslar L, Wrage M, Benner C, et al. Relevance of PTEN loss in
brain metastasis formation in breast cancer patients. BREAST CANCER RES 2012;14(2).
295. Wildeman MA, Fles R, Adham M, Mayangsari ID, Luirink I, Sandberg M, et al. Short-term effect of
different teaching methods on nasopharyngeal carcinoma for general practitioners in Jakarta,
Indonesia. PLoS ONE 2012;7(3).
296. Wildeman MA, Novalic Z, Verkuijlen SAWM, Juwana H, Huitema ADR, Tan IB, et al. Cytolytic virus
activation therapy for epstein-barr virus-driven tumors. CLIN CANCER RES 2012;18(18):5061-70.
297. Wilhelmus MMM, de Jager AM, Rozemuller JM, Breve JJP, Bol JGJM, Eckert RL, et al.
Transglutaminase 1 and its regulator tazarotene-induced gene 3 localize to neuronal tau inclusions
in tauopathies. J PATHOL 2012;226(1):132-42.
298. Wilhelmus MMM, Nijland PG, Drukarch B, de Vries HE, van Horssen J. Involvement and interplay of
Parkin, PINK1, and DJ1 in neurodegenerative and neuroinflammatory disorders. FREE RADICAL
BIO MED 2012;53(4):983-92.
299. Würdinger T, Gatson NN, Balaj L, Kaur B, Breakefield XO, Pegtel DM. Extracellular vesicles and
their convergence with viral pathways. Advances in Virology 2012;2012.
300. Zaal A, Louwers JA, Berkhof J, Kocken M, ter Harmsel WA, Graziosi GCM, et al. Agreement
between colposcopic impression and histological diagnosis among human papillomavirus type 16positive women: a clinical trial using dynamic spectral imaging colposcopy. BJOG-INT J OBSTET
GY 2012;119(5):537-44.
301. Zaal A, Peyrot WJ, Berns PMJJ, van der Burg MEL, Veerbeek JHW, Trimbos JB, et al. Genomic
aberrations relate early and advanced stage ovarian cancer. CELL ONCOL 2012;35(3):181-8.
302. Zendedel A, Nobakht M, Bakhtiyari M, Beyer C, Kipp M, Baazm M, et al. Stromal cell-derived factor1 alpha (SDF-1 alpha) improves neural recovery after spinal cord contusion in rats. BRAIN RES
2012;1473:214-26.
303. Zhang Z, Sun D, Hutajulu SH, Nawaz I, Nguyen Van D, Huang G, et al. Development of a NonInvasive Method, Multiplex Methylation Specific PCR (MMSP), for Early Diagnosis of
Nasopharyngeal Carcinoma. PLoS ONE 2012;7(11).
70
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
8.6
Theses
1. P. de Graaf
Diagnostic imaging in Retinoblastoma
VUmc Amsterdam, 05-04-2012
Promotores: prof.dr. J.A. Castelijns, prof.dr. P. van der Valk
Co-promotores: dr. A.C. Moll, dr. S.M. Imhoff
2. M. Gök
HPV testing on self-collected cervico-vaginal material: a new way of woman-friendly cervical screening
VUmc Amsterdam, 15-05-2012
Promotores: prof.dr. C.J.L.M. Meijer, prof.dr. P.J.F. Snijders
Co-promotores: dr. F.J. van Kemenade, dr. D.A.M. Heideman
3. S.H. Hutajulu
Clinical, Virological and Host Epigenetic Markers for Early Identification of Nasopharyngeal carcinoma in
High Risk Populations in Indonesia
VUmc Amsterdam, 16-02-2012
Promotor: prof.dr. J.M. Middeldorp
Co-promotores: dr. S.M. Harayana, dr. A.E. Greijer, dr. I.B. Tan
4. H.L. Kroeze
Towards therapeutic control in cutaneous wound healing
VUmc Amsterdam, 31-05-2012
Promotor: prof.dr. R.J. Scheper
Co-promotor: dr. S. Gibbs
5.
J.A. Louwers
Detection of premalignant cervical lesions: the role of digital colposcopy, human papillomaviruses and
biomarkers
VUmc Amsterdam, 12-04-2012
Promotores: prof.dr. C.J.L.M. Meijer, prof.dr. R.H.M. Verheijen
Co-promotores: prof.dr. P.J.F. Snijders, dr. W.A. ter Harmsel
6. A.T. Nijholt
The unfolded protein response. A common pathomechanism in tauopathies
Universiteit van Amsterdam, 05-10-2012
Promotores: prof.dr. F. Baas
Co-promotores: dr. W. Scheper, dr. J.J.M. Hoozemans
7. A.H. Sillars-Hardebol
Chromosome 20q genes in the pathogenesis of colorectal cancer
VUmc Amsterdam, 12-03-2012
Promotor: prof.dr. G.A. Meijer
Co-promotores: dr. B. Carvalho, dr. R.J.A. Fijneman
8. J.A. Sipkens
Homocysteine as a Risk Factor for the Development of Cardiovascular Disease; the Role of NOX
Proteins
VUmc Amsterdam, 28-09-2012
Promotores: prof.dr. H.W.M. Niessen, prof.dr. V.W.M. van Hinsbergh
Co-promotores: prof.dr. C.D.A. Stehouwer, prof.dr. J.A. Rauwerda
9. G.J.Tack
On the work-up of (Refractory) Coeliac Disease
VUmc Amsterdam, 15-11-2012
Promotor: prof.dr. C.J.J. Mulder
Co-promotores: dr. M.W.J. Schreurs, dr. B.M.E. von Blomberg
71
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
10. M.A. van der Drift
Epidemiologic and molecular aspects of lung cancer
Radboud Universiteit Nijmegen, 12-04-2012
Promotor: prof.dr. P.N.R. Dekhuijzen
Co-promotores: dr. F.B.J.M. Thunissen, dr. B.E.A. Holl
11. A. van Dijk
New Therapies for Myocardial Infarction: Inflammation Inhibitors and Adipose Derived Stem Cells
VUmc Amsterdam, 17-04-2012
Promotores: prof.dr. H.W.M. Niessen, prof.dr. A.C. van Rossum
Co-promotor: dr. F.J. van Milligen-Kummer
12. M.E. Witte
Mitochondrial dysfunction in multiple sclerosis
VUmc Amsterdam, 12-09-2012
Promotores: prof.dr. P. van der Valk
Co-promotor: dr. J. van Horssen
8.7
Researchprojects
*Projectleader Pathology
1.
Autoantobodies to neurofilaments in the pathogenesis of axonal damage and grey matter
pathology in MS
Amor S*, B. van der Star, P. van der Valk, H. Herrman (German Cancer Institute), J.M. van Noort (prot.
Chemistry TNO), C.D. Dijkstra (Mol. Cellbiology), L. Boven (Neuroimmunology), C. Linington (Aberdeen
University), C. Polman (Neurology, VUmc), MS stichting, 1-7-2008 / 1-7-2014
2.
Natural control of inflammation in preactive Multiple Sclerosis lesions
Amor S*, Shailender Singh, Prof.dr. P. van der Valk, EU, 1-9-2010 / 1-9-2013
3.
Analysis of human macrophage and microglia responses to either free or microparticleencapsulated alpha B Crystallin
Amor S*, M. Bsibsi, Hans van Noort, Delta Crystallon, Leiden, Delta Crystallon, 1-12-2010 / 1-12-2012
4.
Pre-active MS lesions hold clues for the reversal of inflammation
Amor S*, L. Peferoen. Paul. van der Valk, Markus Kipp. MS stichting. 1-11-2011 / 1-11-2015
5.
Charcot Tapestry education grant
Amor S*, UK MS society, 1-10-2011 / 1-5-2012
6.
Role of FABP7 in remyelination
Amor S* and Kipp M, Braun Stichting
7.
Clinical significance of HPV infection in oropharyngeal SCC
Bloemena E, R.H.Brakenhoff, P.J.F. Snijders, C.R. Leemans, KWF
8.
A quantitative proteome progression model for sqauamous cell cancer
Bloemena E, Nat. Prot. Center
9.
Improving molecular staging of surgically treated head and neck cancer patients: towards
rationalized adjuvant radiotherapy
Bloemena E, KWF, NKB VU 2005-3285
10.
Molecular diagnosis of lymph node metastasis in primary head and neck cancer patients
Bloemena E, KWF, NKB VU 2008-4201 KWF
72
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
11.
Targeted therapy of precancerous fields in head and neck mucosa
Bloemena E, VUmc-CCA, 1-4-2012 / 1-4-2016
12.
Characterization of salivary gland tumors
Bloemena E*, ACTA IOT, 31-12-2012
13.
Peri-implantitis, implant loss and radio-osteonecrosis in head and neck tumor patients
Bloemena E, ACTA IOT, Straumann, MKA, 1-10-2010
14.
Leukoploakie, histopathological, epidemioloical and clinical analysis
Bloemena E, MKZ
15.
Ultrasound guided fine needle aspiration cytology and sentinel node biopsy in the detection
of occult lymph node metastases of early oral and oropharyngeal cancer
Bloemena E, G.B. Flach, J. Castelijns, O.S. Hoekstra, E. Bloemena, G.A.M.S. van Dongen, I. van der Waal,
C.R. Leemans, R. de Bree; ZonMW 80-82305-98-08106
16.
Improvement of the diagnosis of head and neck squamous cell carcinoma (HNSCC)
Bloemena E, R. de Bree, L. van der Putten, A. Senft, G. Flach , D.A. Heuveling, S. Faraj-Hakim, C.S.
Schouten, I. van der Waal,, H. Karakazoglu, E.F.I. Comans, A. Van Schie, O.S. Hoekstra, I. Pieters-Van
den Bos, J.A. Castelijns, R.N.P.M. Rinkel, C.R. Leemans
17.
Prognostic and diagnostic marker analysis in (refractory) celiac disease
Von Blomberg M*, Sacha Gross, Cillessen S, Mulder CJ, Koning F (LUMC), Celiac Disease Consortium,
NGI, 2010 / 2013
18.
Skin and mucosal allergies to dental metals
Von Blomberg M*, Scheper, vHoogstraten, Dept. Nat. Educ Indon., Directorat General of Higher Degree
Education, 2010 / 2013
19.
Identification of novel oncogenes/oncomirs located at 13q involved in the progression of
Colorectal adenoma to carcinoma
Carvalho B*, Florence de Groen, Meijer, GA, RDM Steenbergen, CCA/V-ICI, 1-10-2010 / 1-10-2014
20.
Exploration of novel therapeutic options for refractory CD (RCD) and EATL
Cillessen S, M. von Blomberg, G. Bouma, C. Mulder, Celiac Disease Consortium (CDC), 1-01-2010/ 1-012013
21.
Is c-Abl a potential target for therapy in Enteropathy Associated T-cell Lymphomas? MLDS
grant WO-09-28
Cillessen S, C. Mulder, MLDS, 1-09-2010 / 1-09-2012
22.
Monocyte disfunction in MS
Elsen van der P*, P.v.d.Valk, S.Amor, MS stichting,
23.
Structural chromosomal rearrangements in colorectal cancer
Fijneman R*, Evert van den Broek, Meijer, GA, V-ICI, 1-6-2011 / 1-6-2015
24.
Genomic profiling for risk assessment of preneoplastic endobronchial lesions
Heideman DAM*, Robert van Boerdonk, DAM. Heideman, P.J.F. Snijders, E.F. Smit, dept. of Pathology,
dept. of Pulmonology, KWF, 1-8-2007 / 1-8-2011
25.
Clinical evaluation of methylation markers for risk assessment of high-risk HPV-positive
women for cervical cancer and its high grade precursors
Heideman DAM*, Lise de Strooper, DAM. Heideman, P.J.F. Snijders, C.J.L.M. Meijer, dept. of Pathology,
KWF, 1-2-2010 / 1-2-2014
26.
Identification of target kinases for drug therapy in AD
Hoozemans J*, S vd Vies, R. Veerhuis (dept. of Clin. Chemistry VUmc), A. Rozemuller, P Eikelenboom
(dept. of Psychiatry, VUmc), R. Hilhorst (Pamgene), St. Alzheimer Onderzoek 1-11-2008 / 31-10-2011
73
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
27.
Self-Screen: biomarker-based companion diagnostic of HPV positive woman to detect
cervical cancer'
Meijer CJLM*, DAM. Heideman, P.J.F. Snijders, R.D.M. Steenbergen, dept. of Pathology
ZonMw, 15-9-2010 / 15-9-2012
28.
Prediction of response to drug therapy in advanced colorectal cancer based on DNA copy
number profiles of primary tumors
Meijer GA*, Josien Haan, J.H.J.M. van Krieken, C.J.A. Punt, KWF, 1-5-2007 / 1-12-2011
29.
DeCoDe algemeen
Meijer GA*, M. van Engeland, dept. Of Pathology MUMC, C.J.H. van de Velde, CTMM
1-9-2008 / 1-9-2013
30.
Development of screening tests for early detection of CRC
Meijer GA*, Linda Bosch, B. Carvalho, M. van der Wiel, V. Coupé, M. van Engeland (MUMC), Y. van der
Burgt (LUMC), W. van Criekinge (MdXHEalth, Univ. Gent), CTMM, 1-9-2008 / 1-9-2013
31.
Development of screening tests for early detection of CRC (A2)
Meijer GA*, B. Carvalho, M. van der Wiel, V. Coupé, M. van Engeland (MUMC), Y. van der Burgt (LUMC),
W. van Criekinge (MdXHEalth, Univ. Gent), CTMM, 1-9-2008 / 1-9-2013
32.
Molecular imaging of early stage disease (B1)
Meijer GA*, R. Fijneman, R. Lamerichs, C. Jimenez, J. Stoker, CTMM, 1-9-2008 / 1-9-2013
33.
Molecular imaging of early stage diesease (B2)
Meijer GA*, R. Fijneman, R. Lamerichs, C. Jimenez, J. Stoker, CTMM, 1-9-2008
1-9-2013
34.
Molecular imaging of early stage diesease (B3)
Meijer GA*, Meike de Wit, R. Fijneman, M. van der Wiel, R. Lamerichs, C. Jimenez, J. Stoker
CTMM, 1-9-2008 / 1-9-2013
35.
Laboratory tests in primary colorectal cancer
Meijer GA*, B. Carvalho, M. van Engeland (MUMC), W. Corver (LUMC), B. Janssen (ServiceXS), W. van
Criekinge (MdXHEalth, Univ. Gent), CTMM, 1-9-2008 / 1-9-2013
36.
Metastatic colorectal molecular laboratory tests (E)
Meijer GA*, B. Ylstra, B. Carvalho, M. van Engeland (MUMC), W. Corver (LUMC), B. Janssen (ServiceXS),
W. van Criekinge (MdXHEalth, Univ. Gent), CTMM, 1-9-2008 / 1-9-2013
37.
Personalized therapy in recurrent colorectal cancer (F1)
Meijer GA*, R. Fijneman, O.S. Hoekstra, L. Perk (BV Cyclotron), CTMM, 1-9-2008 / 1-9-2013
38.
Personalized therapy in recurrent colorectal cancer (F2)
Meijer GA*, Jeroen Goos, R. Fijneman, O.S. Hoekstra, L. Perk (BV Cyclotron), CTMM, 1-9-2008 / 1-9-2013
39.
ICT and data analysis
Meijer GA*, J. Beliën, CTMM, 1-9-2008 / 1-9-2013
40.
Medical technology assessment
Meijer GA*, C. Uyl, V. Coupé, CTMM, 1-9-2008 / 1-9-2013
41.
Projectmanagement
Meijer GA*, J. van Denderen, M. van Engeland, dept. Of Pathology MUMC, C.J.H. van de Velde, CTMM, 19-2008 / 1-9-2013
42.
Datamanagement voor moleculaire vroegdiagnostiek en therapieselectie bij darmkanker
Meijer GA*, J. Beliën, Stichting Avanti STR, 1-4-2009 / 1-4-2013
74
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
43.
Early detection of colorectal cancer by faeces derived microRNA testing
Meijer GA*, Lisette Timmer, B. Diosdado, E. Cuppen (Hubrecht Laboratorium Utrecht), KWF, 1-9-2009 / 19-2013
44.
Early detection of colorectal cancer by faeces derived microRNA testing
Meijer GA*, B. Diosdado, R.Q.J. Schaapveld, InteRNA Technologies BV, inteRNA, 1-2-2009 /
1-2-2012
45.
Reducing CRC death in stage II carcinomas by identifying high-risk stage II cancer patients
who could benefit from adjuvant chemotherapy
Meijer GA*, B. Diosdado, R.Q.J. Schaapveld, InteRNA Technologies BV, inteRNA, 1-2-2009 / 1-2-2012
46.
Improving FOBT based colorectal cancer screening by faeces DNA testing
Meijer GA*, M. van Engeland, dept. Of Pathology, MUMC, ZonMw, 1-1-2011 / 1-1-2012
47.
Development of an improved molecular test for population-wide colorectal cancer screening
Meijer GA*, Annemieke Hiemstra, R.Fijneman, B.Carvalho, C.Jimenez, C.Mulder, vrienden van het CCA, 110-2011 / 1-10-2015
48.
CTMM Trait: Translational Research IT
Meijer GA*, R. Fijneman, C. Jimenez, B. Ylstra, J.W. Boiten, J. Beliën, CTMM, 1-10-2011/1-1-2015
49.
Dutch National Tissue Portal
Meijer GA*, C. Steegers, F. van Kemenade, BBMRI-NL, 1-3-2012 / 1-3-2015
50.
Biomedbridges, Building data bridges and services between biological and medical
infrastructures in Europe
Meijer GA*, Q. Voorham, J. van Denderen, J. Beliën, J.W. Boiten, EU-KP7, 1-4-2012 / 1-4-2016
51.
Involvement of miRNAs in gastric cancer
Meijer GA*, FCT, 1-1-2009/1-1-2013
52.
The role of focal Adhesion kinas (FAK) in response to anti-EGFR therapy in KRAS wild-type
colorectal cancers
Meijer GA*, PathSoc, 1-1-2011/31-12-2012
Peritoneal metastases from colorectal carcinoma; Diagnostic markers to identify patients
that will benefit from radical surgical resection
G.A. Meijer, E. de Cuba, H.J. Bonjer, E.A. te Velde, Dept. Of Surgery, VU University Medical Center,
Amsterdam
53.
54.
Tailoring of (immune-)therapy in R-CHOP refractory diffuse large B-cell lymphoma (DLBCL)
patients
Meijer CJLM*, Nicolle Rekers, Saskia Cillesen, C.J.L.M. Meijer, G.J. Ossenkoppele, J.C. Kluin-Nelemans,
dept. Of Pathology VUmc, dept. Of Hematology, VUmc, dept. Of Hematology, UMCG
KWF, 1-1-2008 / 1-1-2012
55.
HPV vaccination
Meijer CJLM*, Marjolein Mollers, Mirte Scherpenisse, RIVM, 1-11-2009 / 1-11-2013
56.
Health-economic modelling of prevention strategies for HPV related diseases in European
Countries
Meijer CJLM*, J. Berkhof, ZonMw, 1-5-2010 / 30-4-2013
57.
Health-economic modelling of prevention strategies for HPV related diseases in European
Countries
Meijer CJLM*, J. Berkhof, EU, 1-5-2010 / 1-5-2013
75
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
58.
Schadelastreductie baarmoederhalskanker door vernieuwend beleid ten aanzien van nietdeelneemsters BVO-BMHKBHMK
Meijer CJLM*, F. van Kemenade, D.A.M. Heideman, P.J.F. Snijders, M. van Baal (Gynecologie, VUmc), L.
Masuger (Gynecologie, UMCN), R. Bekkers (Gynecologie, UMCN), W. Melchers (Mol. Diagnostiek,
UMCN), R. Hol, Delphi Biosciences, Achmea Gezondheidszorg, 1-8-2010 / 31-12-2012
59.
Improving detection-efficiency of CIN3+ in non responder-women that test positive for hrHPV
in a self-collected sample: design of PROTHECT 3 trial
Meijer CJLM*, F. van Kemenade, D.A.M. Heideman, P.J.F. Snijders, M. van Baal (Gynecologie, VUmc), L.
Masuger (Gynecologie, UMCN), R. Bekkers (Gynecologie, UMCN), W. Melchers (Mol. Diagnostiek,
UMCN), R. Hol, Delphi Biosciences, St. bevolkingsonderzoek midden-west
60.
Clinical relevance of methylation markers
Meijer CJLM*, Viola Verhoef, SRP
61.
HPV genotyping
Meijer CJLM*, Maaike Dijkstra, SRP
62.
Humavac: Comprehensive analysis of the long term oncogenic capacity and in vitro
transforming property of the 15 high-risk human papillomavirus types
Meijer CJLM*, Denise Schütze, Romy van Baars, Jacobien van der Marel, C.J.L.M. Meijer, P.J.F. Snijders,
R.D.M. Steenbergen, W. Quint, Humavac, 1-2-2009 / 1-2-2013
63.
Cervix-care: biomarkers-based triage diagnostics for HPV positive women to detect cervical
cancer
Meijer CJLM*, Eurostrats, 1-1-2012/31-12-2013
64.
NGI PreSeed, nr 93610006: Self -Screen: biomarker-based companion diagnostic of HPV
positive women to detect cervical cancer
Meijer CJLM*, NGI-Preseed
65.
Physiological role of EBV-LMP1 in MHC-II+exosomes for tumor immune escape across the
immunological synaps: Implications for prognosis and immunotherapy
Middeldorp JM*, Frederik Verweij, E. Hooijberg, J.J.C. Neefjes, KWF, 1-7-2007 / 1-7-2011
66.
Early detection of primary and recurrent nasopharyngeal carcinoma (NPC) using (anti-) EBV
based tumor markers and options for using photodynamic therapy (PDT) in the treatment of
local disease
Middeldorp JM*, I.B. Tan, S M Haryana NKI-ALV, Amsterdam & UGM,Yogyakarta, Indonesia
KWF, 1-9-2008 / 1-9-2010
67.
New therapy for Epstein-Barr virus driven tumours by targeting the virus itself
Middeldorp JM*, Zlata Novalic, IB Tan, JP de Boer,dept. Head and Neck Surgery & medical Oncology, NKI
Amsterdam, ZonMw, 1-12-2010 / 30-11-2012
68.
Epstein Barr Virus Activation and Cytolytic Antiviral Therapy in Nasopharyngeal Carcinoma
Patients
Middeldorp JM*, Octavia Ramayanti, I.B. Tan, dept. Head and Neck Surgery NKI, J. Kurnianda, dept.
Medicine, Gadjah Mada University Yogyakarta, KWF, 1-5-2011 / 1-5-2016
69.
Diagnostic monitoring of NPC and building a second center of expertise in Indonesia
Middeldorp JM*, S. Gondowiyardjo, L Adham, AN Kurniawan, Univ. Indonesia, Jakarta, KWF, 1-4-2006 / 14-2012
70.
Multiplex NPC families in Taiwan
Middeldorp JM*, A.Hildesheim, NCI-NIH, USA, RTI, USA, 1-6-2008 / 1-6-2012
71.
EBVmarkers in CLL cases from Spain
Middeldorp JM*, De Sanjose, Inst. Oncology, Barcelona, Spain, 1-9-2011 / 31-12-2012
76
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
72.
EBV-based markers in prognosis of Burkitt Lymphoma in Uganda
Middeldorp JM*, E.Weiderpass, CJLM Meijer, Karolinska Inst. Stockholm, Sweden, 1-1-2008 / 31-12-2011
73.
Towards improved melanoma treatment: gene identification, in vivo modeling and drug
target discovery
Mooi WD*, D. Peeper, KWF, 1-7-2008 / 1-7-2014
74.
Activation of NOX proteins in cardiomyocytes
Niessen JWM*, Nienke Hahn, ICaRVU, 1-4-2008 / 1-4-2012
75.
Atherosclerosis of the aortic heart valve
Niessen JWM*, SRP, 1-1-2007/31-12-2013
76.
The role of AGE's in diabetic vascular failure
Niessen JWM*, Novodordisk, 1-10-2010/31-12-2013
77.
Inflammation in wound healing
Niessen JWM*, GGD, 1-1-2011/31-12-2013
78.
Complement in infectious diseases
Niessen JWM*, Sanquin, 1-1-2011/31-12-2015
79.
Venous bypass graft failure in diabetes
Niessen JWM*, EFSD, 1-1-2010/31-12-2012
80.
Microbubbles-stem cells in myocardial infarction
Niessen JWM*, STW, 1-1-2009/31-12-2013
81.
Non-infectious myocarditis
Niessen JWM*, NFI, 1-1-2010/31-12-2015
82.
Monocytes in cardiac remodelling
Niessen JWM*, ICIN, 1-1-2012/31-12-2016
83.
Vibratoom
Niessen JWM*, ICaRVU
84.
Synthetic lethality: a novel tactic forselective anticancer drug target discovery
Peeper D*, NWO VICI grant, 1-1-2006
85.
Dissecting the essential contribution of Fra-1 to human tumor cell metastasis
Peeper D*, KWF 2009-4552, KWF 1-1-2009
86.
Screening and in vivo validation of pharmacological inhibitors of human breast metastasis
Peeper D*, Sister's Hope grant, 1-1-2011
87.
Function-based screening for novel therapeutic targets
Peeper D*, Merck, 1-1-2012
88.
The role of nuclear lamina in oncogene-induced senescence and cancer progression
Peeper D*, NWO, 1-1-2012
89.
EBV-MicroRNA containing exosomes: Trojan vesicles carrying hostile message
Pegtel M*, J.M. Middeldorp, ZonMw, 1-11-2008 / 1-11-2012
90.
Exosome-mediated communication in the pathogenesis of human sarcomas
Pegtel M*, S.R. Baglio, AIRC/FIRC, 1-3-2012 / 1-3-2013
91.
Genomic biomarkers in tumor vesicles for minimally-incasive cancer diagnosis
Pegtel M*, KWF 2012-5510, KWF, 1-1-2012/31-12-2015
77
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
92.
Prostaat cancer
Pegtel M*, Eerste geldstroom, 1-1-2012/
31-12-2015
93.
EBV non-coding RNAs hijack components of the miRNA machinery promoting vira;
oncogenesis
Pegtel M*, Danijla Koppers-Lalic, JM Middeldorp, G. Scheffer, R.J. Scheper, AICR, 1-1-2011 /
31-12-2013
94.
Combined genomics and proteomics analysis on brain tissue derived from patients with
Alzheimer´s and tangle only dementia
Rozemuller JM*, SM vd Vies, JJ Hoozemans, AB Smit (Mol. and Cell. Neurobiology), KW Li (Mol. and Cell.
Neurobiology), P. Heutink (Clin. genetics), NCA, 1-3-2010 / 28-2-2012
95.
Blood-brain barrier alternations and capillary amyloid angiopathy 2
Rozemuller JM*, Anna Carrano, HE de Vries, JJM Hoozemans, J van Horssen, S vd Vies
St. Alzheimer Onderzoek, 1-11-2009 / 1-11-2012
96.
Amyloid uptake by astrocytes; an early event in Alzheimer’s disease
Rozemuller JM*, H. de Wit, R Veerhuis JJM Hoozemans, NCA
97.
ENC network 2012-1725 / 001-001-EMJD EU -- The Education, audiovisual and Culture
Executive Agency Erasmus Mundus Snkhchyan
Rozemuller JM, 15-10-2012/15-10-2015
98.
Ceramic microneedle arrays for skin vaccination
Scheper RJ, dr TD de Gruijl; dr Regina Luttge, Technical University Twente seeding grant
2011 / 2012
99.
Releasing the brakes on CD8+ T cells in the melanoma sentinel lymph node through local
administration of low-dose anti-CTLA4
Scheper RJ, T.D. de Gruijl, S. Meijer, P.A.M. van Leeuwen, M.P. van den Tol, R.J. Scheper, A.J.M. van den
Eertwegh, Harry J Lloyd Charitable Trust
100.
Proteasome inhibitors and effects on immune effector cells in autoimmmunity and cancer
Scheper RJ, G. Jansen, T.D. de Gruijl, R.J. Scheper, B. Dijkmans,
101.
SKINCARE: Tissue engineered autologous human skin technologies for advanced wound
management.
Scheper RJ, Gibbs S, SenterNovem, 2009 – 2012
102.
Development of a novel wound healing formulation for advanced wound management
Scheper RJ, Gibbs S, A-Skin, EuroTransBio Agentschap NL, 2010-2013
103.
Novel saliva-derived peptides for state-of-the-art clinical wound-healing applications
Scheper RJ, Gibbs S, and Prof. E Veerman (ACTA), Dermatology, A-Skin, ACTA
STW, 2010 / 2014
104.
Keloid
Scheper RJ, Gibbs S, Dr. F. Niessen, Agentschap NL, 2011 / 2014
105.
Vascular growth in skin equivalents
Scheper RJ, Gibbs S, Prof Dr. V van Hinsbergh, Dermatology / Physiology/ A-Skin, Neth Inst Regenerative
Med. Ministerie EL&I – AgentschapNL, 2011 / 2014
106.
Development of immunocompetent skin-equivalents for studies on skin inflammatory
processes and novel vaccination approaches
Scheper RJ, Gibbs S, Drs Ilona Kosten, T. de Gruijl, V-ICI, 2010 / 2014
78
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
107.
Resistance to proteasome inhibitors in cancer and reumatoid arthritis
Scheper RJ, G. Jansen, B. Dijkmans, TD de Gruijl, V-ICI
108.
Specific tumor-targeting of iNKT cells and VγVδ2 T cells using nanobody technology
Scheper RJ, dr JJ van der Vliet, dr TD de Grujil, prof dr H Verheul, KWF fellowship
2010 / 2013
109.
Promoting antitumor immunity by specific tumor-targeting of iNKT cells
Scheper RJ, dr JJ van der Vliet, dr TD de Grujil, prof dr GAMS van Dongen, Dr RC Roovers DDepts of Med
Oncology, Pathology, ENT Vumc; Chemistry UU. ZonMW, 2010 / 2014
110.
Ceramic microneedle arrays for skin vaccination
Scheper RJ, dr TD de Gruijl; dr Regina Luttge, Technical University Twente seeding grant , 2011/2012
111.
Profiling of aberrant microRNA methylation events that are functionally relevant during
cervical carcinogenesis
Snijders PJF*, Saskia Wilting (postdoc), S.M. Wilting, R.D.M. Steenbergen, P.J.F. Snijders
KWF, 1-5-2011 / 1-5-2014
112.
Identification and clinical validation of methylation markers for cervical adenocarcinomas
and their precursor lesions
Steenbergen RDM*, Susanna Snellenberg, RDM. Steenbergen, P.J.F. Snijders, C.J.L.M. Meijer
KWF, 1-12-2007 / 1-12-2012
113.
Identification of miRNAs and other on ncRNAs as biomarkers for cervical cancer and
assessment of their potential functional relevance in HPC-mediated transformation
Steenbergen RDM*, S. Wilting, PJF Snijders, Stichting Avanti STR, 1-11-2008 / 1-11-2011
114.
Simplified monitoring of post-treatment CIN2/3 woman by molecular testing for hrHPV and
methylation markers
Steenbergen RDM*, Margot Uijterwaal, TJM. Helmerhorst, C.J.L.M. Meijer, KWF, 1-12-2009 / 1-12-2012
115.
Evaluation of molecular sputum test diagnostic for lung cancer
Thunnissen E*, Jasmijn Hubers, D.A.M. Heideman, E.F. Smit, KWF, 1-12-2008 / 1-3-2013
116.
Understanding neurodegeneration and moving towards neuroprotection: from molecule to
mind
Valk van der P*, Philip Nijland, H.E. de Vries1, C.D. Dijkstra1, J. van Horssen2, S. Amor3, J.J.G. Geurts4,
H. Vrenken5, F. Barkhof5, J. Kilestein6, C.H. Polman6. 1 Dept. Of Mol. Cell Biology VUmc, 2 Dept. Of
Neuropathology SMSR, 3 Dept. Of Pathology VUmc, 4 Dept. Of Neuroanatomy and neurosciences, 5 Dept.
of Radiology, 6 Dept. of Neurology, MS stichting, 1-10-2010 / 1-10-2014
117.
TRACER Genomic biomarkers to predict development of RA (VERA, ERA), and therapy
responsiveness (ESRA) (WP5)
Verweij C*, J. Lübbers, E. Mantel, A.E. Voskuyl, R. Out, C. Verweij, Dept. of Pathology, Dept. of
Rheumatology, Flexgen, CTMM, 1-1-2010 / 31-12-2014
118.
TRACER Protein arrays and metabolite biomarkers to predict development of RA and
response to therapy (WP8)
Verweij C*, J. Wesseling, A.E. Voskuyl, P. van der Putte, C. Verweij, Dept. of Pathology, Dept. of
Rheumatology, Flexgen , CTMM, 1-1-2010 / 31-12-2014
119.
TRACER ICT
Verweij C*, S. de Ridder, J. Beliën, CTMM, 1-1-2010 / 31-12-2014
120.
Cross-regulation between TNF and IFN in rheumatic arthritis
Verweij C*, S. de Ridder, J. Beliën, P. Welsing, UMCU, J. Luime, Emc, Reumafonds , 1-1-201 / 31-12-2013
79
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
121.
Understanding the molecular basis of the differential INFB response in relapsing remitting
MS
Verweij C*, Ch. Polman, dept. of Neurology, J. Killestein, dept. of Neurology, MS stichting
1-4-2010 / 1-4-2013
122.
Towards a molecular understanding of the preclinical phase and therapy responsiveness in
rheumatoid arthritis
Verweij C*, Reumafonds, 1-1-2012 / 1-1-2013
123.
B cells in the clinical phase of rheumatoid arthritis,
Verweij C*, Reumafonds, 1-6-2012 / 1-6-2016
124.
Personalized Medicine in the treatment of rheumatoid atrhritis
Verweij C*, NGI 9360911012, Netherlands Genomic Institute, 1-6-2012 / 1-6-2014
125.
Folding, production and assembly of viral complexes for high resolution structure analysis
Vies van der S*, Ienas Idriss, NWO, 1-8-2007 / 1-8-2011
126.
Bayesian statistics and Bioinformatics for Biomarker validation using Biobanks in
Alzheimer's Disease
Vies van der S*, Agentschap NL, 1-9-2010 / 31-8-2013
127.
Development of pediatric brain tumor / diffuse intrinxic pontine glioma (DIPG) models for
imporvement of imaging and therapy
Wesseling P*, T. Würdinger, Hulleman, G.J. Kaspers, KIKA, 1-1-2010 / 1-1-2014
128.
Overcoming Temozolomide (TMZ) resistance in glioma
Wesseling P, T. Würdinger, St. Stop hersentumoren, 1-1-2011 / 1-11-2014
129.
Advanced glioma and correlation with histological and molecular characteristics
Wesseling P, P. de Witt Hamer, O. Hoekstra, F. Barkhof, P. Wesseling, J.C. Reijneveld, VUmc-CCA, 1-12012/31-12-2014
130.
Glioma Amgiomirs
Wesseling P, T. Würdinger, D.P. Noske, Dept. of NCH, 1-1-2009/31-12-2012
131.
Radiosensitizing invasive glioblastoma cells
Wesseling P, P.M. van der Stoop, T. Würdinger, St. Stop Hersentumoren
132.
Cross-talk in the brain tumour micro-environment (VIDI)
Wesseling P, T. Würdinger, P.M. van der Stoop, C.M. Berenguer, NWO/STW, 1-1-2010/31-12-2014
133.
Development of preclinical brain tumour imaging models
Wesseling P, T. Würdinger, J. Cloos, KIKA, 1-1-2009/31-12-2012
134.
Promising drug combinations in the treatment of high-grade glioma
Wesseling P, T. Würdinger, St. Stop Hersentumoren
135.
Immunotherapy of gliomas
Wesseling P, G. Adema, St. Stop Hersentumoren, 1-1-2011/31-12-2014
136.
Anti-angiogenic treatment of gliomas
Wesseling P, W. Leenders, W. van der Graaf, RUNMC, 1-1-2010/31-12-2013
137.
Towards effective immunotherapy of gliobastomas
Wesseling P, G. Adema, RUNMC, 1-1-2011/31-12-2014
138.
Role of protein-tyrosine phosphatases in the biology of gliomas
Wesseling P, W.J. Hendriks, W. Leenders, RUNMC, 1-1-2011/31-12-2014
80
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
139.
Comprehensive molecular characterisation of a longitudinal in virto model of high-risk HPVmediated transformation
Wilting S*, W. van Wieringen, dept. Of Clin. Epidem. And statistics, R.D.M. Steenbergen, St. Vumc CCA, 11-2012 / 1-1-2016
140.
Massive parallel sequencing (MPS) using FFPE material
Ylstra B*, VICI
141.
Clinical and biological relevance of focal deletions in colorectal cancer
Ylstra B*, Oscar Krijgsman, R. Steenbergen, B. Carvalho, GA Meijer, Stichting Avanti STR, 1-6-2009 / 1-62013
142.
Prediction of progression in low-grade glioma using chromosal copy number aberrations
Ylstra B*, Hinke van Thuijl, Dr. J.C. Reijneveld, dept. Of Neurosurgery, P. Wesseling, KWF, 1-2-2010 / 31-12013
143.
Identification of clinically relavant genetic aberrations in pediatric glioneuronal tumors
Ylstra B*, P. Wesseling, B. Ylstra, E. Aronica (AMC), Schouten (AMC), Edli Foundation, 1-12-2011 / 1-122013
144.
MiSeq
Ylstra B*, VUmc-CCA
145.
Angiopredict: predictive genomic biomarker methods for combination bevacizumab (avastin)
therapy in metastatic colorectal cancer
Ylstra B*, EU, 1-2-2012/1-2-2016
81
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Bijlage1: HLO/MLO stages, rondleidingen 2012
HLO
einddatum
stagejaar
naam student
school naam
studierichting
jaar
soort stage
29-9-2012
Daniëlle Keizer
HS INHolland
Biochemie
3e jaar
3e jaar stage
23-1-2012
Linda Thiel
HS INHolland
Medisch
3e jaar
3e jaar stage
1-2-2012
Anneloes Bork
Saxion Hogeschool Enschede
Crime Sciences
3e jaar
3e jaar stage
31-5-2012
Daniel Drop
HS INHolland
B&M
4e jaar
1-6-2012
Elise Mantel
HS INHolland
B&M
4e jaar
1-1-2012
Elisa Meinster
HS INHolland
Life Sciences
3e jaar
3e jaar stage
28-2-2012
Carola Warnders
Hanze Hogeschool Groningen
B&M
4e jaar
4e jaar
afstudeerstage
14-5-2012
Rowan Bakker
HS INHolland
B&M
4e jaar
4e jaar
afstudeerstage
ONAP1 De rol van p53 en BCL-2 gerelateerde
apoptose eiwitten in chemotherapie-resistentie
in diffuus grootcellig B-cel lymfomen
1-6-2012
Bianca Koopmans
HS INHolland
B&M
4e jaar
4e jaar
afstudeerstage
ONEB1 Moleculaire analyse van de humorale
immuunrespons tegen Epstein Barr virus tumor
geassocieerde eiwitten
IMGE1 Immunogenetica van infectieziekten:
de rol van omgevings, bacteriële-virale en
gastheer (genetisch) factoren in de
gevoeligheid voor en beloop van infecties
NPAL1 Amyloid geassocieerde factoren in
Alzheimer hersenweefsel
4e jaar
afstudeerstage
4e jaar
afstudeerstage
1-7-2012
Martin Singer
HS INHolland
Medisch
4e jaar
4e jaar
afstudeerstage
16-5-2012
Mariska van der Wal
HS INHolland
Medisch
4e jaar
4e jaar
afstudeerstage
82
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
definitieve stageopdracht
ONAP1 De rol van p53 en BCL-2 gerelateerde
apoptose eiwitten in chemotherapie-resistentie
in diffuus grootcellig B-cel lymfomen
Immunohistochemie Diagnostische stage
HPV4 Valideren van de methylerings markers
CADM1, MAL, en mir124 in HPV positieve
vrouwen van verschillende niet-westerse
landen
IMMI1 Immuunfuncties bij tumorpatiënten
IDPU Inflammatory Disease Profiling Unit
NPMS1 Pathologie van het ruggenmerg in
multiple sclerosis en andere
neurodegeneratieve aandoeningen
TPE1 Identification of CIN-related genes in
colorectal cancer progression
14-5-2012
Melle Holwerda
HS INHolland
B&M
4e jaar
15-5-2012
Aafke Duisters
HS Fontys
Applied
Sciences
4e jaar
1-6-2012
Rachel Zaal
HS Leiden
Cyto/Histo
4e jaar
30-6-2012
Sjoukje Eijbersen
HS van Arnhem Nijmegen
Cyto/Histo
4e jaar
31-12-2012 Virginie Anneveld
Saxion Hogeschool Enschede
Crime Sciences
4e jaar
30-6-2012
Sherley Freke
HS Leiden
Cyto/Histo
3e jaar
30-5-2012
Debra Kilic
Avans Tiburg
Forensisch
4e jaar
14-9-2012
Maurice Hagens
HS Leiden
Cyto/Histo
4e jaar
1-6-2013
Rashmi Karia
HS Leiden
Cyto/Histo
4e jaar
25-1-2013
Esther G. Marchal
HS van Arnhem Nijmegen
Cyto/Histo
4e jaar
13-5-2013
Robert S. Bakker
HS INHolland
B&M
4e jaar
1-7-2013
Elisa Meinster
HS INHolland
B&M
4e jaar
20-5-2013
Kimberley
Ummenthum
HS INHolland
Life Sciences
4e jaar
24-5-2013
Maurice Hagens
HS Leiden
Cyto/Histo
4e jaar
4e jaar
afstudeerstage
4e jaar
afstudeerstage
ONEB4 Het ontsnappen van Epstein-Barr virus
(EBV) aan het immuunsysteem
APO1 Detectie van apoptose gerelateerde
eiwitten in lymfomen
4e jaar
afstudeerstage
NPMS1 Pathologie van het ruggenmerg in
multiple sclerosis en andere
neurodegeneratieve aandoeningen
4e jaar
afstudeerstage
4e jaar
afstudeerstage
Minor
4e jaar
afstudeerstage
4e jaar
afstudeerstage
4e jaar
afstudeerstage
4e jaar
afstudeerstage
4e jaar
afstudeerstage
4e jaar
afstudeerstage
4e jaar
afstudeerstage
4e jaar
afstudeerstage
83
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
ALZ1 Amyloid geassocieerde factoren in
Alzheimer hersenweefsel
Q-PCR
Minor Kwaliteit
FOPA Forensische Pathologie
MA1 Micro Array
ICAR4 Rol van NAPDH oxidase in hypertrofe
hartspiercellen
IMMI3 Vroegdiagnostiek en prognostische
markers voor (gecompliceerde) coeliakie
ONEB4 Het ontsnappen van Epstein-Barr virus
(EBV) aan het immuunsysteem
ICAR2 ICAM op het endotheel na het
hartinfarct
MS6 Karaktereigenschappen van pre-actieve
laesies in Multiple Sclerose
MA1 Micro Array
MLO
einddatum
stagejaar
naam student
school naam
studierichting
jaar
soort stage
definitieve
stageopdracht
29-06-2012
30-01-2013
30-04-2012
31-05-2013
30-04-2013
30-06-2013
26-11-2012
Sadhana Doebar
Sharon van Hees
Mindy Posthuma
Loretta Opstal
Mindy Posthuma
Marleen van Vliet
6 studenten
ROC Amsterdam
MBO Radius College Breda
ROC Amsterdam
ROC Midden Nederland Utrecht
ROC Amsterdam
ROC Leiden
ROC Amsterdam
Cyto/Histo
Cyto/Histo
Cyto/Histo
Cyto/Histo
Cyto/Histo
Cyto/Histo
4e jaar
4e jaar
2e jaar
4e jaar
3e jaar
3e jaar
1e jaar
4e jaar afstudeerstage
4e jaar afstudeerstage
2e jaar stage
4e jaar afstudeerstage
3e jaar stage
3e jaar stage
Snuffelstage
4e jaar stage
4e jaar stage
2e jaar stage
4e jaar stage
3e jaar stage
3e jaar stage
Snuffelstage
84
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Bijlage 2: Wetenschappelijke stages 2012
Stage op researchlijn
Begeleider
Cardiovasculair Naaijkens, Benno
Cardio-vasculaire ontsteking
Naam
Lelie, van
der
Voornaam Studie
Petra
Geneeskunde
Immunologie –
Bontkes, Hetty
Groven
Maren
immunoprofiling
Rachmawati, Dessy
Galama
Lizalo
Immunologie inflammatory disease
profiling
Neuropathologie neurodegeneratieve
afwijkingen
Wesseling, John
Wagemans
Cindy
Master Biomedische
Wetenschappen
Master Biomedische
Wetenschappen
Master Biomedische
Wetenschappen
Melker de, Hester
Rozenmuller,
Annemieke
Steenbergen,
Renske
Wilting, Saskia
Fijneman, Remond
Vossen
Jeanique
Master Gezondheid en Leven
Saane, van
Wesley
Sander
Nour
Sanne
Groen, Florence de
Bach
Makazaji
Hulspas
Bos, van
der
Greijer, Astrid
Harmans
LM
Greijer, Astrid
Mol
Lisette
Pegtel, Michiel
Verweij, Frederik
Lin
Heus, de
Suzie
Celia
Boerdonk, Robert
Cillessen, Saskia
Cillessen, Saskia
Cillessen, Saskia
Nijen, van
Fonfara
Marsch
Marsch
Lisa
Aldona
Elke
Elke
Cillessen, Saskia
Stello
Ellen
Master Life sciences
Bachelor Biomedische
Wetenschappen
Master Oncology
Master Oncology
Master Biomedische
Wetenschappen
Master Biomedische
Wetenschappen
Master Biomedische
Wetenschappen
Master Biomedische
Wetenschappen
Molecular and Cellular Life sciences
Bachelor Biomedische
Wetenschappen
Master Oncology
Master Molecular life sciences
Master Oncology and
developmental biology
Master Oncology
Oncologie - cervix
Oncologie - colon
Oncologie - EBV
Oncologie - long
Oncologie - lymfoma's
Stephanie
85
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Bijlage 3: Personeel PA 2012
Afdelingshoofd
Prof. dr. G.A. Meijer, hoogleraar gastroenterologische pathologie
Pathologen
Mw. dr. E. Barbé, plaatsvervangend afdelingshoofd, MT lid, aandachtsgebieden hematologie en
mamma pathologie
Mw. dr. M.C.G. Bleeker, aandachtsgebieden gynaecologie, dermatologie, huidlymfomen en plastisch
chirurgie
Mw. prof. dr. E. Bloemena, hoogleraar orale pathologie, aandachtsgebieden KNO, lever- en orale
pathologie
Dr. F.R.W. van de Goot, forensisch patholoog
Mw. dr. N.C.T. van Grieken, aandachtsgebieden gastroenterologie en oncogenetica
Mw. dr. K. Grünberg, aandachtsgebieden (vasculaire) longziekten, nefrologie en thymus
Dr. A.H. van Hattum, aandachtsgebieden heelkunde, oncologie en weke delen
Mw. dr. E.H. Jaspars, consulent dermatopathologie
Dr. W. Kamphorst, neuropatholoog
Mw. dr. D. de Jong, aandachtsgebied hematologie
Dr. F. van Kemenade, regionaal coördinerend patholoog midden-west, aandachtsgebieden
endocrinologie, orthopedie en cytologie
Prof. dr. C.J.L.M. Meijer, hoogleraar, klinisch patholoog,
Prof. dr. W.J. Mooi, hoogleraar pathologisch onderwijs, aandachtsgebied melanomen
Mw. drs. E.A. Neefjes-Borst klinisch patholoog
Prof. dr. J.W.M. Niessen, hoogleraar, aandachtsgebieden cardiologie, EM
Mw. prof. dr. J.M. Rozemuller, hoogleraar neuropathologie, neuropatholoog
Dr. L. Rozendaal, aandachtsgebied urologie
Dr. F.B.J.M. Thunnissen, aandachtsgebieden longziekten en thymus
Prof. dr. P. van der Valk, hoogleraar neuropathologie, opleider, MT lid, aandachtsgebieden interne
geneeskunde, obducties en reumatologie
Dr. J.P. van der Voorn, aandachtsgebieden kinderpathologie en verloskunde
Prof. dr. P. Wesseling, hoogleraar, neuropatholoog
Arts-assistenten in opleiding tot patholoog
Mw. drs. M. Bugiani
Mw. dr. N.W.J. Bulkmans (einde opleiding 1-5-2012)
Mw. dr. M. B. Diosdado Calvo
Mw. drs. J. Fronczek
Mw. drs. E.G.H. Hui
Mw. drs. I.E. Klein
Mw. dr. M.W. Koudstaal
Mw. drs. M. Kocken
Mw. drs. I.P.E.D. Kümmerlin
Drs. M. Lavaei
Drs. A. Navabifard Jahromi (einde opleiding 1-12-2012)
Drs. M.J. Oedayrajsingh Varma
Mw. drs. A.A. Out
Mw. drs. M.J. de Rooij
Drs. P. Snaebjörnsson (einde opleiding 1-10-2012)
Mw. MSc. K. van der Oord (instroom)
Mw. dr. T. Radonic (instroom)
Drs. C. Lai-A-Fat (instroom)
Drs. S.D.J. de Vries (instroom)
86
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Medisch immunologen
Mw. dr. B.M.E. von Blomberg, UD, immunologie/celbiologie
Mw. dr. I.W.M. van Hoogstraten, medisch immunoloog
91
Medisch immunologen in opleiding
Mw. dr. H.J. Bontkes
Mw. dr. K.A. Gelderman
Researchline Oncological research
Cervical cancer
Program leader
Prof. dr. P.J.F. Snijders, hoogleraar, moleculair bioloog
Academic Staff
Mw. dr. M.C.G. Bleeker, patholoog
Dr. F. van Kemenade, patholoog
Prof. dr. C.J.L.M. Meijer, hoogleraar, klinisch patholoog
Mw. dr. D.A.M. Heideman, klinisch bio academisch medewerker
Mw. dr. R.D.M. Steenbergen, universitair hoofddocent
Postdocs
Dr. A.T. Hesselink
Mw. dr. S.M. Wilting
Phd students
Mw. drs. R. van Baars, arts onderzoeker
Mw. M.G. Dijkstra, arts onderzoeker
Mw. J. van der Marel, arts onderzoeker
Mw. M. Mollers, onderzoeker in opleiding RIVM
Mw. M. Scherpenisse, onderzoeker in opleiding RIVM
Mw. D.M. Schütze, onderzoeker in opleiding
Mw. S. Snellenberg, onderzoeker in opleiding
Mw. drs. M.H. Uijterwaal, arts onderzoeker
Mw. drs. V.M.J. Verhoef, arts onderzoeker
Lung cancer
Program leaders
Prof. dr. P.J.F. Snijders, hoogleraar, moleculair bioloog
Dr. F.B.J.M. Thunnissen, klinisch patholoog
Mw. dr. D.A.M. Heideman, klinisch bio-academisch medewerker
Phd students
R.A.A. van Boerdonk MSc, wetenschappelijk onderzoeker
Mw. drs. A.J. Hubers, wetenschappelijk onderzoeker
Mw. L.M.A. de Strooper, onderzoeker in opleiding
Colorectal and gastric cancer
Program leader
Prof. dr. G.A. Meijer, hoogleraar gastroenterologische pathologie, afdelingshoofd
Academic Staff
Dr. J.A.M. Beliën, informaticus
Mw. B. Diosdado Calvo
Dr. R.J.A. Fijneman, universitair docent
Mw. dr. N.C.T. van Grieken, patholoog
Mw. dr. B. Pinto Morais de Carvalho, universitair docent
Dr. E. Hooijberg, universitair hoofddocent
Dr. B. Ylstra, universitair hoofddocent, coördinator micro array
Mw. dr. A.C. van Denderen, projectmanager DeCoDe
87
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Mw. drs. C. Steegers, projectmanager DNTP
Postdocs
Dr. ir. M.A. van der Wiel, coördinator genomics, data analist
Dr. W. van Criekinge, wetenschappelijk onderzoeker
Dr. G. Scheffer, wetenschappelijk onderzoeker
Phd students
D.L.S. Sie, wetenschappelijk onderzoeker
E. van den Broek, onderzoeker in opleiding
Mw. drs. L..J.W. Bosch, promovendus
J.A.C.M. Goos, onderzoeker in opleiding
Mw. A. Hiemstra, onderzoeker in opleiding
Q.J.M. Voorham MSc, onderzoeker in opleiding
O. Krijgsman, onderzoeker in opleiding
Mw. L.M. Timmer, onderzoeker in opleiding
Mw. F.M.L. de Groen, onderzoeker in opleiding
M. Cordes, onderzoeker in opleiding
I. Scheinin, wetenschappelijk onderzoeker
Technicians
Mw. ing. J.S. Bolijn, researchanalist
Mw. R. Bouwe, analist
Mw. P.M. Delis-van Diemen, researchanalist
Mw. S. Mongera, researchanalist
C. Parlayan, wetenschappelijk onderzoeker
Mw. M. Tijssen, senior researchanalist
Hematopathology
Program leaders
Prof. dr. C.J.L.M. Meijer, hoogleraar
Mw. dr. S.A.G.M. Cillessen, wetenschappelijk onderzoeker
Mw. dr. D. de Jong
Technicians
Mw. N. Rekers
Mw. M.J. Hijmering, researchanalist
EBV related cancers
Program leader
Prof. dr. J.M. Middeldorp, EBV immunologie/pathogenese
Postdocs
Mw. dr. A.E. Greijer
Dr. D.M. Pegtel
Phd students
F.J. Verweij MSc, onderzoeker in opleiding
Mw. Z. Novalic, onderzoeker in opleiding
Mw. O. Ramayanti, onderzoeker in opleiding
Technicians
Mw. S.A.W.M. Veldt- Verkuylen, researchanalist
Mw. ing. M.A.J. van Eijndhoven, researchanalist
Mw. drs. H. Juwana, researchanalist
Head and neck tumors
Program leaders
Mw. prof. dr. E. Bloemena, hoogleraar orale pathologie
Prof. dr. I. van der Waal
88
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Phd students
Drs. H. Matse, onderzoeker in opleiding
Melanoma
Program leaders
Prof. dr. W.J. Mooi, hoogleraar pathologisch onderwijs
Prof. dr. D. Peeper, hoogleraar Functionele Oncogenomica
Brain tumors
Program leaders
Prof. dr. P. van der Valk, hoogleraar neuropathologie
Prof. dr. P. Wesseling, neuropatholoog
Phd students
Mw. drs. H. F. van Thuijl, wetenschappelijk onderzoeker
Researchline Neuropathology
Neurodegenerative disorders
Program leaders
Mw. prof. dr. J.M. Rozemuller, hoogleraar neuropathologie
Mw. prof. dr. S.M. van der Vies, hoogleraar neuropathologie
Postdocs
Dr. J.J.M. Hoozemans, wetenschappelijk onderzoeker
Phd students
Mw. A. Carrano, onderzoeker in opleiding
Mw. I. Idriss MSc onderzoeker in opleiding
D.C. Hondius, onderzoeker in opleiding
Mw. H. Snkhchyan, onderzoeker in opleiding
Technician
Mw. E.S. van Haastert, senior researchanalist
White matter disorders / MS
Program leaders
Prof. dr. P. van der Valk, hoogleraar neuropathologie, klinisch patholoog
Mw. prof. dr. S. Amor, universitair hoofddocent
Prof. dr. P.J. van den Elsen, hoogleraar experimentele pathologie
Phd Students
P.G. Nijland, onderzoeker in opleiding
Mw. LA.N. Peferoen MSc, onderzoeker in opleiding
Mw. drs. B.J. van der Star, onderzoeker in opleiding
Technicians
W.H. Gerritsen, senior researchanalist
Mw. R. Peferoen-Baert, researchanalist
Researchline Cardiovascular pathology
Cardiovascular inflammation
Program leaders
Prof. dr. J.W.M. Niessen, hoogleraar cardiovasculaire pathologie
Mw. K Grünberg, patholoog
Postdoc
Dr. P.A.J. Krijnen, wetenschappelijk onderzoeker
89
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Phd students
Mw. N.E. Hahn, onderzoeker in opleiding
Drs. F.R.W. van de Goot, patholoog
Technicians
H. Korkmaz
Researchline Immunopathogenesis
Inflammatory disease profiling
Program leader
Prof. dr. C.L. Verweij, hoogleraar
Postdoc
Mw. dr. A.E. Oostlander, wetenschappelijk onderzoeker
Phd students
Mw. drs. Ing. Stahlecker-Vosslamber, wetenschappelijk onderzoeker
Mw. M. Blits, onderzoeker in opleiding
Mw. T.D. de Jong, onderzoeker in opleiding
Mw. J. Lübbers, onderzoeker in opleiding
Drs. A. de Ridder, wetenschappelijk onderzoeker
Mw. drs. S. Ozturk, onderzoeker in opleiding
Technician
Dr. J.G. Wesseling
Immunoprofiling
Program leader
Mw. dr. B.M.E. von Blomberg, UD, immunologie/celbiologie
Academic Staff
Prof. dr. R.J. Scheper, hoogleraar experimentele pathologie
Mw. dr. I.W.M. van Hoogstraten, medisch immunoloog
Mw. dr. H.J. Bontkes, medisch immunoloog i.o.
Mw. dr. K.A. Gelderman, medisch immunoloog i.o.
Phd student
drs. S. Gross, onderzoeker in opleiding
Mw. A.W. Turksma, onderzoeker in opleiding
90
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Technisch ondersteunend personeel
Sector 1
H.W. van Aalst, coördinerend hoofdanalist
Cytologie
Mw. M. Baloche, hoofdanalist
Mw. A. Bieze, medisch administratief medewerkster
Mw. K. Comes, kernanalist
Mw. S.J.C. de Geus, kernanalist
R. Koning, kernanalist
Mw. P. Keuken, kernanalist
Mw. S. Wolters, senior kernanalist
Histotechniek
Mw. P.E.T. Scholten, senior hoofdanalist
Mw. K. van Beelen, kernanalist
E. Coosen, kernanalist
W. Dekker, senior kernanalist
Mw. C.E. van der Feen, kernanalist
A. van der Grijn, researchanalist
H.M.A.M. Ketelaars, senior kernanalist
Mw. W. Kooijman, kernanalist
M. Kunst, analist
Mw. C.J.L. Meyer, kernanalist
Mw. J.E. Pankras, kernanalist
Mw. M. van Roijen, kernanalist
Mw. M.N. Sahtoe, kernanalist
Mw. J.A.M. Scheerman, kernanalist
M. Schrander, kernanalist
N.P. Smoor, kernanalist
N. Snoijs, kernanalist
Mw. K. Zouggari-Achkari, senior kernanalist
Mw. S. Mahabir, kernanalist
Electronenmicroscopie
J.M. Fritz, kernanalist
Obductie
Mw. A.G. van Berkom-Bakker, obductie-assistent
P. Kraaijeveld, obductie-assistent
F.A. Oldert , obductie-assistent
Mw. A.C.N. Ranzijn, obductie-assistent
R.W. Vos, leidinggevend obductie assistent
Medische Fotografie
R.R. Otsen, medisch fotograaf / beeldbewerker
J.T. van Veldhuisen, medisch fotograaf / beeldbewerker/manager
Patiëntensecretariaat
Mw. E. Wagter-Verweij,hoofd patiëntensecretariaat
Mw. S.R. Gopal, med. administratief medewerkster
Mw. E. J. den Hollander, med. administratief medewerkster
Mw. C.R. Koetsier, med. administratief medewerkster
Mw. J.M. Kuhn, med. administratief medewerkster
Mw. S. van der Meer, administratief medewerkster
MW. N. M. Meijer, med. administratief medewerkster
Mw. M.E. van Meurs, med. administratief medewerkster
Mw. J.M. Vredeman, med. administratief medewerkster
91
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Sector 2
A. Kromhout, coördinerend hoofdanalist
Medische Immunologie
Mw. J. Reijm, hoofdanalist
Mw. S. Tonouh-Aajoud, kernanalist
Mw. P. Bonnet, researchanalist
Mw. J. Hollander, kernanalist
Mw. J.G. Kruiswijk, kernanalist
Mw. A.G.M. Stam, senior researchanalist
Mw. H.C. Windműller-Borgdorff, kernanalist
Immunohistochemie
Mw. ing. M.D. Ramkema, senior hoofdanalist
Mw. A.E.A. van der Grijn, researchanalist
P.C. Kortman, senior researchanalist
Mw. drs. A.M. Leonhart, senior kernanalist
Mw. L.M. Moesbergen, researchanalist
S. Richardson, kernanalist
W. Vos, onderzoeksmedewerker
Biobank
Mw. A.R. Verlaan, hoofdanalist
Mw. D.W. Diermen - van den Berg, reserachanalist
Mw. K. Mooij, medisch administratief medewerker
A.G. Hoffman, ict medewerker DNTP project
Neuropathologie
Mw. M. Jacobs, senior kernanalist
Sector 3
R.E. van Andel, coördinerend hoofdanalist
Moleculaire Pathologie
Dhr. R. Pol, senior hoofdanalist
Mw. M. Bekker-Lettink, senior researchanalist
M. Bogaarts, senior researchanalist
Mw. D. Boon, researchanalist
Mw. L. Bosch, researchanalist
D.S. Buma, researchanalist
Mw. H.M. E. de Bruin, researchanalist
Mw. M.W. Doeleman, senior researchanalist
Mw. S. Duin, researchanalist
Mw. N.C. Fransen Daalmeijer, senior researchanalist
Mw. M.I.H. van Moorsel, researchanalist
Dhr. F. Topal, researchanalist
Mw. D.T.M. Pronk, researchanalist
Mw. M. Wahedi, researchanalist
Tumor Profiling
M.A.M. Broeckaert, senior hoofdanalist
Mw. M. van Zijp- Vervaart, kernanalist
Micro Array
P. Eijk, onderzoeksmedewerker
H.F.B. van Essen, kernanalist
Mw. D. Israeli, researchanalist
F. Rustenburg, researchanalist
92
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc
Bedrijfsbureau
B. Bakker, stafadviseur
Mw. D. Claassen, management assistent onderwijs
Mw. J.H. Fieret, kwaliteitscoördinator
Mw. E.C.D. Koomen, management assistent HRM
M. Meekes, management assistent financiën
Mw. R. Lugtenaar, applicatiebeheerder
Stafsecretariaat
Mw. A.J. Borgmann, hoofd stafsecretariaat
Mw. drs. P. van Mulligen, management assistent afdelingshoofd
Mw. C.P. van Rijn, senior secretaresse
Mw. C.J. Schröeder, senior secretaresse
Mw. M.M. van der Zee, senior secretaresse
93
Jaarverslag 2012, afdeling Pathologie VUmc